mały Piestrzenica jasnożółta (Gyromitra leucoxantha (Bres.) Harmaja) – gatunek grzybów z rodziny krążkownicowatych (Discinaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gyromitra, Discinaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1882 r. Giacomo Bresàdola, nadając mu nazwę Discina leucoxantha. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1969 r. Harri Harmaja, przenosząc go do rodzaju Gyromitra. Pozostałe synonimy: Discina leucoxantha var. fulvescens Rea 1928 Paradiscina leucoxantha (Bres.) Benedix 1969 Peziza leucoxantha (Bres.) Bres. 1883 Peziza radiculata var. leucoxantha (Bres.) Quél. 1886. Polską nazwę zarekomendowała Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym w 2024 r.
Morfologia Owocnik Typu apotecjum. Tarczka owocnika o średnicy 4–7 cm, początkowo kulista, rozszerzająca się, a na końcu płaska, półkulista. Trzon o wysokości i grubości około 1 cm, karbowany, pełny lub pozornie częściowo pusty. Powierzchnia zewnętrzna blado żółtobrązowa lub bladożółta, gładka do pomarszczonej, często z koncentrycznie ułożonymi wypukłościami. Hymenium gładkie lub nieregularnie brodawkowane, w stanie świeżym żółtoochrowe lub jasnoochrowobrązowe, po wyschnięciu bladobrązowe do czarniawego. Cechy mikroskopowe Zewnętrzna warstwa ekscypulum (ectal ekscipulum) zbudowana z nitkowatych strzępek, komórka wierzchołkowa wąsko maczugowata, z licznymi, rozproszonymi strzępkami oleistymi z tłustą, refrakcyjną zawartością. Warstwa wewnętrzna (medullary excipulum) jednorodna, o grubości około 1,5 mm, o teksturze intricata, zbudowana ze szklistych, cienkościennych, często septowanych i rozgałęzionych strzępek o średnicy 5–13(–19) µm ze sporadycznie występującymi, wrzecionowatymi lub półkulistymi, nabrzmiałymi komórkami o średnicy 30 µm. Hymenium zawiera worki, askospory i parafizy. Parafizy wąsko maczugowate, o średnicy 4,5 µm, pęczniejące do 8 µm średnicy na wierzchołku, septowane i rozgałęzione 70 µm lub więcej poniżej wierzchołka; komórka wierzchołkowa z gruboziarnistą, żółtobrązową zawartością, w odczynniku Melzera bladożółtą, w KOH blaknącą do szklistej. Worki cylindryczne, zwężające się u nasady, 8-zarodnikowe, 340–450 × 20–30 µm, dojrzałe w odczynniku Melzera nieamyloidalne, niedojrzałe wybarwiają się na jasno pomarańczowożółto. Askospory elipsoidalne, szkliste, gładkie do grubo pomarszczonych, nieamyloidalne, 26–31 × 10–13 µm, bez przydatków. Wyrostki, po jednym na każdym końcu, szerokie, ścięte, zwykle centralnie wklęsłe, o długości 1,8–3,6 µm (w niektórych kolekcjach przeważnie o grubości około 1 µm i szeroko zaokrąglone) i są powiększeniami galaretowatej osłonki otaczającej zarodnik.
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej i Europie. W Polsce po raz pierwszy jej stanowiska podali A. Kujawa i inni w 2019 r. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną.
Naziemny grzyb saprotroficzny.
Przypisy
Kategoria:Krążkownicowate Kategoria:Mykobiota Polski