Ulica Bytomska w Mysłowicach – ulica w Mysłowicach, położona w północnej części miasta, w granicach dzielnic Stare Miasto i Szopena-Wielka Skotnica.
Jest to najdłuższa ulica zabytkowego założenia urbanistycznego mysłowickiego Starego Miasta, którego historia sięga czasów lokacyjnych miasta z przełomu XIII i XIV wieku. W jej rejonie stanęły dwa mysłowickie kościoły: Mariacki i Świętego Krzyża, a także zabudowa dworska. Od drugiej połowy XIX wieku ulica uległa przeobrażeniu – zaczęły powstawać przy niej kamienice mieszczańskie, a także stała się jedną z głównych ulic handlowych miasta.
Nazwa ulicy pochodzi od nazwy miasta Bytom, w kierunku którego ta ulica prowadzi.
Przebieg mały|lewo|Ulica Bytomska na wysokości ulicy B. Świerczyny (2010)
Ulica Bytomska przebiega przez teren mysłowickich dzielnic Stare Miasto i Szopena-Wielka Skotnica, a na części długości stanowi ona dodatkowo granicę z Piaskiem.
Numeracja budynków przy ulicy Bytomskiej zaczyna się od strony południowo-wschodniej, gdzie krzyżuje się ona z Rynkiem w jego południowo-zachodnim narożniku. Ulica za skrzyżowaniem z ulicą Starokościelną biegnie w kierunku północno-zachodnim lekkim łukiem skręcającym w lewą stronę. Do skrzyżowana z ulicą B. Świerczyny ulica Bytomska po lewej stronie krzyżuje się kolejno z ulicami: Żwirki i Wigury, Jagiellońską, J. Słowackiego, Zamkową i J. Dąbrowskiego, a po prawej z ulicami H. Kołłątaja i Przemszy oraz z placem Mieroszewskich. Na tym odcinku równolegle do jezdni biegnie dodatkowo linia tramwajowa.
Za skrzyżowaniem z ulicą B. Świerczyny ulica Bytomska ciągnie się w kierunku zachodnim, dalej zataczając lekki łuk w lewą stronę. Kieruje się ona do ulicy Katowickiej, gdzie kończy ona swój bieg na rondzie. Na tym odcinku ulica stanowi granicę pomiędzy dzielnicami Piasek (na północ od jezdni ulicy) i Stare Miasto, natomiast za torami kolejowymi linii kolejowej nr 138 ulica Bytomska wchodzi na teren dzielnicy Szopena-Wielka Skotnica. Na odcinku pomiędzy ulicami B. Świerczyny i Katowicką ulica krzyżuje się jedynie z ulicą Towarową po swojej lewej stronie.
Charakterystyka mały|lewo|Początkowy fragment ulicy Bytomskiej w 2013 roku; w tle kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
Ulica Bytomska to droga powiatowa nr 8806S o klasie drogi zbiorczej (Z). Jest także najdłuższą ulicą na mysłowickim Starym Mieście, której długość wynosi około 900 m. Prócz początkowego fragmentu przy Rynku ulica posiada nawierzchnię bitumiczną o szerokości 7,1 m. W systemie TERYT widnieje ona pod numerem 02528, a kod pocztowy dla adresów wzdłuż niej to 41-400.
Według stanu z czerwca 2023 roku, wzdłuż ulicy Bytomskiej na odcinku pomiędzy ulicą B. Świerczyny a ulicą Katowicką kursują autobusy na zlecenie Zarządu Transportu Metropolitalnego (ZTM). Na sąsiedniej ulicy Towarowej znajduje się przystanek Mysłowice Bytomska, z którego odjeżdżały wówczas autobusy kursujące w kierunku Katowic (centrum przesiadkowe Zawodzie), Jaworzna i Sosnowca. Ponadto wzdłuż ulicy Bytomskiej na odcinku pomiędzy ulicą Starokościelną a ulicą B. Świerczyny ciągnie się linia tramwajowa łącząca Mysłowice z Katowicami.
Ulica Bytomska jest najgęściej zabudowaną ulicą w rejonie mysłowickiego Starego Miasta, z czego najwięcej zabudowy koncentruje się na odcinku pomiędzy ulicą Żwirki i Wigury a ulicą Jagiellońską. Zabudowę tworzą głównie mieszczańskie kamienice z przełomu XIX i XX wieku. Część z nich cechuje się znacznymi wartościami architektonicznymi, reprezentujących różne style architektoniczne, przeważnie eklektyzm.
