mały|Pomnik Tadeusza Żeleńskiego „Boya” (2011) Pomnik Tadeusza Żeleńskiego „Boya” – pomnik znajdujący się w Krakowie, w południowo-zachodniej części Plant, pomiędzy ulicami Podzamcze i Poselską, na Starym Mieście.

Historia Monument upamiętnia postać Tadeusza Żeleńskiego „Boya”, medyka, który zapisał się w historii literatury jako twórca utworów wykonywanych na scenie kabaretu Zielony Balonik. Pomnik ten, usytuowany wzdłuż ulicy Floriana Straszewskiego, wzniesiono w ramach obchodów 70-lecia polskiego ruchu laickiego, a pomysłodawcą jego powstania było Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej.

Koncepcję monumentu wypracował Edward Krzak, rzeźbiarz związany z Krakowem. Centralnym elementem kompozycji jest podobizna pisarza, którą wyprodukowały Warszawskie Zakłady Mechaniczne, jako odlew z brązu. Całość osadzono na granitowym postumencie, którego podstawę stanowi niska konstrukcja w kształcie elipsy.

Odsłonięcie obiektu miało miejsce 26 maja 1980 roku. Wydarzeniu temu towarzyszył uroczysty spektakl zatytułowany „Nasz Boy”, wystawiony w Teatrze „Bagatela”, podczas którego prezentowano dorobek literacki patrona pomnika. Przy okazji tych uroczystości centralne władze Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej uhonorowały pamiątkowymi medalami imienia pisarza trzy instytucje: wspomniany Teatr Bagatela, kawiarnię Jama Michalika oraz Krakowskie Towarzystwo Świadomego Macierzyństwa. Symboliczną opiekę nad monumentem przejęła społeczność Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 107 im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

W swojej pierwotnej lokalizacji obiekt był zorientowany w kierunku terenu Muzeum Archeologicznego i stał na pasie zieleni rozdzielającym ciągi piesze Plant. Takie usytuowanie było uznawane za błąd urbanistyczny, który zakłócił dotychczasowy kameralny i spokojny charakter tej części ogrodów, zdominowanej przez okazały klon kanadyjski. Korekta tego wyboru miejsca nastąpiła po dwunastu latach. W 1992 roku obiekt przesunięto w obecne miejsce, czyli w obręb głównego ciągu pieszego Plant. Znajduje się on teraz nieopodal neorenesansowej rezydencji Maurycego Straszewskiego, przy ulicy noszącej to samo nazwisko.

Próba usunięcia pomnika W 2003 roku radni Ligi Polskich Rodzin i przedstawiciele Młodzieży Wszechpolskiej sprzeciwili się nadaniu gimnazjum imienia Tadeusza Żeleńskiego-Boya, żądając zarazem od prezydenta Krakowa Jacka Majchrowskiego usunięcia jego pomnika z krakowskich Plant. Inicjatorzy protestu uznali działalność pisarza we Lwowie po 1939 roku za kolaborację z władzą komunistyczną, usprawiedliwiając tym samym jego późniejszą egzekucję dokonaną przez hitlerowców. Stanowisko to spotkało się z protestem grupy intelektualistów, którzy stanęli w obronie dobrego imienia literata, określając postulaty środowisk prawicowych mianem „moralnego, intelektualnego i politycznego skandalu”. Plany likwidacji pomnika spełzły się na niczym.

We wrześniu 2003 roku na łamach „Gazety Wyborczej” ukazał się list satyryczny pt. „Boya wina” podpisany przez Bibiannę Roy-Rokicińską (pseudonim artystyczny Adama Michnika), który w sposób prześmiewczy odniósł się postulatów krakowskich samorządów dążących do likwidacji pomnika.

Zobacz też Lista krakowskich pomników

Przypisy

Kategoria:Pomniki w Krakowie