Smolnica – struga w województwie zachodniopomorskim, prawy dopływ Myśli. Nazwa oboczna Kosa.

Bieg rzeki Długość cieku wynosi 24,48 km, powierzchnia zlewni 33,82 km². Szerokość koryta do 2 m, głębokość do 1,5 m. Źródło znajduje się około 3 km na zachód od Warnic, w obniżeniu terenu zwanym przed 1945 Staarenort. Płynie głównie przez tereny leśne. Uchodzi do Myśli poniżej Dębna, w dzielnicy Prusiec.

Wzdłuż cieku znajduje się kilka zbiorników wodnych, w tym jezioro Lipowo i jezioro Czaple.

Przyroda Dolina Smolnicy na odcinku od jeziora Czaple do Dębna przekształcona jest w niewielkim stopniu; występują tu fragmenty lasów łęgowych i olsów, niewielkie stawy rybne, liczne okazałe drzewa oraz stanowiska żurawia, perkoza rdzawoszyjego, wydry i żółwia błotnego.

W całym biegu Smolnicy objęta jest ona Specjalnym Obszarem Ochrony Siedlisk "Gogolice-Kosa", w ramach sieci Natura 2000. Obszar ten jednocześnie (z wyjątkiem okolic Dębna) zawiera się w obszarze ptasim Ostoja Witnicko-Dębniańska.

Nazwa W zestawieniu PRNG nazwą główną cieku jest Smolnica, a rodzaj cieku struga, z podaniem jako źródeł danych z: Mapa topograficzna w skali 1:10 000, Protokół z posiedzenia KNMiOF z dnia 29 stycznia 2003 oraz Zarządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 4 kwietnia 1950. Nazwa Kosa podana jest jako oboczna; odnosi się ona do kształtu koryta jakim płynie.

Nazwa na przestrzeni wieków: 1337 Smolnitz; 1517 Schmolnitzsche fliess (od nazwy okolicznej puszczy heyde de Smolnitze); przed 1945 ciek posiadał różne nazwy: w górnym biegu Sprinde, w środkowym Mühlen Fließ, w dolnym Pulver Fließ (też Rohrbruchfliess; Hirschlanke do jeziora Lipowo oraz MühlengrabenNazwa wskazuje na zadanie doprowadzania wody przez rzeczkę do młyna papierniczego. od jeziora Lipowo do ujścia do Myśli); 1950 Smolnica

Historia Pierwsza wzmianka pochodzi z 1337 r. w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego: Molendinum paruum super Smolnitz. Molendinum medium ad ibidem. Molendinum illorum de Marwitz super Smolnitz (Mały młyn nad Smolnicą. Średni młyn tamże. Młyn Marwitzów nad Smolnicą).

List lenny elektora Joachima z 21.11.1517 potwierdza rodowi von der Marwitz m.in. rzekę Smolnicę od młyna Smoliniec Mały po las Dębna (das Schmolnitzsche fliess von den Kleinem Schmolnitz an bis an die dammisch haide).

Nad ciekiem znajdowało się 6 młynów:

W górnym biegu Schmollnitzer Klein Mühle, przy zbiorniku wodnym Mühlen See poniżej Warnic; pierwsza wzmianka z 1337 Molendinum paruum super Smolnitz (mały młyn nad Smolnicą); 1465, 1472, 1499 Lutke Smolnitze; 1517 Klein Schmolnitz; 1817 Schmellnitz; 1823 Warnitzer kleine Mühle (11 mieszkańców); 1840 Schmollnitzer kleine Mühle, Warnitzer kleine Mühle (2 budynki, 9 mieszkańców); 1871 Kleine Schmollnitz-Mühle (2 budynki, 19 mieszkańców); 1910 Kleine Mühle (7 mieszkańców); 1944 Schmollnitzer Klein Mühle; 1948 Smoliniec Mały; obecnie nie istnieje. Nad jeziorem Czaple Grosse Mühle; pierwsza wzmianka w 1337 Molendinum illorum de Marwitz super Smolnitz (młyn Marwitzów nad Smolnicą); 1517 große Schmolnitze mole; 1821 Bärfelder große Mühle (18 mieszkańców); 1840 Schmollnitz Mühle, Bärfelder große Mühle (3 budynki, 25 mieszkańców); 1871 Grossemühle (3 budynki, 17 mieszkańców); 1944 Gross Mühle; 1948 Smoliniec Wielki; obecnie nie istnieje. W środkowym biegu Kuckuks Mühle; 1517 wzmianka o już nieistniejącym młynie, gdy elektor potwierdza Marwitzom ze Smolnicy m.in. staw Kuckuck i tamże miejsce po młynie (mollen steten dar neben belegen); 1589 znów czynny, gdyż Kuckuckmüller zobowiązany do daniny w owsie z tytułu użytkowania lasu domeny w Mironicach; 1560 rzeka Smolnica zwana w tym miejscu Kuckuck Fliess; 1840 Kuckuks Mühle to 1 budynek z 14 mieszkańcami, należy do majątku Grzymiradz; 1948 Kukadło; obecnie nie istnieje. W dolnym biegu, 2 km na płn.–wsch. od Dębna Neudammer Klein Mühle (mały młyn dębnowski); 1703 młynarz Hermann Steigmann (Stiegemann) nabył od skarbu państwa dotychczasowy folusz (niem. Walkmühle) przy stawach Rohrteichen w celu przebudowy na młyn zbożowy (niem. Mahlmühle) wraz z niezbędnymi gruntami i łąkami, a także łowiskiem ryb powyżej i poniżej młyna; 1833 Dammsche Kleine Mühle; 1840 Neudammer klein Mühle to 2 budynki z 10 mieszkańcami; 1928 Kleine Mühle; 1948 Karkisz (nazwa przeniesiona z zaginionego młyna w Wielkopolsce wzmiankowanego w 1422, ale w okolicy Dębna w 1261 istniała wieś Carkzowe, której śladem potem las Karrheide, jezioro Karrsee i łąka Karre, stąd polska nazwa uzasadniona lokalnie); obecnie nie istnieje. W dolnym biegu młyn papierniczy, przy wypływie strugi z jeziora Lipowo w Dębnie za wschodnią bramą nazywaną Papierową (niem. Papiertor) od lokalizacji młyna, obecnie jest to teren w pobliżu promenady miejskiej biegnącej nad kanałem położony między ulicami Mickiewicza i Kościuszki; powstał w XVI w., działał do 1850, kiedy to został przebudowany na fabrykę sukna; w 1945 został spalony przez Armię Czerwoną, przed 1950 rozebrano jego pozostałości Przed ujściem do Myśli Neudammer Gross Mühle (wielki młyn dębnowski); 1689 został nabyty przez mistrza młynarskiego Gottfrieda Herzberga od skarbu państwa; 1833 Neudammsche grosse Mühle; 1948 Prusiec (nazwa przeniesiona z nazwy osady w Wielkopolsce); obecnie nie istnieje.

Turystyka Przez teren gminy Dębno przebiega turystyczny szlak żółty "Nad rzeką Kosą" o długości ok. 25 km: Dębno PKP – jez. Lipowo – rzeka Kosa – jez. Barnówko – stacja Barnówko PKP – jez. Barnówko II (leśne) – leśniczówka Barnówko – jez. Barnówko III (Bliźniacze) – aleja dębów (pomnik przyrody) – Ostrowiec – jez. Ostrowieckie – Różańsko – PKP Rościn Krajeński.

Przypisy

Kategoria:Dorzecze Myśli