Józefa Frach (Frachowa) z domu Skrzypczak, ps. „Aniela Orłowska”, „Lilia I” (ur. 23 stycznia 1889 w Grzępach, zm. lata 60. XX w. w Ochojcu) – sanitariuszka Czerwonego Krzyża podczas I wojny światowej, sanitariuszka podczas powstania wielkopolskiego na terenie powiatu czarnkowskiego, łączniczka Armii Krajowej, uczestniczka powstań śląskichZofia Barnaś, Słownik biograficzny powstańców wielkopolskich „Ziemi Nadnoteckiej”, Czarnków: Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, 2011, s. 38..
Życiorys Przyszła na świat jako córka Franciszka i Józefy.
W 1918 była sanitariuszką oraz gospodynią u ks. proboszcza Michała Swiniarskiego. Urządzała kursy higieny oraz pierwszej pomocy. W czasie powstania wielkopolskiego wykupiła broń i środki opatrunkowe od Grenzschutzu. 8 stycznia 1919 r., gdy Niemcy napadli na Czarnków, walczyła z bronią w ręku. Jako sanitariuszka Czerwonego Krzyża pracowała także w Romanowie i w Walkowicach. Kontaktowała się z Polakami wziętymi do niewoli i osadzonymi w Trzciance.
Po zakończeniu powstania udała się na Górny Śląsk. W czasie powstań śląskich udzielała pomocy rannym na Górze Św. Anny.
W czasie II wojny światowej włączyła się w szeregi walczących jako członkini AK.
Pozostawiła po sobie kilka wierszy.
Odznaczenia Za udział w powstaniach została odznaczona Brązowym Krzyżem Zasługi, Medalem „Polska Swemu Obrońcy" oraz Krzyżem Niepodległości.
Upamiętnienie Jest jedną z bohaterek programu o powstankach wielkopolskich emitowanego w TVAstra (seria Tajemnice historii).
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w XX wieku Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy II powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy I powstania śląskiego Kategoria:Kobiety – żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Polskie sanitariuszki w II wojnie światowej Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919)