Parada Zwycięstwa () – parada przeprowadzona na placu Czerwonym w Moskwie na cześć zwycięstwa Związku Radzieckiego nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 24 czerwca 1945 roku. Gospodarzem defilady był Marszałek Związku Radzieckiego Gieorgij Żukow, a oddziałami dowodził Marszałek Związku Radzieckiego Konstanty Rokossowski. Specjalnie na paradę przywieziono z Berlina Sztandar Zwycięstwa, zawieszony nad Reichstagiem w toku operacji berlińskiej, ale ostatecznie go nie wyniesiono. Podczas parady odbyła się uroczystość obalenia niemieckich chorągwi i sztandarów, które po defiladzie zostały przekazane do Centralnego Muzeum Sił Zbrojnych.

W Paradzie Zwycięstwa 1945 roku wzięło udział 35 325 osób: 24 marszałków, 249 generałów, 2536 oficerów (od stopnia młodszego porucznika do pułkownika), 31 116 sierżantów i żołnierzy, 1400 muzyków wojskowych oraz 1850 sztuk sprzętu. Oprócz obywateli radzieckich maszerowali także Polacy i Bułgarzy. W okresie radzieckim kolejne Parady Zwycięstwa odbywały się jedynie w rocznicowych latach 1965, 1985 i 1990. Od 1995 roku parada odbywa się corocznie na głównym placu Federacji Rosyjskiej.

Przygotowanie i organizacja

thumb|Przejście kawalerii podczas Parady Zwycięstwa 15 maja 1945 roku, wkrótce po kapitulacji III Rzeszy, Józef Stalin podjął decyzję o zorganizowaniu uroczystej defilady na placu Czerwonym w Moskwie dla upamiętnienia zwycięstwa nad hitlerowskimi najeźdźcami. Zamiar ten wyraził na uroczystym obiedzie na Kremlu, na który zaproszono ponad tysiąc osób: dowódców frontów, naukowców i artystów, przedstawicieli robotników i chłopów... Stalin nakazał zastępcy szefa Sztabu Generalnego, generałowi armii Siergiejowi Sztemienko, aby ten rozważył temat i zdał sprawozdanie na temat zorganizowania parady z udziałem przedstawicieli wszystkich frontów i wszystkich rodzajów wojsk. Na kolacji wszyscy poparli pomysł zaproszenia na paradę najznamienitszych bohaterów – żołnierzy, sierżantów, podoficerów, oficerów i generałów...

Wkrótce zorganizowano specjalną komisję do przygotowania wydarzenia, w skład której weszli przedstawiciele Komendy Kremla, Moskiewskiego Okręgu Wojskowego i innych jednostek. Na czele komisji stał szef garnizonu stołecznego, generał pułkownik Pawieł Artiemjew, który miał przygotować wszystkie niezbędne plany na paradę i projekt dyrektywy. Gospodarzem parady został marszałek Gieorgij Żukow, a dowódcą wojsk marszałek Konstanty Rokossowski. Wiele źródeł wskazuje, że Stalin nie został gospodarzem parady, gdyż nie posiadał wystarczających umiejętności jeździeckich. We wspomnieniach Gieorgija Żukowa Wspomnienia i refleksje czytamy, że według syna Stalina, Wasilija, tuż przed paradą przywódca próbował nauczyć się jazdy konnej, ale upadł z niego. Tego wydarzenia brakuje jednak w pierwszych wydaniach książki.

Głowa państwa brała jednak czynny udział w organizacji wydarzenia. Wbrew proponowanym przez komisję dwumiesięcznym przygotowaniom Stalin nakazał zorganizowanie parady w ciągu miesiąca. Z Berlina przywieziono Sztandar Zwycięstwa wywieszony wcześniej nad Reichstagiem.

W sumie planowano zaprezentować na defiladzie połączone pułki z dziesięciu frontów i Marynarki Wojennej. Zgodnie z pierwotnym zarządzeniem Sztabu Generalnego siła każdego połączonego pułku miała wynosić 1059 ludzi i 10 rezerw, ale później liczebność personelu wojskowego wzrosła do 1465 osób i 10 w rezerwie z każdego frontu. W akcji uczestniczyli także studenci akademii wojskowych, podchorążowie szkół wojskowych i żołnierze garnizonu moskiewskiego.. Kandydaci do udziału w paradzie zostali starannie wybrani. W pierwszej kolejności brano pod uwagę personel wojskowy, który wykazał się odwagą w walce i posiadał odznaczenia wojskowe. Ważne były także cechy fizyczne, takie jak wzrost i wiek. I tak rozkaz dla żołnierzy 1 Frontu Białoruskiego z 24 maja 1945 roku stwierdzał, że kandydaci nie mogą mieć wzrostu poniżej 176 cm i nie mogą mieć więcej niż 30 lat. Ponieważ wszystkie wymogi formalne były trudne do spełnienia, w praktyce dla wielu uczestników robiono wyjątki..

