thumb|Od ul. O. Bujwida (po lewej) w kierunku ul. Piastowskiej kolejno: klub Alibi, akademiki Stodoły, nowe budynki Uniwersytetu Przyrodniczego i akademik Dwudziestolatka thumb|Budynek przy ul. Grunwaldzkiej 88 i ul. H. Sienkiewicza 131 thumb|Ul. Grunwaldzka, w tle Kredka i Ołówek thumb|Początek ulicy (po lewej), pierzeja południowa, numery 3-21; ul. Ładna (po prawej) thumb|Dom studencki „Talizman” (jeden z tzw. „Stodół”) Ulica Grunwaldzka – ulica we Wrocławiu przebiegająca przez osiedle Plac Grunwaldzki, a w końcowym odcinku stanowiąca granicę między tym osiedlem a osiedlem Ołbin. Łączy ulicę Łukasza Górnickiego, będąc kontynuacją ulicy Benedyktyńskiej, z placem Grunwaldzkim i Mostem Szczytnickim. Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 1.223 m. Ulica przebiega przez dwa obszary historycznego układu urbanistycznego podlegające ochronie w ramach gminnej ewidencji zabytków: Placu Grunwaldzkiego oraz Przedmieścia Piaskowego. Do ewidencji tej wpisane są również niektóre obiekty położone przy ulicy i w najbliższym jej sąsiedztwie. Znajdują się tu także pojedyncze obiekty wpisane do rejestru zabytków.
Położenie Ulica Grunwaldzka położona we Wrocławiu przebiega przez osiedle Plac Grunwaldzki. Tylko w końcowym odcinku od ulicy Odona Bujwida do placu Grunwaldzkiego stanowi granicę pomiędzy tym osiedlem a osiedlem Ołbin. Jest to obszar dawnej dzielnicy Śródmieście. Część miasta, przez którą przebiega ulica, zaliczana jest do obszarów zabudowy śródmiejskiej, z dużym stopniem wykorzystania terenu oraz z dużą gęstością zaludnienia. Charakterystycznymi cechami takiej zabudowy jest blok urbanistyczny w postaci kwartału zabudowy, z ciągłymi pierzejami wzdłuż ulic i placów. Występują tu także licznie ważne obiekty i obszary publiczne oraz komercyjne. Teren ten charakteryzuje się także wyjątkowo korzystnym lub bardzo dobrym dostępem do infrastruktury komunikacyjnej, a na głównych przecznicach jakimi są ulica Piastowska, ulica Henryka Sienkiewicza oraz plac Grunwaldzki, znajdują się przystanki tramwajowe i przystanki autobusowe dla linii komunikacyjnych w ramach wrocławskiej komunikacji miejskiej. Ulica kończy się przy moście Szczytnickim stanowiącym przeprawę nad ramieniem bocznym rzeki Odra – Starą Odrą.
Historia Przed 1945 Na śladzie dzisiejszej ulicy Grunwaldzkiej biegła niegdyś droga wiejska, później urządzona aleja topolowa, poprowadzona w 1789 r. przez księcia Fryderyka Ludwika von Hohenlohe-Ingelfingen. Droga ta prowadziła od placu Katedralnego (a dokładniej od mostu przy grobli fortecznej) do wsi Szczytniki, w szczególności przebiegając obok budynku folwarku Rybaki, prowadziła do pałacu w Szczytnikach Starych i dalej do Parku Szczytnickiego. Przy drodze znajdowała się również osada Rybaki. Wieś ta założona została w 1700 r. Należała do klasztoru Św. Wincentego. Jej nazwa wzięła się stąd, że wioskę założył prowizor klasztoru – Chryzostom Fischer. To od jego nazwiska wzięto niemiecką nazwę osady – Fischerau (Łąka Fiszera). Od 1810 r. stanowiła własność prywatną. W 1868 r. wieś liczyła 20 rodzin. Istniał także niewielki folwark należący do bankiera Ertla. W tym właśnie roku obszar ten przyłączono do miasta. Nieco wcześniej, jeszcze w 1865 r. wytyczono połączenie między dzisiejszą ulicą Piastowską a ulicą Szczytnicką, które w 1869 r. stało się odrębną ulicą – Kleine Fürstenstrasse. Droga ta zlikwidowana została po 1945 r.. Ulicę Henryka Sienkiewicza przedłużono do ulicy Grunwaldzkiej w 1883 r., ulicę Mikołaja Reja od ulicy Henryka Sienkiewicza do ulicy Grunwaldzkiej wytyczono w 1893 r., później przedłużoną także w kierunku południowym do ulicy ulicy Marii Curie-Skłodowskiej (przed 1905 r.). W roku 1890 przez Starą Odrę w miejscu mostu drewnianego zbudowano Most Szczytnicki (następnie w 1934 r. został poszerzony). W początkach XX wieku ulicę przedłużono o drogę do Zalesia. Dziś ten fragment dawnej ulicy stanowi początkowy odcinek alei Ludomira Różyckiego.
Zabudowa przy ulicy długo jednak miała charakter półwiejski. Zmiany następowały systematycznie, gdy zaczęły tu powstawać letnie rezydencje bogatych mieszczan. Atrakcyjność pod względem inwestycyjnym tego rejonu znacznie wzrosła na początku XX wieku, gdy w pobliżu powstała dzielnica naukowa z klinikami uniwersyteckimi, politechniką itd.. Można tu wymienić między innymi takie inwestycje jak urządzony na początku XIX wieku w rejonie skrzyżowania z ulicą Łukasza Górnickiego ogród rozrywkowy, nazywany wówczas Ogrodem Perukarzy (Perückenmachergarten), w tym rejonie istniała także kawiarnia Brigittenthal, później zabudowa wznoszona po połowie XIX wieku: pod nr 45/47, tj. willa i ogród Ertelów zaprojektowana przez Hermanna Friedricha Waessemanna z 1856 r., później, głównie w latach 1870-1930, w tym między innymi pod nr 98 willa Alexandrów z lat 1872–1874, kamienice na zachód od ulicy Piastowskiej, w tym pod numerami 23-29, szkoła po stronie południowej z lat 1890–1892 projektu Richarda Plüdermanna, dawny dom starców projektu Fritza Brhendt z 1929 r. pod numerem 106 z ogrodem, czy pierzeja południowa z kościołem pw. św. Piotra Kanizjusza i willa Heimannów (wcześniej willa Ertlów) z 2 połowy lat 50 XIX wieku wg projektu Carla Monhaupta. Do połowy lat dwudziestych XX wieku wolny od zabudowy pozostawał teren po stronie północnej ulicy na wschód od ulicy Piastowskiej. Na uwagę zasługują zbudowane tu następnie domy wielorodzinne pod numerami 54-82 z lat 1927-1930 (1925-1930), tworzące ówcześnie nowoczesne, wyróżniające się osiedle blokowe wpisane w śródmiejską sieć ulic, z zielonymi dziedzińcami i przedogrodami.
Z innych obiektów historycznych, współcześnie nieistniejących, wyróżnia się wspomniany Kościół św. Piotra Kanizusza, który zbudowany został w 1926 r. według projektu K. Langera, a w latach 1935–1936, przeprowadzono jego rozbudowę. Przy nim urządzono skwer (Hansaplatrz) przylegający do ulicy Grunwaldzkiej zgodnie z projektem P. Dannenberga z 1927 r., a realizowano go pod kierunkiem F. Hahnla. Na skwerze umieszczono figurę św. Jana Nepomucena. Całość założenia powstała we wschodniej części ogrodów wyżej wspomnianej willi Heimannów przy obecnej ulicy Grunwaldzkiej 45-51.
Pod względem rozwoju terytorialnego miasta obszar osiedla Ołbin, obejmujący początkowy fragment dzisiejszej ulicy, przyłączony został do miasta w 1808 r., po zburzeniu fortyfikacji miejskich w 1807 r.. Natomiast teren wsi Rybaki i dalszy teren przez który przebiega ulica w granicach miasta znajdował się od 1868 r..
1945 W 1945 r. podczas II wojny światowej miasto Wrocław zostało okrążone przez wojska radzieckie i ogłoszone przez hitlerowców twierdzą – Twierdza Wrocław, przez co miasto o tego momentu było oblegane. W celu zapewnienia możliwości prowadzenia komunikacji lotniczej dowództwo niemieckie zdecydowało o wyburzeniu zabudowy wzdłuż osi dzisiejszego placu Grunwaldzkiego i utworzeniu tu lądowiska. W ten sposób przez samych hitlerowców zniszczono w marcu 1945 r. między innymi zabudowę po stronie południowej ulicy Grunwaldzkiej na odcinku od dzisiejszej ulicy Piastowskiej do placu Grunwaldzkiego, w tym między innymi kościół pw. św. Piotra Kanizjusza wraz ze skwerem utworzonym przed tym kościołem i posadowioną tu figurą św. Jana Nepomucena. Zniszczenia w przedwojennej zabudowie ulicy powstały także w wyniku działań wojennych prowadzonych podczas wymienionego wyżej oblężenia Wrocławia z 1945 r., mimo że w rejonie Placu Grunwaldzkiego i Ołbina, na tle innych dzielnic miasta, zniszczenia te były stosunkowo nieduże. Przy ulicy Grunwaldzkiej takiemu zniszczeniu uległy domy w początkowym biegu ulicy nr 1, 18-26, 23, 40, 42.
