Prezydent Federalny (Austria)

Prezydent Federalny w Austrii (niem. Bundespräsident) – jeden z najwyższych organów wykonawczych Republiki Austrii (obok ministrów federalnych, sekretarzy stanu i członków rządów krajowych)Art. 19 ust. 1 B-VG. Jego kadencja trwa 6 lat i może być wybrany ponownie na następną kadencję tylko razArt. 60 ust. 5 B-VG.

Tytuł „Prezydenta Federalnego” jest pełną nazwą urzędu ustawowo chronioną i nie może być używany przez nikogo innegoArt. 61 ust. 2 B-VG. Prezydent Federalny nie może w czasie pełnienia swojego urzędu zasiadać w jakimkolwiek ciele przedstawicielskim i wykonywać żadnego innego zawoduArt. 61 ust. 1 B-VG.

Akty Prezydenta Federalnego wydawane są na wniosek Rządu Federalnego lub ministra federalnego i wymagają dla swej ważności kontrasygnaty Kanclerza Federalnego lub właściwego ministra, chyba że Federalna Ustawa Konstytucyjna Republiki Austrii stanowi inaczejArt. 67 ust. 1 i 2 B-VG. Prezydent Federalny może nie zastosować się do wniosku, odrzucając go.

Wybór Zarządzane są przez Rząd Federalny za zgodą Komisji Głównej Rady Narodowej na niedzielę lub inny dzień ustawowo wolny od pracy§ 1 ust. 1 BPräsWG. Przeprowadzają je organy wyborczeArt. 26a B-VG. Najwyższym organem wyborczym jest Federalna Komisja Wyborcza (Bundeswahlbehörde) sprawująca nadzór nad działalnością pozostałych organów oraz opracowująca i publikująca wyniki wyborów§ 16 BPräsWG§ 21 ust. 1 BPräsWG.

Prezydent Federalny jest wybierany przez obywateli Austrii mających prawo wybierania Rady Narodowej w wyborach wolnych, równych, bezpośrednich, w osobistym i głosowaniu tajnymArt. 60 ust. 1 B-VG. Na urząd Prezydenta Federalnego może zostać wybrana osoba, która najpóźniej w dniu wyborów ukończyła 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Rady NarodowejArt. 60 ust. 3 B-VG.

Osoba, która uzyskała więcej niż połowę wszystkich ważnych głosów w pierwszej turze, zostaje zwycięzcą wyborów. Jeżeli żaden z kandydatów nie zdobędzie takiej większości, odbywa się druga tura wyborów, w której udział bierze 2 kandydatów, którzy w pierwszej turze zdobyli najwięcej głosówArt. 60 ust. 2 B-VG. Urzędowe wyniki wyborów prezydenckich Kanclerz Federalny ogłasza w Federalnym Dzienniku Ustaw (Bundesgesetzblatt), jeżeli protest wyborczy nie został wniesiony lub Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił go§ 22 BPräsWG.

Zaprzysiężenie Po ogłoszeniu urzędowych wyników wyborów Prezydent Federalny zwołuje Zgromadzenie Federalne, aby złożyć przed nim przysięgęArt. 38 B-VG. Obejmując urząd, składa on przed Zgromadzeniem Federalnym następującą przysięgęArt. 62 ust. 1 B-VG:

Ślubuję, że będę wiernie przestrzegać Konstytucji i wszystkich ustaw Republiki, a moje obowiązki będę wypełniać według najlepszej wiedzy i sumienia

Dopuszczalne jest, aby dodał przyrzeczenia o charakterze religijnymArt. 62 ust. 2 B-VG.

Kompetencje Powoływanie i odwoływanie Rządu Federalnego Jest to prawo zastrzeżone wyłącznie dla Prezydenta Federalnego, choć w praktyce z uwagi na to, że Rada Narodowa może wyrazić wotum nieufności wobec Rządu Federalnego, co do zasady misję utworzenia rządu powierza się zwycięskiemu ugrupowaniu w wyborach.

Prezydent Federalny powołuje Kanclerza Federalnego i na jego wniosek pozostałych członków Rządu FederalnegoArt. 70 ust. 1 B-VG. Powołanie Kanclerza Federalnego lub całego Rządu Federalnego wymaga kontrasygnaty nowo powołanego Kanclerza FederalnegoArt. 70 ust. 1 B-VG.

Może on również odwołać Kanclerza Federalnego lub cały Rząd Federalny, do czego nie jest wymagany żaden wniosek, natomiast do odwołania poszczególnych członków Rządu Federalnego jest już wymagany wniosek Kanclerza Federalnego. Odwołanie nie wymaga kontrasygnatyArt. 70 ust. 1 B-VG.

W razie ustąpienia Rządu Federalnego, do czasu utworzenia nowego Rządu Federalnego, Prezydent Federalny powierza członkom ustępującego Rządu Federalnego dalsze pełnienie obowiązków, a jednemu z nich tymczasowe przewodniczenie Rządowi FederalnemuArt. 71 B-VG.

