Prowincja Brandenburgia () – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Prowincja powstała w 1815 roku. W 1939 roku prowincja miała powierzchnię 38 275 km² i liczyła 3 023 443 mieszkańców.

Od 21 marca 1939 zmieniono nazwę prowincji na Mark Brandenburg (Marchia Brandenburska)Od słowiańskich nazw prowincji (dlnłuż. Bramborska, grnłuż. Braniborska) wywodzi się polski przymiotnik braniborski, oznaczający tyle, co „brandenburski”, pojawiający się w niektórych nazwach własnych w Polsce (np. Wieża Braniborska w Zielonej Górze, ul. Braniborska – przed wojną Berlinerstraße – we Wrocławiu, ul. Braniborska do 1945 r. Franz-Engel-Straße w Szczecinie, oraz obowiązująca od 1945 do 1951 roku nazwa placu Braniborskiego, dziś placu Orląt Lwowskich – przed wojną do 1935 Berlinerplatz, potem Elfer Platz – również we Wrocławiu). Ten sam źródłosłów ma czeska nazwa ziemniaków – brambory. ul. Braniborska w Poznaniu na Junikowie..

Zmiany terytorialne Główna część terytorium prowincji to tereny należące wcześniej do Marchii Brandenburskiej, z wyłączeniem obszaru Starej Marchii (położonych na zachód od rzeki Łaby). W wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego pod panowaniem Prus znalazła się północna Saksonia (Dolne Łużyce), która została włączona do tworzonej prowincji. 1 kwietnia 1881 z prowincji wydzielono administracyjnie miasto Berlin, jednak nadal podlegało ono pod nadprezydenta Brandenburgii. W 1920 odłączono część terytorium prowincji i przyłączono ją do tzw. Wielkiego Berlina.

W 1938 r. przyłączono do Brandenburgii część zlikwidowanej Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej – powiat Bomst, powiat Międzyrzecz i powiat Schwerin (Warthe). W zamian, w związku z utworzeniem rejencji pilskiej w prowincji Pomorze, od Brandenburgii odłączono powiaty: Arnswalde i Friedeberg Nm.

Po drugiej wojnie światowej tereny na wschód od Odry przypadły Polsce jako część Ziem Odzyskanych. Po podziale Niemiec znalazła się w Niemieckiej Republice Demokratycznej. Od 1990 roku w Republice Federalnej Niemiec jako kraj związkowy Brandenburgia.

Podział administracyjny Stolica: Poczdam (Potsdam). Dzieliła się na trzy rejencje: berlińską (Regierungsbezirk Berlin) w latach 1816–1821, frankfurcką (Regierungsbezirk Frankfurt) oraz poczdamską (Regierungsbezirk Potsdam).

Rejencja berlińska Powiat grodzki (Stadtkreise): Berlin

Nadprezydenci Brandenburgii Lata urzędowania Nadprezydent Lata życia Lata urzędowania Nadprezydent Lata życia 1815–1824 (1765–1828) 1899–1905 Theobald von Bethmann Hollweg (1856–1921) 1825–1840 (1773–1858) 1905–1909 August von Trott zu Solz (1855–1938) 1840–1848 (1792–1871) 1909–1910 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931) 1848–1849 (nadzór komisaryczny) (1804–1890) 1910–1914 Alfred von Conrad (1852–1914) 1849–1850 (nadzór komisaryczny) (1803–1872) 1914–1917 Rudolf von der Schulenburg (1860–1930) 1850–1862 Eduard Heinrich Flottwell (1786–1865) 1917–1919 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931) 1862 (1806–1884) 1919–1933 Adolf Maier (1871–1963) 1862–1879 (1813–1879) 1933–1936 Wilhelm Kube (1887–1943) 1879–1899 Heinrich von Achenbach (1829–1899) 1936–1945 Emil Stürtz (1892–1945)

