Robotnicy ’80

Robotnicy ’80 – polski pełnometrażowy film dokumentalny z 1980 roku w reżyserii Andrzeja Chodakowskiego i Andrzeja Zajączkowskiego, czarno-biała relacja o strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 roku i przebiegu negocjacji Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego ze stroną rządową. Film trwa 94 minuty, a jego tytuł stanowi odniesienie do filmu Robotnicy ’71: nic o nas bez nas w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego i Tomasza Zygadły (1972).

Historia filmu Ekipa filmowa Wytwórni Filmów Dokumentalnych w Warszawie otrzymała oficjalne zezwolenie Ministerstwa Kultury i Sztuki PRL na wyjazd do Gdańska dzięki interwencji Andrzeja Wajdy; uzyskał on również zgodę komitetu strajkowego na filmowanie strajku. Po przybyciu na miejsce ekipa weszła na teren Stoczni Gdańskiej dzięki reżyserowi Bohdanowi Kosińskiemu i jego znajomości z Bogdanem Borusewiczem (Kosiński, główny inicjator powstania filmu, został decyzją władz wykluczony z ekipy i przyleciał do Gdańska na własny koszt). Film nakręcono w dniach 25–31 sierpnia 1980 roku i bardzo szybko zmontowano. Pierwszy publiczny pokaz, w formie materiałów roboczych, odbył się w nocy z 14 na 15 września 1980 roku na 7. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku w Domu Technika NOT. Pierwsza oficjalna projekcja gotowego filmu miała miejsce 7 grudnia 1980 roku w największym gdańskim kinie „Leningrad” (później „Neptun”). Początkowo film wyświetlano w kinach jedynie w Trójmieście (Gdańsku) i w Szczecinie; w pozostałych częściach kraju miał zakaz dystrybucji. Wyświetlanie w kinach na Wybrzeżu wstrzymano przed końcem grudnia 1980 roku.

W 1981 roku film wyświetlano w kinach na terenie całej Polski, obchodząc zakaz dystrybucji. Posługiwano się eufemizmem „wszystkie seanse zarezerwowane”; określeniem tym zastępowano tytuł, którego nie wolno było drukować w programach kin. Oficjalnie film nie został dopuszczony przez cenzurę do kin, lecz jedynie do użytku wewnętrznego NSZZ „Solidarność”, który wynajmował sale kinowe i wyświetlał go swoim członkom na zamkniętych pokazach. Ponieważ przynależność do NSZZ „Solidarność” była masowa, masowa była również frekwencja w kinach; osoby spoza Związku także mogły uczestniczyć w seansach. Według czasopisma „Mały Rocznik Filmowy: filmowy serwis prasowy” (1988) w latach 1981–1988 film obejrzało w polskich kinach łącznie 4 979 637 widzów (21. miejsce pod względem frekwencji), z czego 4 783 000 przypadło na 1981 rok (2. miejsce pod względem frekwencji), po wejściu produkcji na ekrany kin w dniu 31 stycznia 1981 roku.

W 1980 roku ukazała się francuska wersja filmu, zatytułowana Ouvriers 80, na kasecie VHS wideo z dubbingiem w języku francuskim i napisami w języku niderlandzkim (Film Polski, Warszawa, Paryż 1980; wznowienie: Direction du livre et de la lecture, Paryż 2001, kaseta VHS). W marcu 1981 roku odbyła się premiera w Paryżu z francuską wersją językową czytaną przez lektora. Godzinną wersję filmu zmontował dla telewizji francuskiej reżyser Chris Marker. W 1981 roku film był pokazywany w letnich kinach studyjnych w Holandii, a w 1982 roku w Nowym Jorku pod tytułem Workers '80, z angielską wersją językową czytaną przez lektora (przekład Richard Lourie i Anthony Milosz). Po 1990 roku film wielokrotnie wyświetlano w Telewizji Polskiej. W 2010 roku bezpłatną płytę DVD z filmem dołączono do „Biuletynu Instytutu Pamięci Narodowej” nr 9–10 (118–119), wrzesień–październik 2010.

Fragmenty Robotników '80 wykorzystano w filmie Człowiek z żelaza w reżyserii Andrzeja Wajdy (1981), w filmie KOR, zrealizowanym w Paryżu (1988), oraz w filmach Przerwany film (1993) i Strajk. Die Heldin von Danzig (2007, tytuł polski Strajk). W 2017 roku Robotnicy ’80 znaleźli się wśród materiałów dodatkowych zawartych w zbiorze Andrzej Wajda: Antologia filmowa (Wydanie Kolekcjonerskie), zawierającym płyty DVD z filmami Andrzeja Wajdy (26 płyt) i materiały dodatkowe (10 płyt) (Cyfrowe Repozytorium Filmowe, Warszawa 2017). W 2018 roku Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych dokonała rekonstrukcji cyfrowej filmu, współfinansowanej przez Polski Instytut Sztuki Filmowej.

Nagrody „Syrenka Warszawska”, nagroda Klubu Krytyki Filmowej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich dla reżyserów za „najlepszy spośród utworów polskich wyświetlanych w latach 1979–1980” (1980) Nagroda Międzynarodowej Federacji Krytyków Filmowych (FIPRESCI) (styczeń 1981, 11. Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych i Dokumentalnych w Lille we Francji, gdzie pokaz filmu Robotnicy ’80 został zorganizowany przez francuskie związki zawodowe CGT jako impreza towarzysząca festiwalowi)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Robotnicy ’80 (cały film po rekonstrukcji cyfrowej przez Wytwórnię Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie)

(projekt Andrzej Pągowski)

Kategoria:Polskie filmy z 1980 roku Kategoria:Polskie filmy czarno-białe Kategoria:Polskie filmy dokumentalne Kategoria:Sierpień 1980 Kategoria:Utwory objęte zapisem cenzury w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej