Wiktoryni – kongregacja zakonna skupiona wokół podparyskiego . Jej członkowie, znani z wysokiej kultury intelektualnej, wnieśli znaczący wkład w rozwój filozofii i teologii średniowiecznej.
Historia W 1108 roku Wilhelm z Champeaux, archidiakon i scholastyk katedry Notre-Dame w Paryżu, zrzekł się wszystkich funkcji i osiadł przy kaplicy cmentarnej na lewym brzegu Sekwany, pragnąc zająć się wyłącznie modlitwą i nauczaniem. Szybko dołączyli do niego liczni naśladowcy, a nowa wspólnota zaczęła kierować się Regułą św. Augustyna. Od początku mocno zaangażowała się też w dzieło reformy Kościoła. Protekcja biskupa, a następnie króla pozwoliła się jej szybko rozwinąć. W 1113 roku uzyskała rangę opactwa, a Wilhelm został biskupem Châlons. W tej sytuacji pierwszym opatem został jego uczeń, (zm. 1155), który doprowadził do rozkwitu nowej kongregacji.
Cechami wyróżniającymi wiktorynów były znacznie żywsze niż w przypadku innych współczesnych kierunków reformy zakonnej związki z życiem miejskim i dworem królewskim. Rozbudowana liturgia sygnalizuje wpływy kluniackie, jednakże posty, rodzaj ubioru i początkowa praca ręczna znamionują wpływy norbertańskie. Ta ostatnia została szybko zastąpiona została przez aktywność naukową i szkolną. Według Hugona ze św. Wiktora, studia kanoników, poprzez wzbogacanie refleksji własnej i uczniów nad swoją egzystencją, miały pomagać w szukaniu drogi ku Bogu. Ważnym zadaniem wiktorynów była zatem opieka duszpasterska (poprzez głoszenie kazań i spowiadanie) nad tak prężnie rozwijającym się w XII wieku paryskim środowiskiem naukowym. Cechy te sprawiły, że kongregacja św. Wiktora pozostała stosunkowo elitarną. Nie przeszkodziło jej to jednak w osiągnięciu znacznego sukcesu, zwłaszcza w północnej Francji i w Anglii. Liczbę podległych jej opactw szacuje się na ok. 12 w XII wieku i ok. 40 w momencie śmierci Ludwika VII w 1270 roku. To rozprzestrzenianie odbywało się jednak przede wszystkim poprzez afiliację już istniejących kanonii czy grup kanoników, a nie, jak to było w przypadku innych zakonów powstających w XII w., poprzez fundację nowych klasztorów.
Znaczenie wiktorynów jako szkoły filozoficznej gwałtownie osłabło po roku 1173. Opatem został wówczas (zm. ok. 1180), zacięty wróg scholastyki i teologii dialektycznej. W swoim dziele Contra quatuor labyrinthos Franciae (Przeciw czterem zawiłościom francuskim) skrytykował on czterech wiodących teologów epoki: Abelarda, Gilberta de la Porrée, Piotra Lombarda i Piotra z Poitiers. Odrzucając ich tradycję intelektualną odrzucił również fundamenty, na których opierała się szkoła wiktoriańska. Od tego czasu opactwo pozostawało jedynie niewyróżniającą się kongregacją augustiańską.
Przedstawiciele
Hugon ze św. Wiktora Ryszard ze św. Wiktora
Wilhelm z Champeaux
Przypisy