Roman Rakowski, ps. „Grab”, „Długi” (ur. 18 marca 1924 w Tymowej, zm. 19 kwietnia 2026 w Gdańsku) – komandor Marynarki Wojennej RP, działacz spółdzielczy i kombatancki, prawnik; w okresie II wojny światowej harcerz Szarych Szeregów, oficer Kedywu ZWZ-AK, uczestnik akcji „Burza” we Lwowie, po wojnie członek Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz oficer I Sztabu Głównego Marynarki Wojennej PRL. Kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Harcerstwo i Szare Szeregi Ukończył szkołę podstawową i gimnazjum nr 350 im. marsz. Józefa Piłsudskiego w Brzesku. W 1934 r. wstąpił do harcerstwa, służąc w miejscowej drużynie im. ks. Józefa Poniatowskiego. W 1939 r., po wybuchu II wojny światowej, wraz z drużyną pomagał ludności polskiej przy ewakuacji oraz brał udział w akcjach ukrywania broni pozostałej po wycofującym się Wojsku Polskim. W 1940 r., po rozbiciu drużyny przez siły okupacyjne, został zaprzysiężony w Szarych Szeregach, przyjmując pseudonim Grab. Początkowo był członkiem Bojowych Szkół, a później Grup Szturmowych.
Służba w ZWZ-AK Następnie w związku ze scaleniem Szarych Szeregów i Związku Walki Zbrojnej, został przekazany do dyspozycji Kedywu Okręgu Kraków ZWZ w Inspektoracie Nowy Sącz, a następnie przydzielony do odtwarzanego 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej. W 1941 r. skierowany do szkoły podoficerskiej ZWZ w Podhalańskiej Spółdzielni Owocarskiej w Tymbarku w ramach akcji o kryptonimie „Tymoteusz”. Po przeszkoleniu, w grudniu 1942 r. ze specjalnością w dywersji i odwecie został wysłany na placówkę w Inspektoracie Tarnów i przydzielony do jednostki specjalnej wykonującej wyroki wojskowego sądownictwa specjalnego. Brał udział w akcjach likwidacyjnych, odwetowych, a także m.in. w odbiciu 16 żołnierzy AK więzionych w Grybowie.
4 lutego 1944 r. z rozkazu ppłk Stefana Tarnawskiego „Tarło” w ramach przygotowań do akcji „Burza” został przeniesiony do zachodniego Lwowa, gdzie dołączył do II Oddziału (Kedyw) Okręgu Lwów AK, wchodząc w skład 26 Pułku Armii Krajowej. 3 maja 1944 r. rozkazem komendanta obszaru lwowskiego, płk Władysława Filipkowskiego ps. „Cis” „Janka”, został mianowany na stopień podporucznika czasu wojny.
Akcja Burza we Lwowie 23 lipca 1944 r. podczas akcji Burza we Lwowie walczył w Śródmieściu, w drużynie por. Jerzego Gardymika „Romana”, a następnie został skierowany do Politechniki Lwowskiej, przy ul. Leona Sapiehy. Brał udział w walkach o hotel George, kościół Karmelitów, a następnie wrócił na politechnikę. Wraz z kpt. Janem Kozikiem ps. „Karski”, „Walek” brał udział w walkach o Kortumową Górę, za które rozkazem gen. Władysława Filipkowskiego z dn. 26 lipca 1944 r. otrzymał Krzyż Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy. Następnie został skierowany do osłony Sztabu VI Okręgu AK, przy ul. Kochanowskiego 27. Po zakończeniu operacji był więziony przez NKWD we Lwowie, a następnie wraz grupą kilkuset żołnierzy deportowany do Jarosławia celem wcielenia przymusowego do Armii Berlinga. 29 listopada 1944 r. zbiegł i ukrywał się w klasztorze oo. Dominikanów, następnie ucharakteryzowany na zakonnika, pod fałszywym nazwiskiem przerzucony do zakonu oo. Bernardynów w Leżajsku, gdzie ukrywał się do 20 stycznia 1945 r.
Zrzeszenie WiN, służba w LWP i zwolenienie ze służby Po kontakcie z dowódcą Inspektoratu Tarnów ppłk Stefanem Musiałkiem-Łowickim ps. „Mirosław”, został członkiem Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Otrzymał polecenie wstąpienia do I Oficerskiej Szkoły Piechoty Ludowego Wojska Polskiego w Krakowie, celem przekazywania informacji wojskowych do WiN. W maju 1945 r. jego batalion został przeniesiony do III Oficerskiej Szkoły Piechoty w Inowrocławiu. Po zakończeniu II wojny światowej nie ujawnił się, a po utraceniu kontaktu z Janem Jandzisiem, ps. Sosna, łącznikiem WiN, który został aresztowany, nie odnowił kontaktu z organizacją i pozostał w LWP. 4 grudnia 1946 roku po rozformowaniu OSP nr 3, został przeniesiony do Oddziału I Sztabu Głównego Marynarki Wojennej PRL. 4 Lipca 1947 był pierwszym oficerem przyjmującym po powrocie do kraju ORP „Błyskawica” w porcie w Gdyni. W styczniu 1948 r. wskutek inwigilacji prowadzonej przez Oddział II Głównego Zarządu Informacji, po ujawnieniu faktu i przebiegu służby w AK, rozkazem admirała Włodzimierza Steyera w dniu 16 kwietnia 1948 r. został przeniesiony w randze kapitana marynarki w stan spoczynku i zwolniony ze służby, unikając dalszych konsekwencji represyjnych dzięki działaniom kmdr Jerzego Staniewicza.
Wykształcenie i działalność zawodowa w PRL Po zakończeniu służby wojskowej ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Nie przyjął jednak nominacji sędziowskiej – jak twierdził – z przyczyn politycznych. Następnie pracował m.in. jako radca prawny w Lasach Państwowych w Człuchowie. Po odbyciu praktyk zawodowych związał się ze spożywczym ruchem spółdzielczym. Trafił do Chojnic, następnie do Sopotu i Gdańska, gdzie został prezesem Gdańskiego Oddziału Wojewódzkiego Centralnego Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”. W 1965 r. został aresztowany i przez cztery miesiące był więziony w areszcie śledczym przy ul. Okopowej w Gdańsku pod sfabrykowanym zarzutem łapówkarstwa. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pracował w ruchu spółdzielczym „Społem”, pełniąc funkcje prezesa i wiceprezesa Spółdzielni Spożywców „Społem” w Sopocie i Gdańsku, a także prezesa Gdańskiego Oddziału Wojewódzkiego Centralnego Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”. W okresie PRL pozostawał zaangażowany w inicjatywy mające na celu upamiętnianie żołnierzy AK. Zaangażował się w działania Klubu Inteligencji Katolickiej.
Działalność kombatancka po 1989 W 1989 r. był jednym ze współzałożycieli Okręgu Pomorskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (założonego jako Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej na Pomorzu), członkiem zarządu okręgu i pierwszym prezesem koła Gdańsk-Wrzeszcz. W 2002 r. został prezesem zarządu koła Gdańsk-Wrzeszcz Związku Inwalidów Wojennych Rzeczypospolitej Polskiej, w 2008 r. prezesem okręgu pomorskiego, a w latach 2009–2014 był wiceprezesem Zarządu Głównego organizacji. W latach 2012–2013 był przewodniczącym Rady Kombatantów i Osób Represjonowanych Województwa Pomorskiego przy Urzędzie Marszałkowskim w Gdańsku. W III RP awansowany do stopnia komandora Marynarki Wojennej RP w stanie spoczynku i uhonorowany wieloma odznaczeniami państwowymi i pamiątkowymi. W 2025 został honorowym obywatelem miasta Brzeska.
Zmarł 19 kwietnia 2026 w wieku 102 lat. Po jego śmierci w siedzibie Rady Miasta Gdańska wystawiono księgę kondolencyjną. 28 kwietnia 2026 został pochowany w alei zasłużonych na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku. Uroczystościom towarzyszyła asysta wojskowa.
Życie prywatne Jego syn, Wojciech Rakowski (ur. 1962), również jest działaczem SZŻAK.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1944)
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych Medal Wojska Złoty Krzyż Zasługi Brązowy Krzyż Zasługi Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal za Warszawę 1939–1945 Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Krzyż Pamiątkowy Akcji Burza Medal „Pro Memoria” Medal „Pro Patria” Kombatancki Krzyż Pamiątkowy „Zwycięzcom” (ZKRPiBWP) Odznaka Marynarki Wojennej RP Krzyż 90-lecia Związku Inwalidów Wojennych RP Krzyż 95-lecia Związku Inwalidów Wojennych RP Medal „Za Zasługi dla ŚZŻAK” Odznaczenie Pamiątkowe „Wierni Akowskiej Przysiędze” (SZŻAK) Medal XXXV-lecia ZŻWP Odznaka Honorowa im. Krystyny Krachelskiej – Pamięci Powstania Warszawskiego Złoty Krzyż Honorowy „Za Zasługi dla Związku Piłsudczyków RP” Złota Odznaka Związku Inwalidów Wojennych RP Krzyż harcerski: 1934 Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” Medal "Sint Sua Praemia Laudi" Medal Prezydenta Miasta Gdańska Wyróżnienie Prezydenta Miasta Gdańska w kategorii „Aktywny Senior” Honorowy Obywatel Miasta Brzeska
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Polscy radcy prawni Kategoria:Ludzie związani z Brzeskiem Kategoria:Wojskowi związani z Gdańskiem Kategoria:Harcerze Kategoria:Członkowie Grup Szturmowych Szarych Szeregów Kategoria:Działacze środowisk kombatanckich Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Kategoria:Podchorążowie Armii Krajowej Kategoria:Oficerowie Kedywu AK Kategoria:Egzekutorzy wyroków Polskiego Państwa Podziemnego Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej – wcieleni do ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Oficerowie ludowego Wojska Polskiego – ofiary represji politycznych w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1957–1989 Kategoria:Więźniowie więzień i obozów NKWD w Polsce Kategoria:Kapitanowie marynarki Marynarki Wojennej PRL Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Polscy działacze spółdzielczości spożywców Kategoria:Komandorowie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Uczestnicy akcji „Burza” we Lwowie (1944) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym Akcji „Burza” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Medalem za Odrę, Nysę, Bałtyk Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Memoria Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Patria Kategoria:Odznaczeni odznaką „Za Zasługi dla Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” Kategoria:Nagrodzeni Medalem Sint Sua Praemia Laudi Kategoria:Członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (kombatanci) Kategoria:Działacze KIK Kategoria:Honorowi obywatele Brzeska Kategoria:Ludzie urodzeni w Tymowej (województwo małopolskie) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku Kategoria:Zmarli w 2026