Ulica Księcia Józefa w Krakowie – główna krakowska trasa wylotowa w kierunku zachodnim, stanowiąca fragment drogi wojewódzkiej nr 780, prowadząca przez Zwierzyniec, Przegorzały i Bielany, położona w całości na terenie dzielnicy VII Zwierzyniec.

Historia Ulica istniała już w średniowieczu jako główna droga dawnej wsi Zwierzyniec (włączonej do Krakowa 13 listopada 1909 roku), prowadząca w kierunku Tyńca i Skawiny. W drugiej połowie XIX wieku miała duże znaczenie strategiczne, gdyż stanowiła dojazd do dawnych fortów Twierdzy Kraków, znajdujących się na wysokości dzisiejszej ulicy Jacka Malczewskiego. W 1910 roku ulicę zamknięto bramą Bielańską, którą następnie zburzono kilka lat później.

Na początku XX wieku nazywano ją drogą do Bielan i ulicą Tadeusza Kościuszki, a w 1912 roku Rada Miasta Krakowa nadała ulicy obecną nazwę dla upamiętnienia Józefa Antoniego Poniatowskiego, polskiego generała, dowódcy armii koronnej Rzeczypospolitej i członka Rady Stanu.

Przebieg Ulica rozpoczyna swój bieg na skrzyżowaniu z ulicą Królowej Jadwigi i Tadeusza Kościuszki, gdzie staje się fizycznym przedłużeniem tej drugiej. Na początkowym odcinku, kilkadziesiąt metrów za skrzyżowaniem, arteria przebiega pod mostem Zwierzynieckim oraz przebiega przy ostrogu bramnym „Bielany”. Następnie biegnie dalej w kierunku zachodnim, gdzie przecina Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy oraz Przegorzały. Ulica kończy swój bieg na bezimiennym rondzie w Bielanach, stanowiącym granicę Krakowa. Ulica stanowi fragment drogi wojewódzkiej nr 780. W latach 2007–2009 od strony południowej wybudowano nowy odcinek ulicy Księcia Józefa (ok. 1,428 km) – obejście Przegorzał. Odsunięto w ten sposób ruch kołowy od zabudowań mieszkalnych, pozostawiając także starą drogę.

Zabudowa ulicy Południowa strona ulicy wzdłuż Wisły w większości jest niezabudowana (z wyjątkiem rejonu Bielan). Na wysokości ulicy Rybnej, która stanowi granice między Zwierzyńcem a Przegorzałami, po stronie Zwierzyńca znajduje się schronisko dla bezdomnych zwierząt prowadzone przez Krakowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami. Północną stronę zabudowy ulicy stanowi głównie budownictwo jednorodzinne z XIX i XX wieku.

Zabytki Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego, na Zwierzyńcu: ostróg bramy fortecznej. w Przegorzałach: Dawna karczma, ul. Księcia Józefa 199; na Bielanach: zespół Wodociągów Miejskich ul. Księcia Józefa 299; fort 34, Bielany „Krępak”;

Obiekty wpisane do gminnej ewidencji zabytków, , na Zwierzyńcu: Kamienica ul. Księcia Józefa 13 z 1914 roku; dwór „Pod Lipkami” ul. Księcia Józefa 55 z lat 1770–1870, własność Zofii z Czartoryskich Zamoyskiej, gdzie 8 maja 1813 nocował J. Poniatowski. Na bramie pałacyku „Pod Lipkami” znajduje się tablica upamiętniająca pożegnanie wojsk księcia Józefa Poniatowskiego przed wyjściem na kampanię do Saksonii w 1813 roku. Od tego wydarzenia pochodzi nazwa ulicy. Autorem tablicy jest Włodzimierz Konieczny. wille i domy z ogrodami ul. Księcia Józefa 9, 25, 51, 55a, 57, 111; dom nr. 29 był domem, w którym mieszkał i tworzył Jacek Malczewski w latach 1899–1914. Na elewacji znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona malarzowi; pozostałości folwarków ul. Księcia Józefa 59, 61; w Przegorzałach: wille i domy z ogrodami ul. Księcia Józefa 255, 271; pozostałości folwarków ul. Księcia Józefa 293.

Inne Na Zwierzyńcu: W domu pod numerem 13 mieszkał Tadeusz Sinko. Jeszcze w 2001 roku na elewacji wisiała tablica pamiątkowa ufundowana przez uczniów profesora; obelisk z tablicą pamiątkową, obok budynku nr 43; Na Bielanach: na terenie zabytkowych Wodociągów Miejskich (obecnie Zakład Uzdatniania Wody „Bielany”) znajduje się pomnik z figurą Matki Bożej upamiętniający pracowników wodociągów, którzy zginęli w czasie II wojny światowej; w ciągu ulicy rosną trzy dęby szypułkowe (nr 299) oraz jedna Wierzba biała będące pomnikami przyrody; Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Krakowie, ul. Księcia Józefa 176; od 2017 roku przy ul. Księcia Józefa 337 znajduje się Thesaurus Cracoviensis – Centrum Interpretacji Artefaktów, oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. W placówce tej będącej magazynem muzeum zostały udostępnione publiczności muzealia, które nie są wystawione w żadnym oddziale. Zwiedzający mogą się także zapoznać z pracą konserwatorów zabytków. W budynku muzeum oprócz eksponatów znajduje się przeźroczysta urna z ziemią z cmentarza św. Jana w Lipsku, gdzie pochowano Księcia Józefa Poniatowskiego, przed sprowadzeniem jego zwłok do Polski; na placu przy ulicy Astronautów znajduje się Samolot–pomnik Jak-23; na elewacji budynku szkoły podstawowej nr 48, znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona Szarym Szeregom.

Galeria zdjęć

Przypisy Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 832–833, . Teresa Stanisławska, Jan Adamczewski: Kraków ulica imienia. Kraków: Oficyna Wydawnicza „BIK”, 2000, s. 126, . Michał Rożek: Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 532.

Bibliografia

Praca zbiorowa Encyklopedia Krakowa, wydawca Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, Kraków 2023, ISBN 978-83-66253-46-9, t. I s. 832

Kategoria:Bielany (Kraków) Kategoria:Przegorzały Księcia Józefa Kategoria:Zwierzyniec (Kraków)