Krytonosek buszowy (Scytalopus opacus) – gatunek małego ptaka z rodziny krytonosowatych (Rhinocryptidae). Występuje w Andach w Kolumbii i Ekwadorze. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, ).

Systematyka Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał amerykański ornitolog John Todd Zimmer w 1939 roku na łamach „American Museum Novitates”. Autor nadał mu nazwę Scytalopus magellanicus obscurus, uznając go za podgatunek krytonoska magellańskiego, a jako miejsce typowe podał Tambillo w górnym biegu Río Upano w Ekwadorze. Okazało się jednak, że epitet gatunkowy obscurus jest już zajęty przez Sylvia obscura King, 1828Takson Sylvia obscura King, 1828 jest obecnie uznawany za synonim Scytalopus magellanicus., tak więc w 1941 roku na łamach tego samego czasopisma Zimmer ukuł nową nazwę: Scytalopus magellanicus opacus. Później ze Scytalopus magellanicus został wyodrębniony krytonosek siwy (Scytalopus canus) wraz z krytonoskiem buszowym jako podgatunkiem. W 2010 roku N. Krabbe i C.D. Cadena wykazali jednak, że krytonoski siwy i buszowy znacząco różnią się wokalizacją i pod względem genetycznym (ponad 5% różnicy w mtDNA), i uznali je za osobne gatunki. Jednocześnie opisali podgatunek krytonoska buszowego – Scytalopus opacus androstictus. W tym samym roku South American Classification Committee (SACC) zaakceptował krytonoska buszowego (Scytalopus opacus) jako nowy gatunek. Obecnie krytonosek buszowy jest zwykle traktowany jako gatunek monotypowy, gdyż Scytalopus opacus androstictus w 2020 roku został uznany przez Krabbego i współpracowników za osobny gatunek – Scytalopus androstictus (krytonosek smolisty), a propozycję tę zatwierdził SACC. Na wykorzystywanej przez IUCN liście ptaków świata opracowywanej przy współpracy BirdLife International z autorami Handbook of the Birds of the World krytonosek smolisty nadal traktowany jest jako podgatunek krytonoska buszowego.

Etymologia Scytalopus: skutalē lub σκυταλον skutalon „kij, pałka”; πους pous, ποδος podos „stopa”. opacus: – „ciemny, niejasny”.

Morfologia Długość ciała 10‒11 cm. Masa ciała (dane z Ekwadoru): samce 13,9–17,9 g, samice 13,4–15,5 g.

Mały ptak, którego górna szczęka jest czarniawa, a żuchwa brązowawa. Nogi i stopy bladobrązowawe. Występuje dymorfizm płciowy. Samiec jest cały ciemnoszary. Szczyt głowy nieco ciemniejszy, podobnie ogon. Spód ciała nieco jaśniejszy, kloaka i pokrywy podogonowe lekko ochrowe, płowe lub cynamonowobrązowe z gęstymi czarniawymi pręgami. Samice są jaśniejsze, mają brązowawy grzbiet, skrzydła, kuper i ogon, podobnie jak u krytonoska siwego (Scytalopus canus).

Zasięg występowania Krytonosek buszowy występuje w Andach – od Caldas w Kordylierze Środkowej w Kolumbii na południe do prowincji Loja w południowym Ekwadorze. Występuje w zakresie wysokości od 2900 do 4100 m n.p.m. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 188 tys. km², jednak dotyczy to ujęcia systematycznego z krytonoskiem smolistym jako podgatunkiem, który występuje dalej na południe po północno-zachodnie Peru.

Ekologia i zachowanie Jego głównym habitatem są zarośla z rodzaju Escallonia i wrzosowatych, a czasami spotykany jest w lasach PolylepisLasy Polylepis są to formacje leśne, których górna granica występowania przewyższa 5000 m n.p.m., znacznie powyżej naturalnego poziomu występowania innych lasów. Składają się głównie z drzew rodzaju Polylepis, krzewów i traw. Drzewa Polylepis są sękate i mają zazwyczaj niewielką wysokość (chociaż pewne gatunki osiągają wysokość przekraczającą 10 m), szorstką i grubą wielowarstwową korę. Tworzą zarówno gęste skupiska, jak i niewielkie kępy drzew.. Lokalnie schodzi w niższe partie lasów wilgotnych. Jest bardzo mało informacji o diecie tego gatunku; w żołądkach przebadanych osobników znaleziono resztki stawonogów, a w żołądku młodocianego ptaka resztki jagód. Żeruje głównie na gałęziach pokrytych mchem, wśród gałęzi i w gęstych krzakach. Długość pokolenia jest określona na 3,1 roku.

Rozmnażanie Prawie nic nie wiadomo o rozmnażaniu tego gatunku. Samice z plamą lęgową i młodociane osobniki były obserwowane w marcu, maju i listopadzie.

Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN krytonosek buszowy jest uznawany za gatunek najmniejszej troski (LC, ). Wielkość populacji nie została oszacowana, jednak gatunek ten jest opisywany jako dość pospolity. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku.

Uwagi

Przypisy

Systematyka i nazwy polskie za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Krytonosowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1941 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johna Todda Zimmera