Wykaz miast 1815–1945 (stan ludności na 1 grudnia 1905) Herb Miasto Ludność 1905 Rejencja 1905 Powiat 1905 Obecna lokacja 20px Berlin (1822–1875W latach 1815–1822 w rejencji berlińskiej Brandenburgii; od 1875 stanowił oddzielną prowincję.) poczdamska Berlin-Stadt 20px Charlottenburg (miasto do 19201 października 1920 miasto włączono do Berlina. Od 1912 nazwa Neukölln.) poczdamska Charlottenburg-Stadt 20px Rixdorf (miasto 1899–1920) poczdamska Rixdorf-Stadt 20px Schöneberg (miasto 1898–19121 października 1912 miasto włączono do Berlina.) poczdamska Schöneberg-Stadt 20px Spandau (miasto do 1920) poczdamska Spandau-Stadt 20px Frankfurt an der Oder (Frankfurt nad Odrą) frankfurcka Frankfurt-Stadt 20px Wilmersdorf (miasto 1906–1920) poczdamska 'Wilmersdorf-Stadt 20px Potsdam (Poczdam) poczdamska Potsdam-Stadt 20px Lichtenberg (miasto 1907–1920) poczdamska Lichtenberg-Stadt 40px Brandenburg an der Havel poczdamska Brandenburg-Stadt 20px Cottbus (Chociebuż) frankfurcka Cottbus-Stadt 20px Landsberg an der Warthe (Gorzów Wielkopolski) frankfurcka Landsberg-Stadt 20px Guben (Gubin) frankfurcka Guben-Stadt 20px Forst in Lausitz frankfurcka Forst-Stadt 20px Köpenick (miasto do 1920) poczdamska Teltow 20px Eberswalde poczdamska Oberbarnim 20px Rathenow poczdamska Westhavelland 20px Luckenwalde poczdamska Jüterbog-Luckenwalde 20px Prenzlau poczdamska Prenzlau 20px Fürstenwalde an der Spree frankfurcka Lebus 20px Nowawes (miasto 1924–19391 kwietnia 1938, po przyłączeniu gmin Neubabelsberg i Neuendorf, zmiana nazwy miasta z Nowawes na Babelsberg; rok później, 1 kwietnia 1939, zniesienie miasta Babelsberg przez włączenie do Poczdamu.) poczdamska Teltow 20px Neuruppin poczdamska Ruppin 20px Wittenberge poczdamska Westprignitz 20px Küstrin (Kostrzyn nad Odrą) frankfurcka Königsberg 20px Sorau (Żary) frankfurcka Sorau 20px Sommerfeld in der Niederlausitz (Lubsko) frankfurcka Krossen 20px Finsterwalde frankfurcka Luckau 20px Spremberg frankfurcka Spremberg 20px Oranienburg poczdamska Niederbarnim 20px Schwedt an der Oder poczdamska Angermünde 20px Bernau poczdamska Niederbarnim 20px Perleberg poczdamska Westprignit 20px Schwiebus (Świebodzin) frankfurcka Züllichau-Schwiebus 20px Zehdenick poczdamska Templin 20px Arnswalde (Choszczno) frankfurcka Arnswalde 20px Nauen poczdamska Osthavelland 20px Freienwalde an der Oder poczdamska Oberbarnim 20px Neudamm (Dębno) frankfurcka Königsberg 20px Strausberg poczdamska Oberbarnim 20px Angermünde poczdamska Angermünde 20px Wittstock an der Dosse poczdamska Ostprignitz 20px Züllichau (Sulechów) frankfurcka Züllichau-Schwiebus 20px Velten (miasto od 1935) poczdamska Osthavelland 20px Krossen an der Oder (Krosno Odrzańskie) frankfurcka Krossen 20px Pritzwalk poczdamska Ostprignitz 20px Wriezen poczdamska Oberbarnim 20px Lübben (Lubin) frankfurcka Lübben 20px Jüterbog poczdamska Jüterbog-Luckenwalde 20px Werder an der Havel poczdamska Zauch-Belzig 20px Senftenberg frankfurcka Calau 20px Strasburg poczdamska Prenzlau 20px Driesen (Drezdenko) frankfurcka Friedeberg 20px Königsberg in der Neumark (Chojna) frankfurcka Königsberg 20px Fürstenberg an der Oder frankfurcka Guben () 20px Berlinchen (Barlinek) frankfurcka Soldin 20px Havelberg poczdamska Westprignitz 20px Dahme poczdamska Jüterbog-Luckenwalde 20px Soldin (Myślibórz) frankfurcka Soldin 20px Zielenzig (Sulęcin) frankfurcka Oststernberg 20px Friedeberg in der Neumarkt (Strzelce Krajeńskie) frankfurcka Friedeberg 20px Finow (miasto od 1935) poczdamska Oberbarnim 20px Kyritz poczdamska Ostprignitz 20px Treuenbrietzen poczdamska Zauch-Belzig 20px Templin poczdamska Templin 20px Drossen (Ośno Lubuskie) frankfurcka Weststernberg 20px Woldenberg (Dobiegniew) frankfurcka Friedeberg 20px Beeskow poczdamska Beeskow-Storkow 20px Reppen (Rzepin) frankfurcka Weststernberg 20px Zossen poczdamska Teltow 20px Sonnenburg (Słońsk) frankfurcka Oststernberg 20px Kirchhain frankfurcka Luckau 20px Beelitz poczdamska Zauch-Belzig 20px Königs Wusterhausen (miasto od 1935) poczdamska Teltow 20px Luckau frankfurcka Luckau 20px Ketzin poczdamska Osthavelland 20px Vietz (Witnica) (miasto od 1935) frankfurcka Landsberg 20px Oderberg poczdamska Angermünde 20px Teltow poczdamska Teltow 20px Lippehne (Lipiany) frankfurcka Soldin 20px Gransee poczdamska Ruppin 20px Lübbenau im Spreewald frankfurcka Calau 20px Gassen (Jasień) frankfurcka Sorau 20px Müncheberg frankfurcka Lebus 20px Trebbin poczdamska Teltow 20px Bärwalde in der Neumark (Mieszkowice) frankfurcka Königsberg 20px Calau frankfurcka Calau 20px Mittenwalde poczdamska Teltow 20px Liebenwalde poczdamska Niederbarnim 20px Friesack poczdamska Westhavelland 20px Wusterhausen an der Dosse poczdamska Ruppin 20px Belzig poczdamska Zauch-Belzig 20px Seelow frankfurcka Lebus 20px Biesenthal poczdamska Oberbarnim 20px Peitz frankfurcka Cottbus 20px Vetschau frankfurcka Calau 20px Neuwedell (Drawno) frankfurcka Arnswalde 20px Kremmen poczdamska Osthavelland 20px Storkow poczdamska Beeskow-Storkow 20px Lychen poczdamska Templin 20px Bad Schönfließ (Trzcińsko-Zdrój) frankfurcka Königsberg 20px Rheinsberg poczdamska Ruppin 20px Lenzen poczdamska Westprignitz 20px Altlandsberg poczdamska Niederbarnim 20px Niemegk poczdamska Zauch-Belzig 20px Bernstein (Pełczyce) frankfurcka Soldin 20px Müllrose frankfurcka Lebus 20px Joachimsthal poczdamska Angermünde 20px Göritz an der Oder (Górzyca) frankfurcka Weststernberg 20px Plaue an der Havel (miasto od 18??) poczdamska Westhavelland 20px Wilsnack poczdamska Westprignitz 20px Lebus (Lubusz) frankfurcka Lebus 20px Buckow frankfurcka Lebus 20px Reetz in der Neumark (Recz) frankfurcka Arnswalde 20px Fürstenfelde (Boleszkowice) frankfurcka Königsberg 20px Baruth poczdamska Jüterbog-Luckenwalde 20px Drebkau frankfurcka Calau 20px Werneuchen (miasto od 18??) poczdamska Oberbarnim 20px Meyenburg poczdamska Ostprignitz 20px Alt Ruppin (miasto do 1993) poczdamska Ruppin 20px Putlitz poczdamska Westprignitz 20px Triebel (Trzebiel) frankfurcka Sorau 20px Christianstadt am Bober (Krzystkowice) frankfurcka Sorau 20px Zehden (Cedynia) frankfurcka Königsberg 20px Dobrilugk frankfurcka Luckau 20px Pritzerbe poczdamska Westhavelland 20px Lindow poczdamska Ruppin 20px Sternberg (Torzym) frankfurcka Oststernberg 20px Brück poczdamska Zauch-Belzig 20px Lieberose frankfurcka Lübben 20px Golßen frankfurcka Luckau 20px Freyenstein (miasto do 19??) poczdamska Ostprignitz 20px Brüssow poczdamska Prenzlau 20px Vierraden poczdamska Angermünde 20px Fehrbellin poczdamska Osthavelland 20px Zinna (miasto do 1861) poczdamska Jüterbog-Luckenwalde 20px Königswalde (Lubniewice) frankfurcka Oststernberg 20px Rhinow poczdamska Westhavelland 20px Liebenau (Lubrza) (miasto od 1857) frankfurcka Züllichau-Schwiebus 20px Greiffenberg poczdamska Angermünde 20px Wendisch Buchholz poczdamska Beeskow-Storkow 20px Mohrin (Moryń) frankfurcka Königsberg 20px Bobersberg (Bobrowice) frankfurcka Krossen 20px Sonnewalde frankfurcka Luckau 20px Neustadt an der Dosse poczdamska Ruppin 20px Friedland frankfurcka Lübben 20px Pförten (Brody) frankfurcka Sorau 20px Saarmund (miasto do 1861) poczdamska Zauch-Belzig 20px Teupitz poczdamska Teltow 20px Trebschen (Trzebiechów) (miasto do 1860) frankfurcka Züllichau-Schwiebus 20px Lagow (Łagów) (miasto do 1931) frankfurcka Oststernberg 35px Schermeisel (Trzemeszno Lubuskie) (miasto do 1870) frankfurcka Oststernberg

1 kwietnia 1938 do Brandenburgii przyłączono 8 miast: Babimost (Bomst) i Kargowa (Unruhstadt) z powiatu Bomst, Brójce (Brätz), Międzyrzecz (Meseritz), Pszczew (Betsche) i Trzciel (Tirschtiegel) z powiatu Meseritz oraz Bledzew (Blesen) i Skwierzyna (Schwerin an der Warthe) z powiatu Schwerin.

Największe miasta thumb|Poczdam, ok. 1890–1905 Populacja największych miast prowincji pod koniec XIX wieku: miastopop. 1890pop. 1900rejencjaźródło20161.Charlottenburg 76,859 189,305 poczdamska 2.Schöneberg 28,721 95,998 poczdamska 3.Rixdorf 35,702 90,422 poczdamska 4.Spandau 45,365 65,030 poczdamska 5.Frankfurt nad Odrą/Słubice 55,738 61,852 frankfurcka /6.Poczdam 54,125 59,796 poczdamska 7.Brandenburg an der Havel 37,817 49,250 poczdamska 8.Chociebuż 34,910 39,322 frankfurcka 9.Gorzów Wielkopolski 28,065 33,598 frankfurcka 10.Gubin/Gubin 29,328 33,122 frankfurcka /

Zobacz też władcy Brandenburgii

Przypisy

Linki zewnętrzne Provinz Brandenburg

Kategoria:Geografia historyczna Niemiec Kategoria:Królestwo Prus Kategoria:Historia Brandenburgii Kategoria:Prowincje pruskie