mały|Jeremy Irons (Berlin Film Festival 2011) Jeremy John Irons (ur. 19 września 1948 w Cowes) – angielski aktor filmowy, telewizyjny i teatralny, laureat m.in. Oscara, nagrody Emmy i Tony.
Życiorys Wczesne lata Urodził się w Cowes na wyspie Wight jako syn Paula Dugana Ironsa (1913–1983), z zawodu księgowego, i Barbary Anne Brereton Brymer Sharpe Irons (de domo Sharpe; 1914–1999). Ma brata Christophera i siostrę Felicity Anne. Ma przodków irlandzkich z hrabstwa Cork. W latach 1962–1966 uczył się w szkole dla chłopców Sherborne School w Dorset. Był perkusistą i grał na harmonijce w czteroosobowym szkolnym zespole o nazwie Four Philosophy of Wisdom.
Kariera Po ukończeniu Bristol Old Vic Theatre School, w 1969 roku debiutował na scenie. W 1971 na deskach Bristol Old Vic Theatre wystąpił w komedii Noëla Cowarda Hay Fever jako Simon Bliss, farsie Joego Ortona Co widział kamerdyner jako Nick oraz dramacie Williama Szekspira Zimowa opowieść jako Florizel, syn króla Czech. Wkrótce trafił na londyńską scenę Round House Theatre i potem Wyndham’s Theatre w musicalu Stephena Schwartza Godspell (1971) w roli Jana Chrzciciela. Pojawił się też w spektaklach: Pamiętnik szaleńca (1973) Gogola w Act Inn Lunchtime Theatre, Wiele hałasu o nic (1974) jako Don Pedro w Young Vic Theatre, Dozorca autorstwa noblisty Harolda Pintera (1974) jako Mick w Young Vic Theatre, Poskromienie złośnicy (1975) jako Petruchio, wielbiciel Katarzyny w New Shakespeare Company – RoundHouse Theatre oraz Wizyta inspektora (1975) J.B. Priestleya w Key Theatre w Peterborough. Z czasem grał także w spektaklach prestiżowego Royal Shakespeare Company: Wild Oats jako Harry Thunder w Aldwych Theatre (1976) i Piccadilly Theatre (1977), Zimowa opowieść (1986) jako Leontes oraz Ryszard II (1986). W roku 1984 zadebiutował w roli Henry’ego Boota na Broadwayu w Plymouth Theatre w sztuce Toma Stopparda Prawdziwa rzecz w reżyserii Mike’a Nicholsa z Glenn Close, Christine Baranski, Cynthią Nixon i Peterem Gallagherem, w tym samym roku otrzymał Tony Award i nominację do Drama Desk Award dla najlepszego aktora sezonu.
Po gościnnym udziale w brytyjskich serialach telewizyjnych, w tym ITV Rywale Sherlocka Holmesa (The Rivals of Sherlock Holmes, 1971), BBC Notorious Woman (1974) jako Ferenc Liszt czy BBC One Ludzie Churchilla (Churchill’s People, 1974) jako Samuel Ross, zwrócił na siebie uwagę rolą Michaiła Fokina w biograficznym filmie muzycznym Herberta Rossa Niżyński (Nijinsky, 1980) u boku Alana Batesa. Podwójna rola Charlesa Henry’ego Smithsona i Mike’a w melodramacie Carla Davisa Kochanica Francuza (The French Lieutenant’s Woman, 1981) na podstawie powieści Johna Fowlesa z Meryl Streep przyniosła mu nominację do nagrody BAFTA. Za rolę Charlesa Rydera w serialu BBC Powrót do Brideshead (Brideshead Revisited, 1981) według powieści Evelyn Waugh z Anthony Andrewsem był nominowany do British Academy Television Award, Złotego Globu i Emmy. Zagrał polskiego robotnika Nowaka w dramacie Jerzego Skolimowskiego Fucha (Moonlighting, 1982).
W dramacie Zdrada (Betrayal, 1983) na podstawie sztuki Harolda Pintera z Benem Kingsleyem wystąpił jako agent literacki Jerry. Na planie australijskiego filmu Dzika kaczka (The Wild Duck, 1984) według sztuki Henrika Ibsena poznał Liv Ullmann. We francusko-niemieckim melodramacie Volkera Schlöndorffa Miłość Swanna (Un amour de Swann, 1984) według scenariusza Petera Brooka, Jeana-Claude’a Carrière’a i powieści Marcela Prousta W poszukiwaniu straconego czasu z Ornellą Muti, Alainem Delonem, Fanny Ardant i Marie-Christine Barrault zagrał postać angielskiego krykiecisty Charlesa Fredericka Swanna. Za rolę księdza Gabriela w dramacie wojennym Rolanda Joffégo Misja (The Mission, 1986) z Robertem De Niro zdobył nominację do Złotego Globu i David di Donatello. Błysnął podwójną rolą jako bliźniacy jednojajowi Beverly i Elliot Mantle w dreszczowcu psychologicznym Davida Cronenberga Nierozłączni (Dead Ringers, 1988). Pasmo jego sukcesów zwieńczyła oscarowa kreacja Clausa von Bülowa w opartym na faktach dramacie sensacyjnym Barbeta Schroedera Druga prawda (Reversal of Fortune, 1990) z Glenn Close.
W 1991 był gościem Saturday Night Live. Występował również w takich produkcjach jak Kafka (1991), Skaza (1992), Człowiek w żelaznej masce (1998) jako Aramis, Długość geograficzna (Longitude, 2000) jako komandor podporucznik Rupert Gould, Julia (2004), Królestwo niebieskie (2005), HBO Elżbieta I (Elizabeth I, 2005) jako Robert Dudley, Inland Empire (2006) czy Kolor magii (The Colour of Magic, 2008).
W serialu Showtime Rodzina Borgiów (The Borgias, 2011–2013) w reżyserii Neila Jordana wystąpił jako Rodrigo Borgia / Aleksander VI.
Irons zasiadał w jury konkursu głównego na 53. MFF w Cannes (2000). Przewodniczył obradom jury na 70. MFF w Berlinie (2020).
Życie prywatne W 1969 roku poślubił Julie Hallam, jednak ich małżeństwo zostało anulowane. 28 marca 1978 ożenił się z Sinéad Cusack. Mają dwóch synów: Samuela Jamesa Brefniego (ur. 16 września 1978), z zawodu fotografa, i Maximiliana Paula Diarmuida (ur. 17 października 1985), z zawodu aktora. Obaj synowie grali z ojcem w filmach, Sam w Danny Mistrz Świata, Max w Julii.
Filmografia Rok Tytuł oryginalny Tytuł polski Rola Uwagi 1980 Nijinsky Niżyński Michaił Fokin 1981The French Lieutenant’s WomanKochanica FrancuzaCharles Henry Smithson/MikeNominacia – BAFTA Najlepszy aktor pierwszoplanowy1982 Moonlighting Fucha Nowak 1983 Betrayal Zdrada Jerry 1984 The Wild Duck Dzika kaczka Harold Un amour de Swann Miłość Swanna Charles Swann 1986 The Mission Misja Father Gabriel Nominacja – Złoty Glob Najlepszy aktor w dramacie 1988 A Chorus of Disapproval Loża szyderców Guy Jones Dead Ringers Nierozłączni Beverly Mantle / Elliot Mantle Nagroda Genie Najlepszy aktor pierwszoplanowyNYFCC Najlepszy aktor pierwszoplanowyNominacja – Saturn Najlepszy aktor pierwszoplanowy 1989 Australia Australia Edouard Pierson Danny, the Champion of the World Danny Mistrz Świata William Smith 1990 Reversal of Fortune Druga prawda Claus von Bülow Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowyNSFC Najlepszy aktorLAFCA Najlepszy aktor pierwszoplanowyDavid di Donatello Najlepszy aktor zagranicznyZłoty Glob Najlepszy aktor w dramacie 1991 Žebrácká opera Opera żebracza Prisoner Kafka Kafka Kafka 1992 Waterland Kraina wód Tom Crick Damage Skaza Dr. Stephen Fleming 1993 M. Butterfly René Gallimard The House of the Spirits Dom dusz Esteban Trueba 1994 The Lion King Król lew Skaza DubbingAnnie Najlepsze osiągnięcie w grze głosem1995 Die Hard with a Vengeance Szklana pułapka 3 Simon Gruber 1996 