Włoskie okręty podwodne typu F – włoskie okręty podwodne z okresu I wojny światowej. W latach 1915–1918 w stoczniach FIAT-San Giorgio, i Orlando zbudowano 21 okrętów tego typu. Jednostki zostały wcielone w skład Regia Marina w latach 1916–1918 i pełniły służbę na Morzu Śródziemnym, biorąc udział w działaniach wojennych. Poza utraconym w 1928 roku F 14, pozostałe okręty skreślono z listy floty w latach 1919–1935.

Projekt i budowa Okręty podwodne typu F zostały zaprojektowane przez inż. majora Cesarego Laurentiego jako ulepszenie poprzedniego projektu tego konstruktora – jednostek typu Medusa. Przy zachowaniu wymiarów zewnętrznych i wyporności nowe okręty charakteryzowały się krótszym czasem zanurzania, większą manewrowością w położeniu nawodnym i podwodnym, powiększonym kioskiem, instalacją działa pokładowego, żyrokompasu, dwóch peryskopów i systemu łączności podwodnej Fessenden. Okręty miały konstrukcję dwukadłubową, z kadłubem lekkim ukształtowanym na podobieństwo linii kadłuba torpedowców. Przestrzeń między kadłubem sztywnym a lekkim można było uczynić wodoszczelną poprzez zamknięcie specjalnych odwietrzników: w ten sposób okręty zyskiwały dodatkową rezerwę pływalności, szczególnie przydatną podczas żeglugi po powierzchni w złych warunkach pogodowych.

Spośród 21 zbudowanych dla Włoch jednostek typu F 13 powstało w stoczni FIAT-San Giorgio w La Spezii, trzy zbudowała stocznia w w Genui, a pięć stocznia Orlando w Livorno. Stępki okrętów położono w 1915 roku, a zwodowane zostały w latach 1916–1918.

Okręt Stocznia Położenie stępki Wodowanie Wejście do służby Los F 1 FIAT-San Giorgio 27 maja 1915 2 kwietnia 1916 20 października 1916 wycofany 2 czerwca 1930 F 2 3 czerwca 1915 4 czerwca 1916 8 września 1916 wycofany 1 lutego 1929 F 3 27 maja 1915 6 lipca 1916 19 października 1916 wycofany 1 września 1919 F 4 Orlando 8 czerwca 1915 19 listopada 1916 18 stycznia 1917 wycofany 1 września 1919 F 5 FIAT-San Giorgio 23 maja 1915 12 sierpnia 1916 26 listopada 1916 wycofany 20 lipca 1929 F 6 Orlando 16 czerwca 1915 4 marca 1917 1 maja 1917 wycofany 1 sierpnia 1935 F 7 FIAT-San Giorgio 1 lipca 1915 23 grudnia 1916 19 marca 1917 wycofany 1 lutego 1929 F 8 12 czerwca 1915 13 listopada 1916 2 lutego 1917 wycofany 1 września 1919 F 9 3 czerwca 1915 24 września 1916 29 grudnia 1916 wycofany 1 sierpnia 1928 F 10 31 sierpnia 1915 19 października 1916 29 grudnia 1916 wycofany 2 czerwca 1930 F 11 17 lipca 1915 17 września 1916 29 grudnia 1916 wycofany 1 września 1919 F 12 29 lipca 1915 30 listopada 1916 26 lutego 1917 wycofany 20 lipca 1929 F 13 Orlando 30 września 1915 20 maja 1917 5 sierpnia 1917 wycofany 1 sierpnia 1935 F 14 2 października 1915 23 stycznia 1917 18 marca 1917 zatonął 6 sierpnia 1928, podniesiony i złomowany F 15 Orlando 7 października 1915 27 maja 1917 13 sierpnia 1917 wycofany 28 maja 1929 F 16 Odero 4 października 1915 19 marca 1917 30 kwietnia 1917 wycofany 1 maja 1928 F 17 Orlando 14 października 1915 3 czerwca 1917 17 sierpnia 1917 wycofany 1 listopada 1929 F 18 Odero 7 października 1915 15 maja 1917 27 lipca 1917 wycofany 1 października 1930 F 19 FIAT-San Giorgio 23 września 1915 10 marca 1918 24 kwietnia 1918 wycofany 2 czerwca 1930 F 20 10 września 1915 17 marca 1918 7 czerwca 1918 wycofany 1 lipca 1935 F 21 31 sierpnia 1915 19 maja 1918 31 sierpnia 1918 wycofany 1 października 1930

Dane taktyczno-techniczne Jednostki typu F były niewielkimi, przybrzeżnymi okrętami podwodnymi. Kadłub podzielony był grodziami wodoszczelnymi (wyposażonymi w podwójne drzwi wodoszczelne) na trzy przedziały: dziobowy (mieszczący kubryk marynarzy), przedział z głównym stanowiskiem dowodzenia i siłownią oraz przedział baterii akumulatorów. Długość całkowita wynosiła 45,63 metra, szerokość 4,22 metra i zanurzenie 3,1 metra. Wyporność normalna w położeniu nawodnym wynosiła 262 tony, a w zanurzeniu 319 ton.

Okręty napędzane były na powierzchni przez dwa dwusuwowe silniki wysokoprężne FIAT 216 o łącznej mocy 670 KM. Napęd podwodny zapewniały dwa silniki elektryczne o łącznej mocy 500 KM. Dwa wały napędowe obracające dwiema śrubami umożliwiały osiągnięcie prędkości 12,5 węzła na powierzchni i 8 węzłów w zanurzeniu. Zasięg wynosił 1300 Mm przy prędkości 9 węzłów w położeniu nawodnym oraz 120 Mm przy prędkości 2,5 węzła w zanurzeniu (lub 800 Mm przy prędkości 12 węzłów w położeniu nawodnym oraz 9 Mm przy prędkości 8 węzłów w zanurzeniu). Zapas paliwa wynosił 12 ton. Energia elektryczna magazynowana była w jednej baterii akumulatorów składającej się z 232 ogniw. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 40 metrów.

Okręty wyposażone były w dwie stałe dziobowe wyrzutnie kalibru 450 mm, z łącznym zapasem czterech torped. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiła pojedyncza pokładowa armata przeciwlotnicza kalibru 76 mm Armstrong A1914 L/30 oraz karabin maszynowy Colt kalibru 6,5 mm.

Załoga pojedynczego okrętu składała się z 2 oficerów oraz 24 podoficerów i marynarzy.

Służba Jako pierwsze w 1916 roku zostały wcielone do służby w Regia Marina okręty zbudowane w stoczni FIAT-San Giorgio: F 1, F 2, F 3, F 5, F 9, F 10 i F 11. W roku następnym szeregi floty zasiliły F 4, F 6, F 7, F 8, F 12, F 13, F 14, F 15, F 16, F 17 i F 18. 14 lutego 1917 roku F 8 podczas ćwiczebnego rejsu w Zatoce Genueńskiej na skutek błędu załogi zatonął na głębokości 30 metrów na południe od wyspy Tino. Jednostka została wkrótce podniesiona przy pomocy brazylijskiego okrętu-bazy okrętów podwodnych „Ceará” i we wrześniu tego roku powróciła do służby.

Według stanu na 31 grudnia 1917 roku w skład Flotylli Górnego Adriatyku w Wenecji i wchodziły F 2, F 3, F 4, F 5, F 12, F 13 i F 16, a F 1, F 6, F 7, F 8, F 11, F 14 i F 18 pływały we Flotylli Okrętów Podwodnych w Ankonie; ponadto z Valony operowały F 10 i F 15. W 1918 roku do służby zostały wcielone ostatnie trzy jednostki typu F: F 19, F 20 i F 21. W ostatnim miesiącu wojny F 2, F 3, F 5, F 8, F 9, F 10, F 12, F 15, F 17, F 19 i F 20 wchodziły w skład Flotylli Okrętów Podwodnych w Wenecji, a F 1, F 6, F 7, F 11, F 13, F 14, F 16 i F 18 przyporządkowane były do Flotylli Okrętów Podwodnych w Ankonie. Wojenne osiągnięcia okrętów podwodnych typu F były niewielkie: w 1918 roku F 7 zatopił trzy austro-węgierskie jednostki (parowiec i dwa transportowce), a F 12 zatopił w ataku torpedowym austro-węgierski okręt podwodny .

Jako pierwsze z listy floty zostały skreślone we wrześniu 1919 roku F 3, F 4, F 8 i F 11. Pozostałe okręty prowadziły intensywną działalność szkoleniową, operując z Poli, Neapolu i Brindisi. 6 sierpnia 1928 roku podczas symulowanego ataku na formację floty włoskiej nieopodal Poli, F 14 wynurzył się tuż przed dziobem niszczyciela , który staranował go i zatopił. Następnego dnia po południu okręt został podniesiony, ale nikt z jego załogi już nie żył; jednostki nie przywrócono już do służby i została zezłomowana. Między 1928 a 1930 rokiem ze służby zostały wycofane F 1, F 2, F 5, F 7, F 9, F 10, F 12, F 15, F 16, F 17, F 18, F 19 i F 21. Jako ostatnie z listy floty zostały skreślone w 1935 roku F 6, F 13 i F 20.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia