240px|right|thumb|Plan-schemat 240px|right|thumb|Armaty przy wejściu do dawnej bramy głównej 240px|right|thumb|Herb miasta Twierdza św. Elżbiety – dawna twierdza ziemna w mieście Kropywnycki, w geograficznym centrum Ukrainy (znane również lokalnie jako „kopce ziemne”).
Historia Po powstaniu Nowej Serbii na ziemiach ukraińskich Kozaków twierdza powstała w celu ochrony terytoriów serbskich osadników przed najazdami Tatarów. Twierdza św. Elżbiety została zbudowana zgodnie z dekretem Senatu, który utworzył także Nową Serbię. Dekret został 4 stycznia 1752 podpisany przez cesarzową Elżbietę. Na podstawie dekretu serbski pułkownik Ivan Horvat otrzymał dyplom uznania, a Ivan Glebov otrzymał instrukcjęНа доповіді Сената «Генваря 4 дня 1752 года подписано Ея императорского Величества рукою тако: быть по сему, а данную генерал майору Глебову инструкцию велено оной крепости учинить наперед план и для рассмотрения прислать в военную коллегию». Центральний державний військово-історичний архів Росії Ф.349, інв.№ 9, спр.1445, стор.2-4.
Do budowy twierdzy przybył pułk hadziacko-mirhorodzki 1390 ukraińskich kozaków, a główne prace ukończył w ciągu czterech miesięcy: od czerwca do października 1754. Podczas prac zginęło 72 Zaporożców, 233 zachorowało, a 855 uciekło do Siczy. Twierdza św. Elżbiety tylko raz służyła w czasie działań wojennych – podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1768–1774). 4 stycznia 1769 dowodzona przez chana krymskiego Kirima Gireja 70-tysięczna armia turecko-tatarska przekroczyła granicę i 7 stycznia zatrzymała się w pobliżu stacji. W twierdzy ukrywali się generał Isakow wraz z garnizonem i okolicznymi mieszkańcami. Tatarzy splądrowali okoliczne wsie i wzięli w niewolę okolicznych mieszkańców, jednak obrońcom miasta udało się odeprzeć ataki tatarskie i przepędzić najeźdźców. Była to ostatnia wyprawa Tatarów krymskich na UkrainęОб учреждении Губернского города в Екатеринославском Наместничестве, под названием Екатеринославля, и о составлении сего Наместничества из 15 уездов.
Od 1775 twierdza św. Elżbiety utraciła swoje znaczenie obronne. W 1784 twierdzę zlikwidowano. Całą artylerię przewieziono do Chersonia, a sama twierdza w ciągu kilku lat stopniowo została rozbrojona. W 1794 przechowywano tu jeszcze 162 sztuki broni, które służyły 277 strzelcom. Do przygranicznych miast, głównie do Chersonia, wywożono działa i artylerię. W kwietniu 1795 do Nowomyrhorody wysłano 5 armat. W dawnej twierdzy zachowały się jedynie dwie armaty – ustawione są one na kamiennych cokołach przy wejściu od strony dawnej bramy głównejО устройстве новых укреплений по границам Екатеринославской губернии. W latach 1797–1801 twierdza była centrum administracyjnym guberni noworosyjskiej. Całkowite zniesienie statusu twierdzy nastąpiło 15 marca 1805. Rozwiązano garnizon, lecz w koszarach przez wiele lat mieścił się batalion (trzy kompanie).
Zarys twierdzy stał się emblematem miastaКривенко В. Герб і прапор Кіровограда // Знак. — 1998. — № 17. — С. 5..
W latach wojny ukraińsko-sowieckej bolszewicy utworzyli tu więzienie dla przeciwników politycznych, przede wszystkim dla atamanów Republiki Chołodnojarskiej.
Od 1950 na terenie dawnej twierdzy znajduje się zespół pamięci poświęcony Armii Czerwonej. W pobliżu dawnej bramy głównej znajduje się pomnik bohatera Związku Radzieckiego Grigorija Kuropyatnikowa.
Stan obecny Na terenie dawnej twierdzy znajdują się zespoły pamięci poświęcone bohaterom II wojny światowej i wojny rosyjsko-ukraińskiej. Również w 2016 utworzono pomnik ofiar Wielkiego Głodu (w latach 1932–1933 miasto straciło 2238 mieszkańców)Загальноукраїнський том Національної книги пам'яті жертв Голодомору 1932–1933 років в Україні.
Przypisy
Bibliografia Соколов Г. И. Историческая и статистическая записка о военном городе Елисаветграде // Записки Одесского общества истории и древностей. — Т. 2. — 1848. — С. 386–395; Українське козацтво: Мала енциклопедія. — Київ; Запоріжжя, 2005. Архів фортеці Єлисавети в ІР НБУВ / Інгульський степ, альманах. К. 2016.
Kategoria:Kropywnycki Kategoria:Twierdze na Ukrainie