Stealing Beauty Ukryte pragnienia Alex Nominacja – Złoty Satelita Najlepszy aktor drugoplanowy w dramacie 1997 Chinese Box Chińska szkatułka John Lolita Humbert Humbert 1998 The Man in the Iron Mask Człowiek w żelaznej masce Aramis 2000 Dungeons & Dragons Lochy i smoki Profion Longitude Długość geograficzna Rupert Gould Miniserial 2001 The Fourth Angel Anioł zemsty Jack Elgin Beckett on Film – Ohio Impromptu Reader/Listener 2002 Callas Forever Wieczna Callas Larry Kelly Last Call Ostatnie wołanie F. Scott Fitzgerald The Time Machine Wehikuł czasu Über-Morlock 2003 And Now... Ladies and Gentlemen Piano Bar Valentin Valentin School Story 3 Scar the Lion Hittites Hetyci. Zapomniane imperium Narrator 2004 Mathilde Pułkownik Unprofora The Merchant of Venice Kupiec wenecki Antonio Being Julia Julia Michael Gosselyn Nominacja – Złoty Satelita Najlepszy aktor drugoplanowy w dramacie 2005 Kingdom of Heaven Królestwo niebieskie Tiberias Casanova Pucci 2006 Inland Empire Kingsley Stewart Eragon Brom Elizabeth I Elżbieta I Robert Dudley Złoty Glob Najlepszy aktor drugoplanowy w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym Amerykańska Gildia Aktorów Filmowych Najlepszy aktor w filmie telewizyjnym lub miniserialu Emmy Najlepszy aktor drugoplanowy w miniserialu lub filmie telewizyjnym 2008 The Colour of Magic Kolor magii Havelock Vetinari Miniserial Appaloosa Randall Bragg 2009 The Pink Panther 2 Różowa Pantera 2 Alonso Avellaneda Georgia O’Keeffe Alfred Stieglitz Nominacja – Złoty Glob Najlepszy aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym 2011 The Borgias Rodzina Borgiów Rodrigo Borgia / Papież Aleksander VI Serial telewizyjny Margin Call Chciwość John Tuld 2012The Hollow CrownHenryk IVThe WordsMiędzy wierszamiStarzec 2013Beautiful CreaturesPiękne istotyMacon RavenwoodNight Train to LisbonNocny pociąg do LizbonyRaimund Gregorius2014A Magnificent Death from a Shattered Hand 2015The Man Who Knew InfinityCzłowiek, który poznał nieskończonośćG.H. HardyHigh-RiseAnthony Royal 2016Their FinestZwyczajna dziewczynaMinister WojnyRaceZwycięzcaAvery BrundageAssassin’s CreedRikkinLa corrispondenzaEd PhoerumBatman v Superman: Dawn of JusticeBatman v Superman: Świt sprawiedliwościAlfred PennyworthThe Treehouse2017Justice LeagueLiga SprawiedliwościAlfred Pennyworth 2018Better Start RunningGarrisonRed SparrowCzerwona jaskółkagen. KorcznojAn Actor PreparesAtticus2019WatchmenAdrian Veidt / Ozymandiasz2020Love, Weddings & Other DisastersMiłość, ślub i inne nieszczęściaLawrence Philips 2021MunichMonachium: W obliczu wojnyNeville ChamberlainHouse of GucciDom GucciRodolfo GucciZack Snyder’s Justice LeagueLiga Sprawiedliwości Zacka SnyderaAlfred Pennyworth 2023 The Flash Flash Alfred Pennyworth 2023Cello Francesco 2024 The Beekeeper Pszczelarz Wallace Westwyld2027HighlanderNieśmiertelnyprzywódca organizacji The Watchers
Nagrody Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy: 1990 Druga prawda Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym: 1990 Druga prawda Najlepszy aktor drugoplanowy w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym: 2006 Elżbieta I Nagroda Primetime Emmy Najlepszy aktor drugoplanowy w miniserialu lub filmie telewizyjnym: 2006 Elżbieta I
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Brytyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Urodzeni w 1948 Kategoria:Laureaci Honorowego Cezara Kategoria:Laureaci potrójnej korony aktorstwa Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Brytyjscy aktorzy głosowi Kategoria:Laureaci nagrody Primetime Emmy