Ulica Portowa – ulica Braniewa o długości ok. 236 m, będąca w całości drogą powiatową 2334N, rozpoczynająca się współcześnie od skrzyżowania z ulicami: Morską i Sądową, biegnąca w dół rzeki Pasłęki w kierunku historycznego nadbrzeża portowego; następnie przechodzi w ulicę WodnąRejestr numerów nadanych drogom gminnym przez zarząd województwa warmińsko- mazurskiegoZałącznik Nr 1 do uchwały Nr 8/80/13/IV Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 12 lutego 2013 r..
Toponimia Po raz pierwszy nazwy ulic w Braniewie zostały oficjalnie nadane w 1845 rokuAugustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE XIX, 1916, s. 711.. Ulica Portowa otrzymała nazwę Magazinstraße, tj. ul. Magazynowa, od znajdujących się przy niej spichlerzy-magazynów. Na określenie tej ulicy – lub poszczególnych części dzielnicy portowej – były w obiegu również inne nazwy: Am Ascheberg, Am Glockenberg, Am LehmbergAugustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE XIX, 1916, s. 709, 715.. Po II wojnie światowej nowe urzędowe nazwy ulic w Braniewie nadano w 1947 rokuStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc Braniewo, Olsztyn 1995, s. 264; ulica ta otrzymała nazwę nawiązującą do średniowiecznych hanzeatyckich związków miasta – ulica Portowa.
Historia W XIV w. Braniewo zostało się członkiem Hanzy, a to pociągało za sobą rozbudowę portu. W 1401 roku rada miejska wydała zarządzenie o budowie spichlerzy zbożowych, a następnie o rozbudowie ramp załadunkowych w porcie. Miało to znaczący wpływ na przylegające do Pasłęki przedmieście Koźlin; oprócz stodół, spichrzów i różnego rodzaju budynków magazynowych zaczęły powstawać także kramy rybne i karczmy portowe.
Spichlerze powstawały od 1401 roku, natomiast w 1425 roku rozbudowano rampy załadunkoweDom Konwertytów w Braniewie 1718–2015, s. 17.. Do Braniewa zaczęły spływać zagraniczne wina, przyprawy, broń, miedź, stal, szkło, olej i papier, a handlarze w zamian oferowali produkty rolne, len, wosk, skóry i miód; chociaż ilości przewożonego towaru były dużo mniejsze niż w przypadku Gdańska czy Elbląga. Ograniczenia wynikały zarówno ze znacznie dłuższej drogi niż wspomnianych portów, niewielkiej głębokości Zalewu Wiślanego, a także z niemożności wpływania bezpośrednio do braniewskiego portu większych jednostek.
Pomimo tych utrudnień statki z towarem z Braniewa docierały do Holandii, Danii i Szwecji. Do końca XVIII wieku, mimo kryzysu gospodarczego powodowanego wojnami szwedzkimi, Braniewo pozostawało ciągle ośrodkiem handlu dalekomorskiego. Najpotężniejszym braniewskim armatorem był Johann Oestreich (1750–1833), który w ciągu ponad 40 lat doszedł do ogromnego majątku, zajmując się głównie handlem przędzą lnianą. Sam posiadał dwa statki „Braunsberg” i „Vigillante”, które pływały z przędzą do portów europejskich, a nawet do Ameryki Północnej.
10 lipca 1626 podczas marszu wojsk króla Gustawa na Braniewo przedmieście Koźlin, do którego należała część portowa, zostało spaloneBraunsberg im Schwedenkrieg von Dr. Franz Hipler w ZGAE Achter Band, Braniewo 1886, s. 114. 27 maja 1700 wybuchł pożar w domu rozrywki (Lusthaus) należącym do, związanego z radą miasta, Georga Lunitza, ogień objął jeszcze 7 innych domów leżących nad Pasłęką. Pożar ten miał jednak pozytywne następstwa, gdyż postanowiono wówczas, że mieszkańcy mają pokryć wszystkie domy dachówką zamiast strzech oraz zatrudnić kominiarza. Kolejne wielkie pożary wybuchały w latach 1845 i 1861.
