Rezerwat AmudaryjskiPolski egzonim uchwalony na 54. posiedzeniu Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP. () – rezerwat przyrody (zapowiednik) założony w 1982 roku, obejmujący obszary o łącznej powierzchni 48 500 ha znajdujące się w wilajecie lebapskim w północno-wschodnim Turkmenistanie, w środkowym biegu rzeki Amu-darii, przy granicy z Uzbekistanem.
Od 2009 roku rezerwat figuruje na turkmeńskiej liście informacyjnej – liście obiektów rozważanych do zgłoszenia na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Obszar może zostać wpisany na listę na podstawie kryterium przyrodniczego X. Częścią rezerwatu jest Nargyz – ostoja ptaków IBA organizacji BirdLife International.
Charakterystyka Rezerwat Amudaryjski obejmuje trzy obszary o łącznej powierzchni 48 500 ha znajdujące się w środkowym biegu Amu-darii – Nargyz (45 100 ha), Görelde (2 200 ha) i Gabakly (1 200 ha), z których Nargyz położony jest na prawym brzegu rzeki, zaś Görelde i Gabakly na brzegu lewym. Zapowiednik utworzony został w 1982 roku w celu ochrony i odtwarzania reliktowych lasów łęgowych zwanych tugaj, typowych dla obszarów zalewowych wzdłuż rzek Azji Środkowej. Rezerwat Amudaryjski to jedyny obszar w Turkmenistanie, gdzie lasy te wciąż występują. W skład rezerwatu wchodzą również obszary pagórkowate, barchany pustyń Kyzył-kum oraz Kara-kum, solniska charakterystyczne dla Niziny Turańskiej oraz koryto Amu-darii.
Do głównych czynników zagrażających rezerwatowi należą ekspansja pól uprawnych kosztem tugaju, wycinanie drzew w celu pozyskania drewna opałowego, ekstensywny wypas zwierząt gospodarskich skutkujący degradacją pokrywy glebowej oraz kłusownictwo.
Flora Flora całego rezerwatu reprezentowana jest przez 227 gatunków roślin naczyniowych, natomiast lasy tugajskie porasta 86 gatunków roślin. Do dominujących należą topola eufracka (Populus euphratica) i , oliwniki (Elaeagnus sp.), wierzba , tamaryszek (Tamarix sp.), słonisz srebrzysty (Halimodendron halodendron), lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra), trzcina pospolita (Phragmites australis), cukrowiec , toina oraz . Sporadycznie występują i .
Niewielką część terenu (ok. 500 ha) zajmują grunty orne, na których uprawiana jest bawełna, pszenica i ryż.
Fauna Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie 80 gatunków pajęczaków, 43 gatunków ryb (w tym dwóch endemicznych gatunków jesiotrowatych wymienionych w Czerwonej Księdze Turkmenistanu – Pseudoscaphirhynchus kaufmanni i ), 2 gatunków płazów, 29 gatunków gadów i 42 gatunków ssaków (w tym jelenia bucharskiego, dzika euroazjatyckiego i gazeli czarnoogonowej).
Awifauna Na obszarze ostoi ptaków Nargyz będącej częścią Rezerwatu Amudaryjskiego odnotowano występowanie 247 gatunków ptaków, w tym 105 gatunków lęgowych. Najliczniej reprezentowane są wróblowe (102 gatunki), ptaki drapieżne (28 gatunków), kaczkowate (23 gatunki) i ptaki brodzące (21 gatunków); w sumie odnotowano 81 gatunków ptactwa wodnego. Przyczyną tak bogatej różnorodności awifauny jest fakt położenia rezerwatu na szlakach sezonowych migracji ptaków wzdłuż Amu-darii. Gatunkami osiadłymi, przelotnymi bądź zimującymi wymienionymi na Czerwonej Liście IUCN i Czerwonej Księdze Turkmenistanu są pelikan różowy i pelikan kędzierzawy, warzęcha, bocian czarny, marmurka, podgorzałka, rybołów, bielik wschodni, orzeł cesarski i orzeł przedni, sęp kasztanowaty, gadożer, błotniak stepowy, pustułeczka, raróg i sokół wędrowny, modrzyk, żuraw stepowy, strepet, hubara arabska, drop, kulon, puchacz, kraska i gęś łabędzionosa. Występują tu również bażant, persówka, kormoran, bogatka i .
Przypisy
Kategoria:Geografia Turkmenistanu Kategoria:Ostoje ptaków IBA Kategoria:Obiekty z list informacyjnych światowego dziedzictwa