mały|skala|Symbol NSDAP – partii nazistowskiej założonej w Niemczech po I wojnie światowej, w Republice Weimarskiej. Czarną, skośną swastykę na białym kole zawierała też flaga NSDAP, która stała się wzorcem dla flagi III Rzeszy. mały|skala|Symbol Partii Narodowych Socjalistów działającej w II Rzeczypospolitej mały|skala|Flaga Partii Narodowo-Bolszewickiej działającej w Rosji od lat 90. XX wieku
Narodowy socjalizm – wspólna nazwa (hiperonim) różnych doktryn politycznych, ideologii i ruchów dążących do połączenia elementów nacjonalizmu i socjalizmu. Najbardziej znany przykład to nazizm – jego totalitarna, niemiecka odmiana powstała po I wojnie światowej, zaliczana do faszyzmu. Przez to narodowy socjalizm bywa utożsamiany z nazizmem. Mimo to hasła narodowosocjalistycznej syntezy używały też inne ruchy, zarówno o konotacjach prawicowych, jak i lewicowych, istniejące od XIX wieku, istniejące także w wieku XXI. Nazywanie ich narodowosocjalistycznymi jest czysto opisowe – nie musi być pejoratywne ani wskazywać na totalitarne dążenia. Możliwość syntezy socjalizmu i nacjonalizmu pozostaje kwestią sporną – zdaniem badaczy takie próby łączenia czasem wiążą się z traktowaniem tych doktryn wybiórczo.
Hasła narodowego socjalizmu używano od XIX wieku w różnych krajach Europy i Azji: w 1888 r. grupa radykalno-demokratycznych emigrantów polskich z Bolesławem Limanowskim na czele utworzyła w Paryżu Gminę Narodowo-SocjalistycznąJózef Buszko, Narodziny ruchu socjalistycznego na ziemiach polskich, Kraków 1967, s. 234.; do jej tradycji nawiązywała w latach 30. XX wieku Partia Narodowych SocjalistówOlgierd Grott, Faszyści i narodowi socjaliści w Polsce, Kraków 2007, s. 74.; w Czechach działacze robotniczy związani z partią młodoczeską utworzyli w 1896 roku Czeska Partia Narodowo-SocjalistycznaMałgorzata Hasiewicz, U źródeł narodowego socjalizmu w monarchii Habsburgów, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi”, t. XXVI (2003)., która w okresie międzywojennym pod przywództwem Edvarda Beneša stała się czołową siłą w Republice Czechosłowackiej; niemiecki działacz liberalny i pisarz polityczny Friedrich Naumann był twórcą Nationalsozialer Verein (1896–1903)Marek Maciejewski, Ruch i ideologia narodowych socjalistów w Republice Weimarskiej, Warszawa-Wrocław 1985, s. 79, 249–253.; we Francji Pierre Bietry, przywódca solidarystycznych związków zawodowych (Jaunes), utworzył Parti Socialiste Nationale w 1903 r.Adam Wielomski, Nacjonalizm francuski 1886–1940. Geneza, przemiany i istota filozofii politycznej, Warszawa, s. 191.; w czasie I wojny światowej grupa antypacyfistycznych działaczy British Socialist Party z Henrym Hyndmanem na czele utworzyła National Socialist Party, która później została wchłonięta przez Partię Pracy; narodowy socjalizm deklarują też niektóre organizacje w Indiach National Socialist Council of Nagaland – Isak-Muivah, satp.org [dostęp 2024-03-04]. i Bangladeszu.
Zobacz też narodowy bolszewizm narodowy komunizm strasseryzm
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Nacjonalizm Kategoria:Nurty socjalizmu Kategoria:Lewica narodowa