Po pożarach drewniane spichlerze zostały zastępowane spichlerzami o konstrukcji ryglowej (fachwerkowej, potocznie określanej jako „mur pruski”). Każdy spichlerz posiadał własną nazwę, jak np.:
Adlerspeicher – w 1729 odziedziczył go Klemens Hanmann po zmarłym ojcuSiegfried Fornaçon Braunsberger Segelschiffe und ihre Reeder von 1760 bis 1863 [w:] Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Beiheft 7, 1987, s. 33, w 1785 przebudowany, w 1931 został rozebranyBraunsberg / Ostpreußen. Stadt und Kreis in Bildern aus vergangenen Tagen, s. 80, 93. Następnie w tym miejscu wzniesiono modernistyczną budowlę, do której przeniósł w 1932 swoją siedzibę z Bahnhofstraße 43 oddział ReichsbankuAdreßbuch des Kreises Braunsberg, Ausgabe 1930, s. 149. Po przemianach ustrojowych '89 roku ten budynek, o adresie Portowa 16, stał się również siedzibą banku – najpierw Banku GdańskiegoNowe, korzystniejsze i atrakcyjne oprocentowanie depozytów w Banku Gdańskim SA (reklama), Dziennik Bałtycki, 15 września 1997, nr 215, s. 10, w ostatnim okresie banku Millennium. Traubenspeicher, Güldene Traube – wybudowany w 1728, nazwa wzięła się od herbu rodowego rodu Schorn. 12 stycznia 1785 zakupił go Johann Oestreich za 2100 guldenówGeorg Dehio: Dehio – Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler, 1952, von Ernst Gall (Herausgeber), Georg Dehio (Autor), s. 178. Löwenspeicher (Pod Złotym Lwem) – w 1801 Johann Oestreich zakupił działkę przy porcie i wybudował w 1806 największy z braniewskich spichlerzy, który to został w 1848 zakupiony przez kolejnego wielkiego kupca Ignatza GrunauaIgnatz Grunau und George Grunau 1795-1890 Ein Beitrag zur Geschichte Elbings im neunzehnten Jahrhundert Von Axel GrunauBraunsberg im Wandel der Jahrhunderte Festschrift zum 650jährigen Stadtjubiläum am 23. und 24. Juni 1934 von Franz Buchholz. Spichlerz istniał do końca II wojny światowej, okazale się prezentował na tle portu, był często uwieczniany na fotografiach. Marienspeicher (Spichlerz Mariacki) – najmłodszy i jedyny zachowany współcześnie spichlerz, z roku 1831.
Rozwój kolei żelaznych od połowy XIX w. kształtuje nowy układ szlaków komunikacyjnych. 19 października 1852 roku dociera do Braniewa pierwsza linia kolejowa, miasto zyskuje połączenie z Malborkiem przez Elbląg, w następnym roku z Królewcem. Przez Braniewo wytyczona została ważna magistrala kolejowa – Pruska Kolej WschodniaAndrzej Piątkowski Z historii linii kolejowej Wystruć-Kłajpeda Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3, 425-453, 2000.. W latach 1884–1899 powstały kolejne linie kolejowe z Olsztynem przez Pieniężno oraz z Elblągiem linią biegnącą nad Zalewem Wiślanym (Kolej Nadzalewowa, niem. Haffuferbahn)Magdalena Pasewicz-Rybacka Haffuferbahn: Historia Kolei Nadzalewowej do 1945 roku, 2020. Transport wodny zaczął ustępować szybszej kolei, port zaczął podupadać. Chociaż jeszcze na początku XX w. handel w porcie odgrywał niemałą rolę – do miasta docierało ponad 4,5 tys. ton towarów, a wypływało 4 tys. tonWeronika Wojnowska Braniewo. Historia. Smutek dzielnicy portowej, IKAT. Gazeta Braniewska 19 maja 2000, s. 7.
W 1905 roku, 1916Drobne wiadomości. Nieszczęcia Gazeta Grudziądzka, środa 21 czerwca 1916. R.22 nr 73 + dodatek, s. 6Aus Stadt und Land. Braunsberg Ostdeutsche Presse. J. 40, Nr. 136 (11 czerwca 1916), s. 3 i po 1931 roku rozebrano w porcie trzy najstarsze spichlerze z końca XVII wieku i pierwszej połowy wieku XVIII. Po II wojnie światowej, w 1954 roku, zlikwidowano trzy kolejne, tak że z dużego zespołu magazynów portowych do czasów współczesnych zachował się tylko najmłodszy ze spichlerzy – spichlerz Mariacki, który jednak pełni dziś zupełnie inną funkcję – obiektu gastronomicznegoKatalog zabytków sztuki. Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orneta i okolice. t. 2, zeszyt 1, Tekst, pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera, Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980, s. 30.
Galeria zdjęć
Zobacz też Port w Braniewie Spichlerz Mariacki, ul. Portowa 6 Budynek z 1905, ul. Portowa 8 Spichlerz Pod Złotym Lwem Ulice i place w Braniewie
Przypisy
Portowa Kategoria:Port w Braniewie