W wyznaczonym czasie jednego miesiąca organizatorzy musieli rozwiązać wiele problemów. Na przykład personel wojskowy biorący udział w paradzie musiał zostać przywieziony na miejsce, zakwaterowany i zorganizowany w celu szkolenia. Cały personel pułku otrzymywał nowe umundurowanie letnie, pościel, materace, sztandary i inne niezbędne wyposażenie. Ponadto podczas parady konieczne było zapewnienie opieki medycznej, logistyki wojsk, transportu, materiałów drukowanych, fotografii i filmowania. Pod koniec maja sformowano połączone pułki składające się z pięciu batalionów i wysłano je do Moskwy. Do 10 czerwca w stolicy przygotowano baraki dla uczestników. Personel stacjonował w koszarach czernyszewskich, aleszyńskich, oktiabrskich i lefortowskich, a także na przedmieściach Chlebnikowa, Bolszewa i Lichoborów..

Tego samego dnia generał Artiemjew zatwierdził plan przygotowań do parady oraz ustalił czas i miejsce prób. Grafik był napięty: ćwiczenia i szkolenie personelu odbywały się codziennie po sześć do siedmiu godzin. O ile podchorążowie i żołnierze garnizonu moskiewskiego regularnie brali udział w ćwiczeniach musztry, to dla 15 tysięcy żołnierzy frontowych, nieprzyzwyczajonych do codziennych ćwiczeń, szkolenie było trudne. Oficerowie, generałowie i marszałkowie maszerowali razem z żołnierzami pierwszej linii. 12 czerwca na Lotnisku Centralnym im. Michaiła Frunzego odbyła się wspólna próba połączonych pułków w nowych mundurach. Na lotnisku odbyła się także próba generalna piechoty i kawalerii, a tydzień później na placu Czerwonym miał miejsce przegląd końcowy artylerii, wojsk pancernych i zmechanizowanych.. Paweł Artiemjew podpisał plan formowania i marszu wojsk.

Dla Żukowa, gospodarza pochodu i jego pomocnika, wybrano konie tierskie jasnoszarego umaszczenia, zwane „Idolem” i „Celebsem”. Żukow w swoich wspomnieniach wspomina o białym koniu arabskim. Dla dowódcy parady marszałka Rokossowskiego i jego eskorty wybrano czarne konie o imionach „Polius” i „Orlik” z osobistej kolekcji marszałka Siemiona Budionnego. Według Sztemienki Żukow i Rokossowski to „starzy kawalerzyści, więc prawie nie musieli się szkolić”. Konie biorące udział w paradzie zostały przyzwyczajone do ryku silników i dźwięków orkiestry, a sami marszałkowie przez około miesiąc ćwiczyli ich ujeżdżenie. Dla uczestników moskiewskiej parady zorganizowano program kulturalny: oglądanie filmów oraz zwiedzanie teatrów i ośrodków kultury. Do udziału w uroczystościach przygotowywała się także połączona orkiestra licząca około 1400 osób. Według wstępnych obliczeń, wydarzenie miało trwać 2 godziny 9 minut i 10 sekund, a wziąć w nim udział miało około 40 tysięcy osób..

Mundur paradny Zlecenie uszycia specjalnych mundurów dla uczestników Parady Zwycięstwa otrzymała moskiewska fabryka „Bolszewiczka”. Fabryki odzieżowe w Moskwie i obwodzie moskiewskim poradziły sobie z zamówieniem, pomimo dużej ilości pracy i krótkiego czasu realizacji. Od końca maja do 20 czerwca robotnicy wyprodukowali ponad 15 tysięcy kompletów nowych mundurów. Mundury w kolorze morskiej zieleni dla radzieckiego personelu wojskowego po raz pierwszy uszyto właśnie na Paradę Zwycięstwa, po czym kolor ten stał się tradycyjną barwą munduru wyjściowego oficerów radzieckich.

