Jakapil – rodzaj późnokredowego, bazalnego tyreofora, znalezionego w formacji Candeleros, w Argentynie. Jedynym gatunkiem dinozaura jest Jakapil kaniukura.
Odkrycie i nazwa Holotyp MPCA-PV-630 stanowi niekompletny szkielet, na który składają się: ok. 40 osteodermów, kość przedszczękowa i szczękowa, kość klinowa dolna, lewa żuchwa, zęby, górna kość kątowa, fragmenty kręgów i żeber, kości kruczej, łopatki, kości ramiennej, łokciowej, śródręcza, kości kulszowej, udowej, piszczelowej i strzałkowej, a także paliczki kończyny dolnej. Na podstawie analizy zachowanych kości szacuje się, że dinozaur miał do 1,5 m długości, przy masie ok. 4,5–7 kg.
lewo|mały|317x317px|Rekonstrukcja szkieletu Jakapil na podstawie znalezionych skamieniałości (zaznaczone na biało) Pierwszy okaz Jakapil znaleziono w 2012 r., w latach 2014–2020 zespół paleontologów wydobył wyżej wymienione elementy szkieletu. Nazwa rodzajowa, pochodząca z języka Puelczów, znaczy „tarczownik”, co jest odwołaniem do kostnych płytek na ciele tego dwunożnego pancernego dinozaura. Nazwa gatunkowa składa się z dwóch wyrazów z języka mapucze, kaniu (grzebień) i kura (kamień), co nawiązuje do jego głębokiej żuchwy.
Klasyfikacja mały|242x242px|Porównanie rozmiarów Jakapil kaniukura do dorosłego człowieka Ze względu na połączenie cech zaobserwowanych u bazalnych dinozaurów ptasiomiednicznych, bazalnych tyreoforów i ankylozaurów analiza filogenetyczna klasyfikuje Jakapil jako bazalnego tyreofora poza kladem Eurypoda (obejmującym ankylozaury i stegozaury). Zespół paleontologa Facundo Riguettiego wysnuł w 2022 r. hipotezę, na podstawie której Jakapil miał być przedstawicielem dotychczas nieznanego kladu tyreoforów. Klad ten mógł się oddzielić podczas synemuru.
Status Jakapil jako należącego do tyreoforów jest kwestionowany przez niektórych badaczy. Powodem tych stojących w kontrze do ustaleń Riguettiego hipotez są liczne cechy niespotykane u przedstawicieli Thyreophora. Jedyną cechą, jaką Jakapil dzielił ze znanymi tyreoforami, były pancerne płytki, mimo że te posiadane przez Jakapil były niższe. Dodatkowo zęby Jakapil miały morfologię inną niż u innych dinozaurów ptasiomiednicznych. W związku z tym stwierdzono, że Jakapil prawdopodobnie jest rodzajem opancerzonego marginocefala lub przedstawiciela nienazwanej jeszcze linii ptasiomiednicznych dinozaurów, innej niż tyreofory.
Paleobiologia lewo|mały|238x238px|Zęby Jakapil Prosty długi pysk Jakapil doprowadził Riguettiego do konkluzji, że dinozaur ten nie używał zębów tylko do ścinania liści (które potem miałyby zostać rozdrobnione przy pomocy gastrolitów w żołądku). Duże zużycie uzębienia sugeruje raczej, że był on przeżuwaczem.
Paleośrodowisko Formacja Candeleros, w której odkryto szczątki Jakapil była w okresie jego występowania pustynią, przez naukowców nazwaną pustynią Kokorkom. Skamieniałości znalezione na tym obszarze reprezentują faunę typową dla średniokredowego ekosystemu zachodniej Gondwany.
Przypisy
Kategoria:Tyreofory Kategoria:Dinozaury kredy Kategoria:Dinozaury Ameryki Południowej