O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku () – książka z 2017 roku autorstwa amerykańskiego historyka, Timothy’ego Snydera. Pierwsze polskie wydanie wyszło w tym samym roku nakładem wydawnictwa Znak w tłumaczeniu Bartłomieja PietrzykaTimothy Snyder, O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku, Znak, Kraków, 2017, s. 4, ISBN 978-83-240-4226-5.
Treść lewo|mały|187x187px|Timothy Snyder Tekst napisany został w 2016 i był adresowany do czytelnika amerykańskiegoDo polskiego czytelnika, nota autora, w: Timothy Snyder, O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku, Znak, Kraków, 2017, s. 8, ISBN 978-83-240-4226-5. Jest rozważaniem na temat możliwości przekształcania się współczesnych demokracji w oligarchie i tyranie. Autor zauważył, że w dobie zagrożeń dla demokracji zachodnia cywilizacja powinna skorzystać z doświadczeń historii. Wskazał, że od czasu ogłoszenia przez Stany Zjednoczone niepodległości od "tyranii" brytyjskiej, w Europie pojawiły się trzy wielkie fale demokratyzacji życia społecznego: po I oraz II wojnie światowej, a także po upadku komunizmu. Niektóre z wyłonionych w wyniku tych przemian demokracji poniosły w następnym czasie porażkę. Pojawili się silni przywódcy, skrajne partie, które przeprowadziły państwa od demokracji z powrotem w otchłań tyranii: nazistowskiej lub komunistycznej (pozostającej u władzy znacznie dłużej), co było w początkowej fazie reakcją na niesprawiedliwości globalizacji (rzeczywiste i wyimaginowane), a także bezradność demokracji w ich likwidowaniuKrzysztof Maliszewski, Maszyna wojenna przeciw tyranii. Książka wśród ludzi Heleny Radlińskiej – iskry na czas obecny, w: Edukacja Dorosłych, nr 1/2018, s. 14, ISSN 1230-929 X. Snyder uważa, że przekonanie, iż dziedzictwo demokratyczne może być samoistnym remedium na wszelkie zagrożenia tyranią, jest o tyle kuszące, co mylne. Za lek przeciwko rozwiązaniom totalitarnym uznaje studiowanie historii i uczenie się na błędach poprzednich pokoleńProlog. Historia i tyrania, w: Timothy Snyder, O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku, Znak, Kraków, 2017, s. 9-13, ISBN 978-83-240-4226-5.
Swoje poglądy wykłada w dwudziestu lekcjach (rozdziałach), sformułowanych niezwykle prostym i przystępnym językiem. Wskazuje m.in. na konieczność obrony instytucji państwa praworządnego przed zakusami ich siłowego przejęcia, czujność w dostrzeganiu symptomów powstawania systemu monopartyjnego, pułapkę lansowania jednolitego modelu patriotyzmu z jednoczesnym wymazywaniem roli niektórych bohaterów narodowych, zachowywanie etyki zawodowej, wystrzeganie się organizacji paramilitarnych, czy wartość wyróżniania się w swoim proteście. Uważa, że demokracja wymaga ludzi czytających, dbających o poziom swej wiedzy i języka, poszukujących prawdy i obiektywizmu, dociekliwych i nie bojących się zadawać pytań władzy, kontrolujących polityków. Autor zachęca też do aktywności politycznej (nie tylko obserwowania i komentowania) oraz angażowania się w pozytywne akcje społeczne przy jednoczesnym, stanowczym chronieniu swojego życia prywatnego. Wskazuje, że należy czerpać wiedzę i zachowania od ludzi z innych krajów, ale jednocześnie zwracać uwagę na język propagandy i nienawiści, umieć odróżniać podszepty różnych ośrodków od rzeczowego przekazu i faktów. W przypadku nadejścia totalitaryzmu, bezprawia, czy choćby rządu łamiącego jakieś prawa należy zachować spokój, postawę patriotyczną i wyczekiwać odpowiedniego momentu do kontrataku, nie spalając się bez widoków na sukces.
Okoliczności powstania Publikacja powstała w trakcie wyborów prezydenckich w USA w 2016, w których walczyli ostatecznie Hilary Clinton i Donald Trump. Wybory te były o tyle wyjątkowe, że dużą rolę odegrały w nich ośrodki zewnętrzne, które próbowały mieć wpływ na ich wynik.
Nawiązania i odbiór Peruwiański krytyk literacki i laureat nagrody Pulitzera, Carlos Lozada napisał w The Washington Post, że jest to "z pewnością najbardziej przekonujący tom wśród literatury rodzącego się ruchu oporu". W 2017 książka znalazła się na liście bestsellerów New York Timesa (kategoria literatury faktu) i pozostała na różnych listach do 2021. Wydanie graficzne z ilustracjami Nory Krug zostało uznane przez New York Timesa za najlepszą powieść graficzną 2021 roku, a w 2022 zdobyło ADC Annual Awards.
Książkę Snydera czytał Hamlet w inscenizacji Tadeusza Bradeckiego z 2019 (Teatr Dramatyczny w Warszawie)Biedrzycki, Krzysztof, Hamlet: tyrania, zimna czaszka i szyderczy uśmiech aktora, w: Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019, s. 1.
Przypisy
Kategoria:Utwory literackie z 2017 Kategoria:Totalitaryzm Kategoria:Twórczość Timothy’ego Snydera