Pomnik Michała Kajki w Ełku

Pomnik Michała Kajki w Ełku – monument poświęcony mazurskiemu poecie ludowemu Michałowi Kajce, zrealizowany w 1958 r. przez rzeźbiarkę i poetkę – Balbinę Świtycz-Widacką.

Opis pomnika Monument prezentuje nadnaturalnej wielkości postać poety z Ogródka. Pomnik wykonany został z naturalnej barwy piaskowca. Umieszczony jest na granitowej podstawie. Początkowo na pomniku umieszczony był mosiężny napis „Michałowi Kajce – Rodacy – 1958 r.”. Ludowy poeta trzyma w ręku znak Rodła – znak przedstawiający bieg rzeki Wisły wraz z zaznaczonym Krakowem, używany przez Związek Polaków w Niemczech od 3 grudnia 1932, u stóp Kajki umieszczono postaci dwojga dzieci.

Pomnik zlokalizowany jest w Parku Solidarności, położonym w centrum Ełku(na skrzyżowaniu ulic: Armii Krajowej, Jana i Hieronima Małeckich, 3 Maja i Mickiewicza).

Historia Idea stworzenia pomnika Michała Kajki pojawiła się w związku z jubileuszem 100-lecia urodzin poety. Rok przed obchodami rocznicy – w 1957 r. – z inicjatywy Związku Literatów Polskich w Olsztynie, powołano do życia Komitet Obchodów Setnej Rocznicy Urodzin Poety Mazurskiego Michała Kajki, w składzie którego znalazło się 22 członków. Oprócz literatów (poetów, pisarzy), w skład komitetu weszli przedstawicieli elit ówczesnej władzy. Przewodniczącym gremium został Jerzy Cichowicz – urzędnik państwowy, aktywny działacz Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego i przewodnik po regionie. Podczas obrad komitetu podjęto decyzję, że kulminacyjnym punktem obchodów 100. rocznicy urodzin poety będzie odsłonięcie jego pomnika w Ełku w 1958 r.

Projekt zdecydowano się sfinansować w ramach zbiórki społecznej. W Olsztynie wydrukowano cegiełki, które były rozprowadzane przez Społeczny Komitet Kajkowski w Ełku. Łącznie w obiegu znalazło się 17 282 cegiełek na sumę 111 660 złotych. Dzięki akcji jedynie w samym Olsztynie i ówczesnym woj. olsztyńskim zebrano kwotę 49 482 złotych. Sprzedaż cegiełek realizowana była również na Białostocczyźnie i w okolicach Łomży. Zgromadzoną łączną sumę ponad 400 tysięcy złotych, zdecydowano się wydać na zapłatę za wykonanie pomnika i wydanie dwóch tomów wierszy Michała Kajki.

W akcję włączyło się wielu działaczy lokalnych. Jak wspominała Jadwiga Piskorska, jej ojciec Kazimierz Pacer, przedwojenny nauczyciel polskiej szkoły w Skajbotach i działacz mazurski, zaangażował się w akcję zbierania środków na budowę pomnika, wyszukując w książkach telefonicznych adresy rzemieślników w całej Polsce i wysyłając im kartki z informacją o „cegiełkach” na budowę pomnika Kajki.

W czerwcu Komitet Kajkowski skierował do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Ełku wniosek o „wydanie zlecenia rozbiórki poniemieckiego pomnika wzniesionego z kamienia na skwerze ku czci poległych dragonów w I wojnie światowej stacjonujących w Ełku”.

Projekt cokołu został zlecony dwóm inżynierom z Białegostoku ze Związku Polskich Artystów Plastyków. Natomiast projektantką artystyczną pomnika została Balbina Świtycz-Widacka z Olsztyna.

Łączny koszt wykonania monumentu wyniósł 80 tysięcy złotych i został sfinansowany ze środków komitetu obchodów w Olsztynie. Koszty cokołu i pozostałej robocizny przy montażu pomnika w kwocie 41 tysięcy złotych zostały poniesione przez komitet w Ełku. mały|Cegiełka na budowę pomnika Michała Kajki w Ełku Rzeźbiarce pozował syn poety Adolf. Pomysł, aby to on był modelem w pracach artystki zasugerowała pisarka i działaczka Emilia Sukertowa-Biedrawina, która znała i Michała Kajkę, i Adolfa. Przed samą uroczystością odsłonięcie monumentu Adolfa Kajkę odwiedzali dziennikarze, którzy przygotowywali reportaże wspomnieniowe o jego ojcu.

Odsłonięcie pomnika nastąpiło 28 września 1958 r. (w 100. rocznicę urodzin poety). Do Ełku przyjechali przedstawiciele kultury i władz centralnych. Wśród gości znalazł się Melchior Wańkowicz, który poznał Kajkę w 1935 r., a spotkanie z nim opisał w książce „Na Tropach Smętka”. W uroczystościach udział wzięli również: poetka mazurska Maria Zientara-Malewska, a także stara Mazurka z Ogródka – Anna Strupkina i Gustaw Tenski, którzy dobrze pamiętali Michała Kajkę. Odsłonięcia pomnika dokonał wiceminister Janusz Zaorski. 24 lutego 1956 r. Jerzy Cichowicz, przewodniczący Komitetu Kajkowskiego skierował zaproszenie do Władysława Gomułki. Pierwszy sekretarz PZPR nie przyjechał jednak na uroczystości.

Ciekawostki Po wizycie w Ełku na łamach „Trybuny Ludu” Melchior Wańkowicz skrytykował organizatorów uroczystości.

Pomnik odgrywał ważną rolę w życiu Ełku. Stąd przez wiele lat wyruszał Ogólnopolski Wyścig Kolarski im. Michała Kajki. Znak Rodła – symbol Związku Polaków w Niemczech został umieszczony na pomniku, mimo że sam poeta nie należał do tej organizacji, ale zdaniem historyków – symbol polskości na pomniku można uzasadnić faktem, że Michała Kajka sympatyzował ze Związkiem Towarzystw Młodzieży w Prusach Wschodnich. Relacje z wydarzenia opublikowały liczne pisma regionalne: „Warmia i Mazury”, „Panorama Północy”, „Gazeta Białostocka”, „Głos Olsztyński” i wiele innych. Melchior Wańkowicz odmówił zabrania głosu w trakcie uroczystości tłumacząc się, że „nie było mnie na Mazurach ćwierć wieku”.

Przypisy

Bibliografia Alfons Bobowik: "Michał Kajka w powojennej historii Ełku i powiatu ełckiego" / Alfons Bobowik // „Rocznik Ełcki”, T. 28, (2009), s. 115-120. Leszek Nicowski: Michał Kajka / Leszek Nicowski // „Ełcka Gazeta Tygodniowa”, 1996, nr 19, s. 14. Wg Alicja Wysocka, U Kajki nie tylko w Ogródku, „Rocznik Ełcki”, T. 28, (2009), s. 83.

Linki zewnętrzne Strona Muzeum Michała Kajki w Ogródku Strona Muzeum Historycznego w Ełku

Kategoria:Obiekty budowlane w Ełku Ełk