Poświadczanie ustaw federalnych W ramach ostatniego etapu federalnej procedury ustawodawczej ustawy przedkładane są Prezydentowi Federalnemu do poświadczenia ich zgodności z Federalną Ustawą Konstytucyjną Republiki Austrii.

Pierwszym w historii Prezydentem Federalnym, który odmówił podpisania ustawy federalnej z uwagi na jej niekonstytucyjność był Heinz Fischer. Uczynił to w styczniu 2008 r. w związku z zapisem, na mocy którego miały wejść w życie przepisy karne o mocy wstecznej.

Reprezentowanie na zewnątrz Prezydent Federalny reprezentuje republikę na zewnątrz, przyjmuje i dokonuje akredytacji posłów, wyraża zgodę na powołanie konsulów państw obcych, powołuje przedstawicieli konsularnych Republiki Austrii za granicą i zawiera umowy międzynarodoweArt. 65 ust. 1 B-VG.

Wydaje on również na wniosek rządu krajowego i za kontrasygnatą naczelnika kraju upoważnienia do podjęcia negocjacji i zawarcia umów międzynarodowych dotyczących spraw należących do właściwości krajów związkowych z państwami graniczącymi z Austrią lub ich państwami składowymi. Umowy takie są zawierane za zgodą Rządu FederalnegoArt. 16 ust. 1 B-VG.

Prezydent Federalny może upoważnić Rząd Federalny lub jego właściwego członka do zawierania określonych kategorii umów międzynarodowych, z tym zastrzeżeniem, że nie mogą to być umowy międzynarodowe w kwestiach politycznych, zmieniających lub uzupełniających obowiązujące ustawy, dotyczących podstaw Unii Europejskiej. Nie może on również przekazać przysługującego mu prawa do udzielania krajom związkowym upoważnień do zawierania umów międzynarodowych dotyczących spraw należących do ich właściwości z państwami graniczącymi z Austrią lub ich państwami składowymiArt. 66 ust. 2 B-VG.

Zwoływanie Rady Narodowej W ciągu 30 dni od wyborów Prezydent Federalny zwołuje Radę NarodowąArt. 27 ust. 2 B-VG.

Corocznie zwołuje ją na sesje zwyczajne, które nie powinny zaczynać się przed 15 sierpnia i trwać dłużej niż do 15 lipca następnego rokuArt. 28 ust. 1 B-VG. Może on także zwołać Radę Narodową na sesję nadzwyczajną, co nie wymaga kontrasygnaty, na wniosek Rządu Federalnego albo ⅓ posłów Rady Narodowej lub Rady Federalnej. Jeżeli Parlament wnioskuje o zwołanie sesji nadzwyczajnej, nie jest wymagany wniosek Rządu FederalnegoArt. 28 ust. 2 B-VG.

Sesje zamykane są przez Prezydenta Federalnego na podstawie uchwały Rady NarodowejArt. 28 ust. 3 B-VG.

Rozwiązywanie Rady Narodowej Prezydent Federalny może rozwiązać Radę Narodową na wniosek Rządu Federalnego, jednakże tylko jeden raz z tego samego powoduArt. 29 ust. 1 i art. 67 ust. 1 B-VG.

Zwoływanie Zgromadzenia Federalnego Zgromadzenie Federalne zwołuje Prezydent Federalny z wyjątkiem, kiedy ma ono zadecydować o przeprowadzeniu głosowania powszechnego w celu złożenia go z urzędu przed upływem kadencji, zadecydować o wyrażeniu zgody na ściganie Prezydenta Federalnego, zadecydować o pociągnięciu go do odpowiedzialności konstytucyjnej, a także kiedy ma ono zaprzysiężyć nowego Prezydenta Federalnego po wyborach przeprowadzonych w związku trwałą niezdolnością do sprawowania urzędu przez jego poprzednikaArt. 39 ust. 1 B-VG.

Rozwiązywanie parlamentów krajowych Każdy parlament krajowy może być rozwiązany przez Prezydenta Federalnego, na wniosek Rządu Federalnego i za zgodą Rady Federalnej, ale tylko raz z tego samego powodu. Rada Federalna wyraża zgodę większością ⅔ głosów w obecności co najmniej połowy członków. W głosowaniu nie biorą udziału reprezentanci kraju, którego parlament miałby być rozwiązanyArt. 100 ust. 1 B-VG.

Dotychczas żaden Prezydent Federalny nie zdecydował się skorzystać z tego prawa.

Naczelne dowództwo nad siłami zbrojnymi Prezydent Federalny sprawuje naczelne dowództwo nad Federalnymi Siłami ZbrojnymiArt. 80 ust. 1 B-VG.

W zakresie, w jakim ustawa o obronności nie pozostawia Prezydentowi Federalnemu zarządzania Federalnymi Siłami Zbrojnymi, kompetencja ta przysługuje Federalnemu Ministrowi Obrony (sprawuje on dowództwo nad Federalnymi Siłami Zbrojnymi) w zakresie upoważnienia udzielonego przez Rząd FederalnyArt. 80 ust. 2 B-VG.

