mały|Cosplayerzy podczas konwentu fanów mangi i anime Niucon w dniach 8–10 sierpnia 2014 roku we Wrocławiu Fandom mangi i anime w Polsce – polska społeczność miłośników japońskich komiksów i filmów animowanych. Fandom mangi i anime w Polsce rozwijał się przede wszystkim od lat 90., aczkolwiek pewne elementy wyłaniającej się subkultury można już było zaobserwować od lat 70. W latach 90. duży wpływ na popularyzację miały emisje anime w telewizji (Polonia 1 i Polsat) oraz artykuły opisujące fenomen mangi i anime publikowane na łamach czasopism o grach komputerowych. W 1995 roku powstał pierwszy klub mangi i anime, a w 1997 odbył się pierwszy konwent fanów. W tym czasie powstały także pierwsze polskie czasopisma oraz strony internetowe poświęcone tej tematyce. Popularność anime i mangi zwiększyła się wraz z wczesnymi emisjami takich serii jak Czarodziejka z Księżyca i działalnością grup fansuberskich. Na przełomie wieków fandom profesjonalizował się, organizując coraz większe konwenty, a szacowana liczba fanów wzrosła do około 10 tys. osób pod koniec XX wieku.

W XXI wieku fandom mangi i anime w Polsce nadal się rozwija, przyciągając coraz większe rzesze fanów. Wzrosła liczba konwentów i wydawnictw mangowych. Do połowy drugiej dekady XXI wieku liczba fanów wzrosła do 100 tys., a fandom stał się istotnym elementem polskiej kultury młodzieżowej, mającym wpływ na styl życia i zainteresowania młodych ludzi.

Historia Według większości badaczy fandom mangi i anime pojawił się w Polsce w połowie lat 90.., aczkolwiek pierwsi, niezorganizowani fani japońskiej animacji pojawili się prawdopodobnie w latach 70., gdy w Polsce wyświetlono japoński film animowany Kot w butach.. Do końca ery PRL-u w polskiej telewizji wyemitowano kilkanaście tytułów japońskiej animacji; do najstarszych należą Wickie, syn wikingów i z 1979 roku. W połowie lat 80. w Warszawie powstał prawdopodobnie pierwszy, nieformalny polski klub fanów japońskiej popkultury, zorganizowany przez Witolda Nowakowskiego.. W 1986 magazyn „SFera” opublikował (bez zgody autora) pierwszą mangę w języku polskim – .

Na początku lat 90. podczas wzrostu zainteresowaniem kasetami VHS, w wypożyczalniach zaczęły pojawiać się pierwsze tytuły tłumaczone na język polski przez legalnych dystrybutorów m.in. Gigi i fontanna młodości, Akira, Róża Wersalu, ale także wydania pirackie, m.in. Galaxy Express 999. Od połowy lat 90. pojawiły się spółki zajmujące się wyspecjalizowanym importem mang i kaset VHS z anime w nieprzetłumaczonych na polski wersjach anglojęzycznych. Niektórzy robili to nielegalnie, inni jak Planet Manga czy Manta Multimedia nabyli oficjalną licencję na sprzedaż. Na początku lat 90. emisję anime rozpoczęła stacja Polonia 1, później dołączył do niej Polsat i Canal+; dla wielu fanów anime w Polsce była to pierwsza okazja, by zapoznać się z tym medium (znaczącą rolę odgrywały także popularyzacja Internetu)... Do najstarszych tytułów anime wyświetlanych na tych kanałach należały tytuły takie jak Czarodziejka z Księżyca, Sally czarodziejka i Yattaman. Za znaczące w formowaniu fandomu mangi i anime uważa się działalność i publikacje Roberta „Mr. Roota” Korzeniewskiego. W 1995 zorganizował on pokazy filmów anime na kilku wydarzeniach polskiej demosceny, a także napisał artykuły, opublikowane na łamach czasopism o grach komputerowych „Gambler” i „Secret Service”, gdzie po raz pierwszy w polskich mediach opisano przeglądowo fenomen mangi i anime; „Secret Service” był przez następne dwa lata głównym czasopismem piszącym o tematyce popkultury japońskiej w Polsce.. W tym roku powstał też w Polsce pierwszy klub mangi i anime, krakowski klub „Kawaii” (wydający pierwszy polski fanzin mangi i anime, o tej samej nazwie.); w ciągu najbliższych kilku lat liczba podobnych klubów znacznie wzrosła, aczkolwiek wiele istniało tylko kilka lat.. Przykładem nadal istniejącego polskiego klubu mangi i anime jest Sekcja 9 Śląskiego Klubu Fantastyki, założona w 1998 roku..

W 1996 powstały pierwsze polskie strony internetowe poświęcone tematyce mangi i anime, i pierwszy polskie internetowe forum dla tej tematyki – kanał IRC-owy #anime-pl; rok później powstała Usenetowa grupa pl.rec.anime.. W 1997 powstały w Polsce pierwsze czasopisma branżowe nt. mangi i anime („Kawaii” i „Animegaido”.), i odbył się pierwszy w Polsce konwent fanów tej tematyki (Manga no Sekai w Gdyni, w sierpniu tego roku, który przyciągnął ok. 50 osób). Trzecia edycja Manga no Sekai w 1998 była miejscem pierwszego w historii polskich konwentów mangi i anime wydarzenia cosplayowego, pierwszych tematycznych paneli i prelekcji, i pierwszej konferencji wydawców tej tematyki.. W 1997 roku członkowie gdyńskiego fandomu stworzyli pierwszy polski fansub anime (dla filmu ); dekadę później, tworzeniem fansubów do anime zajmowało się blisko sto grup fanowskich w Polsce i istniała podobna liczba mangowych grup skanlacyjnych.. W 1998 powstał pierwszy polski fanowski teledysk anime (anime music video, AMV).. Tworzono też fanowskie mangi; których kilkadziesiąt, a prawdopodobnie znacznie więcej, ukazało się w drugiej połowie lat 90. w fanzinach, czasopismach bądź wydaniach (w większości amatorskich). Do pierwszych, z roku 1997, należą Silver Eye Piotra Kowalskiego i Droga miecza Krzysztofa Leśniaka..

W ostatnich latach dekady 90. powstało też wiele polskich firm zajmujących się dystrybucją anime, mangi i powiązanych produktów (np. założone w 1996 wydawnictwo Japonica Polonica Fantastica, które wydało w tym roku mangę Aż do nieba, pierwsza mangę legalnie wydaną i przetłumaczoną w Polsce, czy powstałe w 1999 wydawnictwo Waneko).. Przełom wieku był okresem profesjonalizacji fandomu mangi i anime, zaczęły powstawać legalnie zarejestrowane kluby (Stowarzyszenie „Sakura no Ki”), i dobrze zorganizowane konwenty na które przybywały setki osób, nieraz blisko tysiąca (First Impakt, Asucony, Dojicony – rekordowa na wiele lat była edycja konwentu BAKA z 2008 r. z frekwencją ok. 2 tys. osób); zaczęto także zwracać uwagę na kwestię praw autorskich.. Wraz z postępującą informatyzacją polskiego społeczeństwa, powstała na początku dekady strona internetowa anime.com.pl stała się „nieoficjalnym centrum polskiego fandomu”.. Z głównego fandomu anime i mangi wyodrębniły się wyspecjalizowane grupy, m.in. fanów j-rocka czy twórczości o związkach gejowskich (yaoi) i lesbijskich (yuri)..

Równocześnie jednak na przełomie tysiąclecia fandom mangi i anime musiał mierzyć się z krytyką w mediach na temat brutalności i seksualizacji w mandze i anime, a także propagowania satanizmu, co wynikało w dużej mierze z szoku kulturowego starszych pokoleń po ich spotkaniu z japońskimi „bajkami” i brakiem wiedzy, że komiks i film animowany mogą być przeznaczone dla starszych odbiorców.. Jak zauważył Reczulski w 2023, w tym okresie „niektórzy dziennikarze i pedagodzy [zatrwożeni popularnością popkultury japońskiej wśród dzieci i młodzieży] malowali apokaliptyczne wizje niechybnej demoralizacji polskiego społeczeństwa oraz szeroko rozpisywali się o straconym pokoleniu”; co jednak nie doszło do skutku, a badani przez niego w ostatnich latach członkowie fandomu, z których wielu dalej uważa się za jego część, stanowią „przekrój normalnego zdrowego społeczeństwa”..

Wraz z rozwojem społeczności fandomu mangi i anime w Polsce zwiększyła się liczba i wielkość konwentów polskich; już na początku pierwszej dekady XXI wieku w Polsce odbywał się przeciętnie jeden konwent miesięcznie, a po kilku latach rocznie liczba konwentów sięgnęła ok. trzydziestu.. Duże polskie konwenty mangi i anime aktywne w ostatnich latach to m.in. BAKA i Magnificon.

Według Łukasza Reczulskiego popularyzacja anime i mangi w Polsce odbyła się wcześniej niż w wielu innych krajach europejskich, zwłaszcza rejonu Europy Środkowej i Wschodniej. Reczulski przypisuje to wczesnej emisji serialu Czarodziejka z Księżyca (Polsat, 1995) i popularyzatorskim artykułom Korzeniowskiego z tego samego okresu..

Pod koniec lat 90. XX wieku liczebność polskiej społeczność mangi i anime szacowano na ok. 10–15 tys. osób, W połowie drugiej dekady XXI wieku, wynosiła ona 100 tys. osób.. Zwiększyła się też liczba wydawnictw mangowych (w 2019 istniało ich 7, a wydano w tym roku ponad 400 pozycji).. Zwiększyła się też dostępność tytułów anime, aczkolwiek wielu fanów uważa obecną sytuację na polskim rynku w tym zakresie za nadal niesatysfakcjonującą. Reczulski, pisząc w 2023, uznał, że fandom mangi i anime „jest obecnie w [Polsce] zjawiskiem normalnym i powszechnym oraz stanowi jeden z czołowych elementów polskiej kultury młodzieżowej, wywierający olbrzymi wpływ na język, zainteresowania czy styl ubioru polskich nastolatków”..

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Fandom polski Kategoria:Anime Kategoria:Manga