Sztandar Zwycięstwa thumb|Wygląd przedniej strony Sztandaru Zwycięstwa Według pierwotnego planu Parada Zwycięstwa miała rozpocząć się od wyniesienia Sztandaru Zwycięstwa, jednak zamiar ten nie został zrealizowany. 20 czerwca dostarczono do Moskwy sztandar, który mieli nieść na początku kolumny ci sami żołnierze, którzy zawiesili go nad Reichstagiem. Strażnik sztandaru w Muzeum Armii Radzieckiej A. Dementiew zeznał, że Stiepan Nieustrojew i jego pomocnicy – Michaił Jegorow, Meliton Kantaria oraz Ołeksij Berest – słabo wypadli na próbach, wykazując niezadowalające umiejętności musztry. Ponadto Nieustrojew otrzymał w czasie wojny pięć ran, w tym jedną w nogi. Zgodnie z decyzją Żukowa nie wyznaczono żadnych innych żołnierzy do wyniesienia sztandaru, a bohaterowie wojenni otrzymali zaproszenia jako goście na podium. Sztandar Zwycięstwa został wobec tego przekazany do przechowywania w Centralnym Muzeum Sił Zbrojnych. W 1965 roku pułkownik Konstantin Samsonow w towarzystwie Jegorowa i Kantarii po raz pierwszy wynieśli Sztandar Zwycięstwa na plac Czerwony.

Sztandary i chorągwie Produkcja sztandarów i chorągwi na paradę została powierzona jednostce moskiewskich budowniczych wojskowych pod dowództwem majora inżyniera S. Maksimowa. Rzemieślnicy długo pracowali nad pierwszą wersją sztandarów, lecz Stalin nie zgodził się na ich przyjęcie. W rezultacie zamówienie zostało przekazane specjalistom z warsztatów plastycznych i produkcyjnych Teatru Bolszoj, którzy w ciągu dziesięciu dni uszyli nowe sztandary. Produkcją zajęli się kierownik warsztatu artystycznego i rekwizytów W. Terzibaszian oraz kierownik warsztatu mechanicznego N. Czistiakow. Według nowego projektu, sztandar miał konstrukcję krzyżową: do pionowego drzewca zmocowano poziomą, żelazną belkę, z której zwisał płat, drzewc natomiast został zwieńczony dużą iglicą składającą się ze złotej, pięcioramiennej gwiazdy wpisanej w srebrny wieniec laurowy, nad nią zaś wznosiło się spiczaste zdobienie. Płat sztandaru był wykonany ze szkarłatnego aksamitu i wypełniony złotym napisem z nazwą frontu oraz tradycyjną ornamentyką. Krawędzie ozdobiono złotymi frędzlami. Projekt ten został zatwierdzony przez kierownictwo i ukończony w terminie. Ponieważ każdy sztandar ważył ponad 10 kilogramów, moskiewska fabryka rymarska szybko wyprodukowała uprzęże, które ułatwiły ich noszenie. W warsztatach Teatru Bolszoj wykonano także wstęgi, które ozdobiły głowice 360 sztandarów pułkowych. Każda taka wstęga symbolizowała zbiorowy wyczyn bojowy pułku..

Na polecenie Sztabu Generalnego przywieziono do Moskwy około 900 zdobycznych niemieckich sztandarów i chorągwi od oddziałów 1 Frontu Białoruskiego i 1 Frontu Ukraińskiego z Berlina oraz Drezna, które odebrał w sali gimnastycznej koszar lefortowskich dowódca 181 Pułku Piechoty 291 Dywizji Strzeleckiej, pułkownik A. K. Korkiszko. Specjalna komisja wybrała spośród nich 200 sztandarów (26 sztandarów pułkowych, 138 sztandarów batalionowych i 36 sztandarów dywizyjnych) do ceremonialnego obalenia podczas Parady Zwycięstwa. Sztandary te znajdują się obecnie w zbiorach Centralnego Muzeum Sił Zbrojnych.

Odznaczenia W ramach przygotowań do parady jej uczestnikom wręczono odznaczenia wojskowe. 24 maja wiceprzewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR Nikołaj Szwernik wręczył Order „Zwycięstwo” marszałkom Gieorgijowi Żukowowi, Iwanowi Koniewowi, Rodionowi Malinowskiemu, Konstantemu Rokossowskiemu i Fiodorowi Tołbuchinowi. 12 czerwca Michaił Kalinin wręczył „Złotą Gwiazdę” Bohatera Związku Radzieckiego Georgijowi Żukowowi, Iwanowi Koniewowi, Konstantemu Rokossowskiemu, Iwanowi Bagramianowi i Andriejowi Jeriomience. Dla wielu z nich nie było to pierwsze wyróżnienie tej rangi. Żołnierze frontowi biorący udział w Paradzie Zwycięstwa zostali jako pierwsi odznaczeni Medalami „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”, zatwierdzonymi 9 maja 1945 roku. Do każdego medalu wydano specjalny, czerwony certyfikat. Jednocześnie wymieniano odznaczenia stare lub wadliwe na nowe z baretkami.

Przebieg parady thumb|Marynarze na paradzie thumb|Obalone sztandary niemieckie thumb|Parada sprzętu wojskowego