Uprawnienia w sytuacjach nadzwyczajnych Tymczasowe rozporządzenia zmieniające ustawę Jeżeli natychmiastowe przedsięwzięcie środków dla zapobieżenia oczywistej i nieodwracalnej szkodzie dla dobra powszechnego, które zgodnie z Federalną Ustawą Konstytucyjną Republiki Austrii wymagają uchwalenia ustawy, potrzebne jest w okresie, kiedy Rada Narodowa nie jest zebrana, nie może zebrać się we właściwym czasie lub jej działalność jest niemożliwa z powodu siły wyższej, Prezydent Federalny na wniosek Rządu Federalnego i za zgodą stałej podkomisji Komisji Głównej Rady Narodowej, może wydać tymczasowe rozporządzenie zmieniające ustawę. Rozporządzenie takie wymaga kontrasygnaty Rządu FederalnegoArt. 18 ust. 3 B-VG.

Rząd Federalny niezwłocznie przedkłada tymczasowe rozporządzenie zmieniające ustawę Radzie Narodowej. Jeżeli w momencie przedłożenia nie trwa sesja, Radę Narodową zwołuje Prezydent Federalny w ciągu 8 dni. Jeśli sesja trwa, Przewodniczący Rady Narodowej zwołuje Radę Narodową w ciągu 8 dniArt 18 ust. 4 B-VG.

Tymczasowe rozporządzenie zmieniające ustawę nie może dokonywać zmiany przepisów konstytucyjnych, dotyczyć trwałego obciążenia finansowego federacji, obciążenia finansowego krajów, powiatów i gmin, obowiązków finansowych obywateli, przekazywania dóbr państwowych, prawa pracy oraz spraw z dziedziny wolności zrzeszania się i ochrony najemcówArt. 18 ust. 5 B-VG.

Przeniesienie siedziby najwyższych organów federalnych poza Wiedniem W przypadku sytuacji nadzwyczajnej Prezydent Federalny może na wniosek Rządu Federalnego przenieść siedzibę najwyższych organów federacji w inne miejsce na terytorium AustriiArt. 5 ust. 2 B-VG.

Zwołanie Rady Narodowej poza Wiedniem W nadzwyczajnych przypadkach Prezydent Federalny na wniosek Rządu Federalnego może zwołać Radę Narodową w innej miejscowości na terytorium federacjiArt. 25 ust. 2 B-VG.

Powoływanie urzędników federalnych Prezydent Federalny powołuje urzędników federalnych, łącznie z oficerami i pozostałymi funkcjonariuszami federalnymi oraz nadaje im tytuły służboweArt. 65 ust. 2 lit. a) B-VG.

Może on jednak przekazać właściwemu członkowi Rządu Federalnego prawo powołania określonych kategorii urzędników federalnych i upoważnić go do dalszego przekazania tego uprawnienia podległym mu organomArt. 66 ust. 1 B-VG.

Prawo łaski W indywidualnych przypadkach Prezydent Federalny może ułaskawić osobę skazaną prawomocnym wyrokiem sądowym. Może również złagodzić i zmienić wymiar kary, złagodzić skutki prawne i zatrzeć skazanie w drodze ułaskawienia, a także umorzyć postępowania karne w sprawach czynów zagrożonych karą, ściganych z oskarżenia publicznegoArt. 65 ust. 2 lit. c) B-VG.

Powoływanie sędziów sądów powszechnych i prokuratorów Sędziowie i prokuratorzy powoływani są przez Prezydenta Federalnego na wniosek Federalnego Ministra SprawiedliwościArt. 86 ust. 1 B-VG.

Propozycje nominacji na sędziego sporządzane są przez odpowiednie senatyArt. 86 ust. 2 B-VG, a w przypadku prokuratorów przez odpowiednie komisje personalne§ 180 RStDG i przedkładane Federalnemu Ministrowi Sprawiedliwości. Propozycja obsadzenia jednego stanowiska zawiera nazwiska co najmniej 3 kandydatówArt. 86 ust. 2 B-VG.

Prezydent Federalny może przekazać Federalnemu Ministrowi Sprawiedliwości prawo powołania sędziów i prokuratorów określonych kategorii.

Powoływanie sędziów sądów administracyjnych Prezydent Federalny powołuje Prezesa, Wiceprezesa i pozostałych sędziów Federalnego Sądu Administracyjnego, Federalnego Sądu Finansowego i Trybunału Administracyjnego na wniosek Rządu FederalnegoArt. 134 ust. 3 i 4 B-VG.

Powoływanie składu Trybunału Konstytucyjnego Prezesa, wiceprezesa, 6 sędziów Trybunału Konstytucyjnego i 3 zastępców sędziów powołuje Prezydent Federalny na wniosek Rządu Federalnego, 3 sędziów i 2 zastępców sędziów na wniosek Rady Narodowej, a także 3 sędziów i 1 zastępcę sędziego na wniosek Rady FederalnejArt. 147 ust. 1 B-VG.

Wykonywanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego