thumb|Hyptis alata thumb|Hyptis brevipes Hyptis – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 169 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje strefę tropikalną i subtropikalną obu kontynentów amerykańskich. Jako introdukowane rośliny z tego rodzaju rosną w strefie międzyzwrotnikowej Afryki, Azji i Australii. Rośliny te wyróżniają się eksplozywnym mechanizmem uwalniania pyłku – łatki korony dociskają pręciki i słupek we wnętrzu kwiatu, uwalniając je gwałtownie w wyniku poruszenia przez owada lub silny wiatr.
Niektóre gatunki wykorzystywane są lokalnie jako lecznicze. Związki czynne zawarte w olejkach eterycznych szeregu gatunków wykazują działanie antyseptyczne, przeciwnowotworowe i insektobójcze.
Morfologia Pokrój Krzewy i krzewinki, czasem wykształcające okazały lignotuber, też rośliny zielne (jednoroczne i wieloletnie). Pędy aromatyczne lub bezwonne. LiściePojedyncze lub złożone, zwykle pierzasto, czasem dłoniasto. Kwiaty Zebrane w wierzchotki tworzące luźne lub gęste, główkowate kwiatostany złożone, nierzadko tworzące kolejnego rzędu złożone kwiatostany wiechowate lub kłosowate. Kwiaty są siedzące lub szypułkowe, wsparte przysadkami, kwiatostany wsparte są podsadkami, czasem barwnymi. Kielich rurkowaty lub lejkowaty, promienisty lub grzbiecisty, rzadko dwuwargowy, z łatkami różnie wykształconymi – zredukowanymi lub wyraźnymi w liczbie 5, czasem z przydatkami wyglądającymi jak dodatkowy zestaw działek, kształtu trójkątnego lub szydlastego, wzniesionymi lub rozpostartymi. Dwuwargowa korona jest biała, kremowa, liliowa, różowa, rzadko czerwona. Górna warga jest wzniesiona, zaostrzona lub zaokrąglona. Rurka walcowata lub lejkowata, czasem silnie zwężona. Pręciki wystają z rurki korony, ich nitki są nagie lub owłosione. Owoce Rozłupki powstające po cztery, czasem pojedyncze lub dwie. Spłaszczone do jajowatych, zaostrzone lub zaokrąglone, czasem z rozrośniętą tkanką powietrzną.
Systematyka thumb|Hyptis capitata Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Ocimeae z podrodziny Nepetoideae należącej do rodziny jasnotowatych Lamiaceae. W obrębie plemienia należy do podplemienia Hyptidinae. Rodzaj w tradycyjnym ujęciu był parafiletyczny obejmując znakomitą większość z ok. 400 gatunków wyróżnianych w podplemieniu Hyptidinae. Liczne sekcje w obrębie tego rodzaju zostały wyniesione do rangi osobnych rodzajów i współcześnie (2023) w obrębie podplemienia wyróżnia się ich 19. Wciąż jednak klasyfikacja nie jest stabilna.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Jasnotowate