Ulica Bytomska jest częścią średniowiecznego założenia urbanistycznego miasta Mysłowice z czworobocznym Rynkiem, od którego w liniach prostych rozbiegają się cztery ulice, w tym Bytomska. Jest on wpisany do rejestru zabytków nieruchomych pod nr. A/1183/72.
Bezpośrednio przy ulicy Bytomskiej znajduje się park Zamkowy – jego starsza część o typowo parkowym charakterze z alejkami i elementami małej architektury.
Wzdłuż ulicy Bytomskiej na odcinku pomiędzy placem Mieroszewskich a ulicą Towarową biegnie czerwony szlak turystyczny – Szlak im. Mariana Kantora-Mirskiego.
Historia Do XIX wieku mały|Kościół Świętego Krzyża na zdjęciu wydanym w 1928 roku
Pierwotne, średniowieczne założenie miejskie Mysłowic lokowane na prawie magdeburskim wykształciło się na przełomie XIII i XIV wieku. Zostało ono usytuowane około 200 m na południowy wschód od przedlokacyjnej osady. W środku obszaru wytyczono czworoboczny rynek, od którego w prostych liniach rozbiegały się ulice. Miasto znajdowało się na trasie szlaku solnego prowadzącego z Wieliczki do Wrocławia przez Kraków i Bytom. Dostępu do miasta strzegły bramy, w tym znajdująca się od strony zachodniej Brama Bytomska.
Prawdopodobnie jeszcze w drugiej połowie XIII wieku w rejonie skrzyżowania ulic Bytomskiej i Starokościelnej został wzniesiony kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (kościół Mariacki). Był on wówczas obiektem w stylu gotyckim. W 1587 roku uległ on zniszczeniu i po odbudowie został on konsekrowany w 1598 roku.
W latach 1536–1546 na obszarze późniejszego parku Zamkowego przy ulicy Bytomskiej Salomonowie herbu Łabędź wznieśli pierwszą siedzibę szlachecką. Był to prawdopodobnie drewniany dwór alkierzowy na kamiennej podmurówce. W XVII wieku zamieszkali w nim nowi właściciele Mysłowic – Mieroszewscy herbu Ślepowron.
Na skrzyżowaniu późniejszych ulic Bytomskiej i B. Świerczyny powstał kościół Świętego Krzyża, o którym najstarsza wzmianka pochodzi z 1598 roku. Powstał on prawdopodobnie na miejscu kaplicy zamkowej. Około 1720 roku drewniany kościół uległ zniszczeniu, a w 1740 roku został odbudowany, ponownie z drewna.
Ulica Bytomska była już zaznaczona na najstarszych planach miasta Mysłowice. Na przełomie XVI i XVII wieku była ona główną ulicą miasta. Przylegała do niej Czarna Przemsza, której koryto silnym łukiem zbliżyło się do miasta. Ulica dochodziła do kościoła Świętego Krzyża, skąd w prawo biegła w kierunku Szopienic droga łącząca Mysłowice z Bytomiem (m.in. późniejsze ulice B. Świerczyny w Mysłowicach i Wiosny Ludów w Katowicach). Lewą stronę ulicy Bytomskiej zajmowały wówczas ogrody i stodoły, które ciągnęły się za kościołem Świętego Krzyża. Zabudowa bardziej zwarta znajdowała się natomiast na części ulicy bliżej Rynku. W tym czasie zabudowa miasta była drewniana i stosunkowo uboga.
W 1617 roku doszło do pożaru spowodowanego przez nieuwagę żony mieszczanina, na skutek którego spłonął m.in. kościół Mariacki, wujostwo, południowa pierzeja Rynku, 23 domy i 5 stodół przy ulicy Bytomskiej. Kościół Mariacki został odbudowany w latach 1617–1619, a w latach 1740–1744 został on rozbudowany w stylu barokowym.
Układ miasta w drugiej połowie XVIII wieku nie uległ większym zmianom. Ulica Bytomska była wówczas zabudowana drewnianymi domami i stodołami, a jedynym murowanym budynkiem w Mysłowicach był wówczas kościół Mariacki. W latach 1780–1806 w miejscu drewnianego dworku szlacheckiego ordynat Felicjan Mieroszewski wzniósł murowany dwór w stylu klasycystycznym. Ostatnim jego mieszkańcem był Aleksander Mieroszewski. Po jego śmierci w 1846 roku budynek podupadał w ruinę, aż w latach 1875–1880 został on rozebrany.
