Hans Glinz (ur. 1 grudnia 1913 w Rheinfelden, zm. 23 października 2008 w Wäderswil) – szwajcarski językoznawca, gramatyk, pedagogGlinz, Hans (hls-dhs-dss.ch).

Życiorys W roku 1926 ukończył szkołę podstawową w Müllheim, gdzie jego ojciec był pastorem Kościoła reformowanego. W latach 1926 -1930 uczęszczał do gimnazjum w Müllheim i Frauenfeld, a następnie do gimnazjum w Zurychu, które ukończył zdaniem matury w 1932 roku. Po ukończeniu studium nauczycielskiego na specjalności język niemiecki, francuski i historia na uniwersytecie w Zurychu w 1936 roku pracował jako nauczyciel w kilku szkołach w kantonie Zurych. Od 1942 studiował germanistykę i dydaktykę na uniwersytecie w Zurychu. W 1946 uzyskał stopień doktora na podstawie rozprawy Geschichte und Kritik der Lehre von den Satzgliedern in der deutschen Grammatik (opublikowana w 1947), a w roku 1949 również w Zurychu habilitował się (tytuł pracy habilitacyjnej: Die innere Form des Deutschen. Eine neue deutsche Grammatik, opublikowana w roku 1952, 6. wydanie w 1973). Do 1956 roku pracował jako nieetatowy docent (Privatdozent) na uniwersytecie w Zurychu oraz jako nauczyciel w Rümlang. W latach 1957–1964 był na etacie profesora języka niemieckiego i dydaktyki języka niemieckiego w Szkole Pedagogicznej Kettwig (obecnie dzielnica Essen). 1965-1979 profesor zwyczajny filologii niemieckiej w Wyższej Szkole Technicznej w Aachen/AkwizgranieZum Tod von Hans Glinz (pedocs.de), [w:] Didaktik Deutsch 26, 2009, s. 95..

W roku 1979 powrócił do Szwajcarii poświęcając się badaniom z zakresu językoznawstwa i dydaktyki języków.

Osiągnięcia naukowe i dydaktyczne W swojej pracy doktorskiej (Geschichte und Kritik …, 1946) dokonał krytyki teorii części zdania K. F. Beckera, który wychodził od binarnego podziału zdania (podmiot – orzeczenie, orzeczenie – dopełnienie, podmiot – przydawka itd.). Gramatyka Beckera ukazała się w latach 1836-1839, jednak jego system klasyfikacji części zdania utrzymywał się jeszcze w XX wieku.

Okres drugi działalności naukowej Glinza (według Gerharda Helbiga) to metody strukturalno-empiryczne przedstawione w pracy Die innere Form des Deutschen. Eine neue deutsche Grammatik. Autor opowiada się za ścisłymi sprawdzalnymi metodami opisu języka, wprowadzając – niezależnie od amerykańskiej szkoły strukturalistycznej – takie metody jak substytucja (Ersatzprobe), permutacja (Verschiebeprobe) czy eliminacja (Weglassprobe). Glinz pisze: „W pewnym sensie eksperymentujemy na mechanizmie językowym jak chemik lub fizyk ze swymi materiałami lub mechanik ze swym motorem: usuwamy części, wymieniamy je, przestawiamy, dodajemy nowe itd., i obserwujemy przy tym wszystkim, co się dzieje, tzn. jak zmienia się przeżywanie znaczeń u nas i u innych … poddajemy próbom system dzisiejszego języka … na podstawie tekstu”. Dopiero po uzyskaniu w ten sposób określonych jednostek językowych następuje ich interpretacja i przypisanie im odpowiednich treści. Nawiązujące do teorii Ferdinanda de Saussure`a metody Glinza wywarły znaczny wpływ na badania językoznawcze w Europie i zostały wykorzystane w popularnej w Niemczech i za granicą, również w Polsce, gramatyce Helbig/Buscha, gdzie części zdania wyróżniane są na podstawie testu permutacji i substytucjiGerhard Helbig, Joachim Buscha: Deutsche Grammatik. Ein Handbuch ...Leipzig 1984, s. 533 nn.. Częściami zdania są te elementy zdania, które dają się samodzielnie przesuwać. Nie jest więc częścią zdania przydawka.

Późny okres działalności Glinza to „zwrot ku gramatyce treści” Leo Weisgerbera. Za najważniejsze w języku uważa teraz językowe treści. Proponuje więc wychodzić nie od struktur formalnych a od „treści myślowych”, które są prymarnymi wielkościami duchowymi („geistige Größen eigenen Rechts°)Gerhard Helbig: Geschichte der neueren Sprachwissenschaft, 1973, s. 231. i nie są determinowane przez formy językowe.

Oprócz prac gramatycznych i teoretyczno-językoznawczych Glinz publikował w Niemczech i w Szwajcarii podręczniki szkolne do nauki języka niemieckiego i innych języków. Preferował w nich metody komunikacyjne nauczania językówZum Tod von Hans Glinz (pedocs.de), [w:] Didaktik Deutsch 26, 2009, s. 96..

Inne publikacje Hansa Glinza (wybór)

Der deutsche Satz. 6. wyd. 1970 Die Sprachen in der Schule. Skizze einer vergleichenden Satzlehre für Latein, Deutsch, Französisch und Englisch. 2. wyd. 1965 Ansätze zu einer Sprachtheorie. 1966 Deutsche Syntax. 3. wyd. 1970 Linguistische Grundbegriffe und Methodenüberblick. 3. wyd. 1971 Grammatiken im Vergleich: Deutsch - Französisch - Englisch - Latein; Formen - Bedeutungen – Verstehen. 1994

Nagrody i wyróżnienia

1961 Konrad-Duden-Preis miasta Mannheim 2004 doktorat honoris causa uniwersytetu w Koblencji

Przypisy

Bibliografia

Zum Tod von Hans Glinz (pedocs.de), [w:] Didaktik Deutsch 26, 2009, s. 95-101. Gerhard Helbig: Geschichte der neueren Sprachwissenschaft: Unter dem besonderen Aspekt der Grammatik-Theorie. Leipzig: VEB Bibliographisches Institut, 1973, s. 216-234. Gerhard Helbig: Dzieje językoznawstwa nowożytnego, tłum. z niem.: Czesława Schatte, Dorota Morciniec. Wrocław: Ossolineum, 1982, s. 238-259. ISBN 83-04-00920-X.

Kategoria:Szwajcarscy językoznawcy Kategoria:Ludzie związani z Zurychem Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 2008 Kategoria:Szwajcarscy pedagodzy Kategoria:Szwajcarscy filolodzy