Ustawa o spółdzielni (II RP) – za spółdzielnię uważano zrzeszenie o nieograniczonej liczby osób o zmiennym kapitale i składzie osobowym, mającą na celu podniesienie zarobku lub gospodarstwa członków przez prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa. Spółdzielnia służyła do wykonywania zadań gospodarczych, a jednocześnie miała na celu podnoszenie poziomu kulturalnego swoich członków.

Regulacje prawne w zakresie spółdzielczości W pierwszym okresie po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. wystąpiły trudności w funkcjonowaniu spółdzielczości, które brały się z występowania odmiennego prawa na terenach byłych zaborów. W 1919 r. przyjęto dekret w przedmiocie zatwierdzania statutów zrzeszeń handlowo-przemysłowych o kapitale zmiennym, który swym zakresem obejmował tylko ziemie byłego zaboru rosyjskiegoDekret w przedmiocie zatwierdzania statutów zrzeszeń handlowo-przemysłowych o kapitale zmiennym. ..

Zasadnicza ustawa ukazała się w 1920 r., która została znowelizowana w 1923 rUstawa z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach. .Ustawa z dnia 4 grudnia 1923 r. w przedmiocie częściowej zmiany ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach. .. W 1922 r. przyjęto ustawę o łączeniu się spółdzielni, w której wskazano, że połączenie następuje przez uchwały walnych zgromadzeń łączących się spółdzielni i przyjęcie jednolitego statutu nowej spółdzielniUstawa z dnia 7 kwietnia 1922 r. o łączeniu się spółdzielni. .. Kolejna nowelizacja ukazała się w 1934 r., a następnie uzyskało jednolite brzmienie ustawy w postaci obwieszczenia Ministra SkarbuUstawa z dnia 13 marca 1934 r. w sprawie zmiany ustawy o spółdzielniach. .Obwieszczenie Ministra Skarbu z dnia 16 czerwca 1934 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach. ..

Powstanie spółdzielni W celu założenia spółdzielni istniała potrzeba dokonania następujących czynności: zarejestrowania statutu w sądzie rejestrowym, podpisanego przez co najmniej 10 członków; określenie przedmiotu działania spółdzielni; podanie czasu trwania spółdzielni, jeżeli założono na czas ograniczony; określenie rodzaju i zakresu odpowiedzialności; określenie wysokości udziału, wpłat na udział i okresu ich dokonywania; określenie roku obrachunkowego, różnił się od roku kalendarzowego; określenie przepisów o likwidacji.

Statut spółdzielni Statut spółdzielni zawierał: nazwę i siedzibę spółdzielni; cel spółdzielni oraz przedmiot działania i czas trwania spółdzielni; rodzaj i zakres odpowiedzialności członków; wysokość udziału, wysokość wpłat na udział i czas ich dokonywania; zasady przyjmowania, ustępowania i wykluczania członków; liczbę członków zarządu i rady nadzorczej oraz sposobu ich powoływania; sposób zwoływania walnych zgromadzeń, zasady obradowania i zapadania uchwał; zasady dotyczące umarzania wartości bilansowych; zasady podziału zysków i pokrywania strat; nazwa pisma, w którym były zamieszczane ogłoszenia spółdzielni.

Członkowie spółdzielni Członkiem spółdzielni była każda osoba fizyczna lub prawna. Spółdzielnia liczyła co najmniej 10 członków, o ile statut nie wymagał większej liczby. Spółdzielnia, której członkami w myśl statutu były wyłącznie osoby prawne, musiała liczyć co najmniej trzech członków.

Członkowie spółdzielni: odpowiadali za zobowiązania spółdzielni zadeklarowanymi udziałami; wysokość udziałów była ustalana w jednakowej wysokości; każdy członek spółdzielni zadeklarował przynajmniej jeden udział; każdy członek spółdzielni mógł posiadać dowolną liczbę udziałów; wykluczenie członka mogło nastąpić przed rozwiązaniem spółdzielni.

Zarząd spółdzielni Liczbę członków zarządu spółdzielni oraz sposób ich powoływania określał statut. Zarząd w swoich czynnościach stosował się do ograniczeń, jakie nakładał statut lub uchwały walnego zgromadzenia.

Zarząd spółdzielni miał prawo zawierać wszelkiego rodzaju umowy, które wchodziły w zakres statutowej działalności spółdzielni.

Zarząd ustanawiał pełnomocników do prowadzenia całego przedsiębiorstwa lub oddziałów. Pełnomocnicy nie mogli bez osobnego upoważnienia nabywać, zbywać i obciążać nieruchomości, podpisywać weksli, zaciągać pożyczek oraz prowadzić procesów.

Rada nadzorcza Rada nadzorcza składała się z co najmniej z trzech osób. Członkowie rady mieli pełną zdolność do działań prawnych i byli członkami spółdzielni.

Członków rady nadzorczej wybierało i odwoływało walne zgromadzenie.

Rada nadzorcza czuwała nad prowadzeniem interesów przez zarząd. W szczególności do rady nadzorczej należało:

badanie rocznego zamknięcie rachunków, których wyniki badań przedstawiała walnemu zgromadzeniu. przeglądanie ksiąg i dowodów oraz bezpośrednio sprawdzanie stanu wszelkich części majątku; powoływać rzeczoznawców.

Walne zgromadzenie Członek brał udział w walnym zgromadzeniu tylko osobiście.

Do wyłącznej kompetencji walnego zgromadzenia należał: wybór i odwołanie członków rady nadzorczej; określenie najwyższej sumy zobowiązań, jakie spółdzielnia może zaciągnąć; zatwierdzanie bilansów i sprawozdań rocznych; podział zysków i oznaczenie sposobu pokrycia strat granicach, w jakich statut mu to przekazuje; powzięcie uchwał w przedmiocie sprawozdania rewizyjnego; zmiana statutu; powzięcie uchwały co do rozwiązania i likwidacji spółdzielni.

Liczba spółdzielni Według danych Rocznika Statystycznego z 1939 r. liczba spółdzielni przedstawiała się następującoRocznik Statystyczny 1939, GUS, Warszawa 1939.:

Rok Ogółem Rodzaje spółdzielniSpożywczeRolniczo-spożywczeRolniczo-handloweMleczarskieKredytoweMieszkanioweInne19281021211852022339143045861674831929111891231252435513625025208484193011834132527563871331535023345219311197112802755403136454402304991932117221236262737312885437253508193311669125325803781275549018950419341110113102532344116751532143811935114021391258635212165243216398193612004155226593921323542323542019371286018042973410140855172524961938135612137302745314755597261611

W 1937 r. zanotowano 3016 tys. członków, w tym najwięcej członków miały spółdzielnie kredytowe (1 515 tys.) oraz spółdzielnie mleczarskie (626 tys.).

Zniesienie ustawy Na podstawie ustawy z 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach zniesiono przepisy ustawy z 1920 r. o spółdzielniachUstawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach. ..

Przypisy

Kategoria:Spółdzielczość w Polsce Kategoria:Ustawy II Rzeczypospolitej