XIX wiek i okres przedwojenny mały|lewo|Kamienice przy ulicy Bytomskiej na wysokości ulicy Przemszy (2010)
W pierwszej połowie XIX wieku zmiany urbanistyczne Mysłowic przebiegały bardzo powoli, a życie miasta skupiało się na obszarze od kościoła Świętego Krzyża przez ulicę Bytomską po Rynek wraz z jego otoczeniem. 13 kwietnia 1807 roku, w czasie wojen napoleońskich kościół Świętego Krzyża został spalony przez walczące oddziały księcia Jana Nepomucena Sułkowskiego (strona napoleońska) i rotmistrza Wittowskiego (wojska pruskie). Został on odbudowany w 1810 roku jako obiekt murowany, a wraz z tym zlikwidowano okalający kościół cmentarz.
Uruchomienie linii kolejowej do Mysłowic 1 października 1846 roku w kolejnych latach wywarło znaczący wpływ na zabudowę miasta. Po pożarach z 1853 i 1856 roku, które doszczętnie pochłonęły wszystkie drewniane budynki, parcele wzdłuż ulicy zaczęto wypełniać murowanymi budynkami z cegły i kamienia. Zwarta zabudowa ulicy rozluźniała się w rejonie kościoła Świętego Krzyża.
Z biegiem czasu zabudowa ulicy Bytomskiej była systematycznie wypełniana, a większość z nich stanowiły masywne, wielokondygnacyjne budynki mieszkalne osób prywatnych oraz Katowickiej Spółki Akcyjnej dla Górnictwa i Hutnictwa. Sporadycznie występowały tu jeszcze piętrowe budynki drewniane. Od ulicy Bytomskiej wychodziły ulice boczne, które uzupełniono dwu- lub trójkondygnacyjnymi budynkami wielorodzinnymi.
W 1853 roku przy ulicy Bytomskiej stanęły pierwsze olejowe latarnie uliczne. W latach 1880–1885 utwardzoną nawierzchnię miały już wszystkie ulice dostosowane do ruchu kołowego na Starym Mieście, w tym ulica Bytomska. W 1894 roku przez ulicę poprowadzono wodociąg, a w tym samym roku ulica była także już wyposażona w sieć kanalizacyjną.
mały|Tramwaj linii nr 14 na ulicy Bytomskiej na wysokości parku Zamkowego (2010)
Rosnący ruch pasażerski o charakterze turystycznym w latach 1870–1914 przyczynił się do rozwoju mysłowickiego handlu oraz gastronomii. Nastąpiło to szczególnie po 1890 roku, a większość placówek znajdowała się m.in. na ulicy Bytomskiej. W rejonie mysłowickiego Starego Miasta wykształciła się w tym okresie nowoczesna dzielnica handlowa. W 1913 roku w Mysłowicach było 96 placówek gastronomicznych i pod względem ich liczebności miasto było wówczas na drugim miejscu na Górnym Śląsku (zaraz za Katowicami), a wśród nich była m.in. restauracja Salo Jakobowitza przy ulicy Bytomskiej 31.
Ukształtowany do końca XIX wieku układ komunikacyjny Mysłowic okazał się niewystarczający, gdyż w mieście wzrastał ruch kołowy. Władze prowadziły wysiłki nad regulacją ulic, lecz w przypadku ulicy Bytomskiej z uwagi na jej chaotyczną zabudowę niewiele w tej kwestii udało się zrobić. Pod koniec XIX wieku przygotowano pierwsze plany poprowadzenia do Mysłowic linii tramwajowej. Trasę z Hajduk Wielkich (Chorzowa-Batorego) do Mysłowic przez Katowice i Szopienice oddano do użytku 31 października 1900 roku. Poprowadzono ją przez Piasek do kościoła Świętego Krzyża i dalej wzdłuż ulicy Bytomskiej, a następnie w kierunku ulic Krakowskiej i Powstańców do dworca kolejowego.
mały|lewo|Zdjęcie lotnicze mysłowickiego Starego Miasta z 20 sierpnia 1919 roku, z widoczną ulicą Bytomską
W 1913 roku przy ulicy Bytomskiej funkcjonowały różnego typu działalności gospodarcze, w tym m.in.: pracownie kuśnierza i rymarza, placówki gastronomiczne (karczmy i piwiarnia), sklepy różnych branż (m.in. z artykułami spożywczymi, sklep obuwniczy, sklep z artykułami kolonialnymi czy sklep skórzany i z cygarami), rzeźnik, szewc, drogeria, piekarnia, stowarzyszenia, Szpital Górniczy i inne.
W 1922 roku Mysłowice zostały włączone do państwa polskiego, a do tego czasu ulica Bytomska nosiła nazwę Beuthenerstrasse. W latach międzywojennych historyczny układ urbanistyczny Mysłowic pozostawał bez zmian, a jego główna oś biegła od ulicy Bytomskiej przez Rynek do dworca kolejowego.