Po 1945 Na wolnych terenach powstałych w wyniku wyżej opisanych zniszczeń wojennych po wojnie w różnych latach powstała nowa zabudowa. Przed 1970 r. powstał nowy dom na działce nr 40, w 1970 r. oddano do użytkowania budynek mieszkalny przy ulicy Grunwaldzkiej 88 i ulicy Henryka Sienkiewicza 131, a później kolejne budynki plombowe z lat 80. i 90. XX wieku, przykładowo pod nr 35 z lat 1990–1991 według projektu A. Bożek-Nowickiej. Duży teren między ulicą Grunwaldzką, Piastowską, Odona Bujwida i placem Grunwaldzkim został zabudowany kampusem uczelnianym. Pierwotnie były to akademiki, w tym między innymi zwrócone ścianami szczytowymi do ulicy Grunwaldzkiej domy akademickie, tzw. stodoły zbudowane w latach 50. XX wieku (1956 r.) i dwudziestolatka (1965 r.). Ten ostatni zbudowano w latach 1965–1967 według projektu W. Bryzka z Miastoprojektu Kraków, zmienionego przez Biuro Projektów Miasta Wrocławia. Natomiast pomiędzy placem Grunwaldzkim a ulicą Grunwaldzką oraz pomiędzy „Dwudziestolatką” a „Stodołami” zbudowano budynki dydaktyczne dla ówczesnej Akademii Rolniczej (współcześnie Uniwersytet Przyrodniczy). Budynki budowane były od przełomu lat 1965/1966. Po katastrofie budowlanej do jakiej doszło w trakcie prowadzonych robót budowlanych, przez jakiś czas budowa była wstrzymana. Wznowiono ją w 1968 r., a obiekty oddano do użytkowania w 1972 r. Tu projektantami byli Krystyna Barska i Marian Barski. Ponadto w miejscu zniszczonej części budynku, w którym obecnie znajduje się dom studencki Labirynt, zbudowano nowy dom studencki Zodiak. Na wspólnym dziedzińcu akademików w latach 90. XX wieku odbywała się giełda elektroniczna. Pomiędzy „Stodołami” a budynkiem dydaktycznymi Uniwersytetu Przyrodniczego na wolnym obszarze jeszcze w latach 90. XX wieku organizowano imprezy plenerowe i koncerty między innymi podczas juwenaliów. Później teren ten zabudowano na potrzeby Centrum Naukowo-Dydaktycznego Uniwersytetu Przyrodniczego, pod adresem plac Grunwaldzki 24A oraz w latach 2013-214 budynek Centrum Geo-Info-Hydro przy ulicy Grunwaldzkiej 53 i 55. Natomiast w rejonie zbiegu placu Grunwaldzkiego oraz ulic: Odona Bujwida i Grunwaldzkiej zbudowano domy akademickie Kredka i Ołówek, w latach 1981–1991, według projektu sporządzonego (zakończonego, z wyłączeniem projektów wnętrz) w 1979 r. przez Krystynę Barską i Mariana Barskiego i konstruktora Wiktora Dziębaj. W latach 2005–2007 w obszarze placu Grunwaldzkiego, ulicy Piastowskiej, Grunwaldzkiej i Marii Curie-Skłodowskiej, zrealizowano budowę Pasażu Grunwaldzkiego.
W budynku położonym przy ulicy Grunwaldzkiej 88 i ulicy Henryka Sienkiewicza 131 mieszkał Władysław Frasyniuk. W latach 80. XX wieku był między innymi działaczem Solidarności, później politykiem. Tu, wokół tego budynku, podczas stanu wojennego odbywały się manifestacje.
Jeśli chodzi o samą infrastrukturę komunikacyjną, to pośród inwestycji dotyczących tej ulicy, można wymienić między innymi przebudowę układu drogowego odcinka ulicy między ulicą Mikołaja Reja a ulicą Odona Bujwida prowadzona od 2006 r., wyznaczenie korytarza rowerowego z 2011 r., wyznaczenie kontrapasa na jednokierunkowym odcinku ulicy w 2012 r., przebudowę chodnika z lat 2020-2023, montaż oświetlenia we wnętrzach międzyblokowych po stronie północnej ulicy w latach 2021-2023, czy remont nawierzchni chodników z lat 2022–2023.
Nazwy W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy: Fürstenstrasse, od 1869 r. do 1945 r. po 1945 r: ulica Grunwaldzka, od 1945 r. (na lewym brzegu Starej Odry) aleja Ludomira Różyckiego (na prawym brzegu Starej Odry). Pierwotna nazwa ulicy w języku niemieckim – Fürstenstrasse – w tłumaczeniu na język polski oznacza ulicę książęcą. Współczesna nazwa ulicy – ulica Grunwaldzka – została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 45 z dnia 20.12.1945 r..
Układ drogowy Ulica biegnie w pierwszym swoim odcinku od jej skrzyżowania z ulicami: Łukasza Górnickiego, Benedyktyńską, Ładną oraz Miłą do skrzyżowania z ulicą Odona Bujwida, a w drugim swoim odcinku od skrzyżowania z ulicą Odona Bujwida i Henryka Sienkiewicza do skrzyżowania z placem Grunwaldzkim, wybrzeżem Ludwika Pasteura oraz Mostem Szczytnickim, stanowiącym przeprawę nad Starą Odrą. Ulica łączy się z następującymi ulicami: