Narodowy plan bezpieczeństwa „Tarcza Wschód” – planowana operacja umacniania wschodniej granicy Polski i wschodniej flanki NATO; planowany system umocnień na polskich granicach z Rosją i Białorusią z budową fortyfikacji wojskowych oraz innych środków obronnych, fizycznych zapór, najnowocześniejsze systemy monitorowania przestrzeni powietrznej oraz sprzęt i system elektroniczny (2024–2028).
Historia 18 maja 2024 podczas krakowskich uroczystości 80 rocznicy zwycięstwa w bitwie o Monte Cassino, premier Donald Tusk zapowiedział inwestycje w fortyfikacje na wschodniej granicy i system obrony powietrznej pod nazwą Narodowy plan bezpieczeństwa „Tarcza Wschód” na który zostało uruchomionych 10 mld zł z przeznaczeniem na umocnienie granicy z Rosją i Białorusią oraz budowę komponentu satelitarnego – finansowanego ze środków Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Będzie to oddzielny projekt od istniejącej już bariery na granicy polsko-białoruskiej (będzie wzmacniana), który zostanie zintegrowany z tą zaporą.
27 maja 2024 roku w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego, wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz, sekretarz stanu w MON Cezary Tomczyk oraz szef Sztabu Generalnego WP gen. Wiesław Kukuła zaprezentowali główne założenia narodowego programu odstraszania i obrony „Tarcza Wschód”. Na konferencji prasowej wskazano, że narodowy programu odstraszania i obrony – „Tarcza Wschód” ma działać odstraszająco, a w razie konfliktu zwiększyć bezpieczeństwo ludności i naszych wojsk. To największa operacja umacniania wschodniej flanki NATO od 1945 roku. W ciągu czterech lat na 700-kilometrowym odcinku wschodniej i północnej granicy państwa zostanie wybudowany pas instalacji wojskowych, sięgający do 50 km w głąb kraju. „Tarcza Wschód” ma być realizowana na czterech poziomach: wzmocnienie zdolności przeciwzaskoczeniowych (zdolności rozpoznawcze, rozwój wywiadu satelitarnego, rozbudowa systemów kamer, czujników i obiektów obserwacyjnych wzdłuż granicy, rozwój w drony); ograniczenie mobilności przeciwnika (budowa systemu fortyfikacji, zapór i obiektów obronnych, przekształcanie niektórych terenów i stopniowa zamiana ich w mokradła lub gęste lasy); zapewnienie mobilności własnych wojsk (specjalna infrastruktury dla armii); zwiększenie bezpieczeństwa wojsk i ochrona ludności cywilnej (schrony i ukrycia dla wojska i cywilów). W pasie przygranicznym zostanie wybudowana sieć masztów, które będą spełniać rolę stacji bazowych dla systemów łączności i rozpoznania na których zostaną zamontowane czujniki i kamery, a dane z nich będą przekazywane do centrów operacyjnych, zajmujących się ich analizą. Instalacje naziemne mają być wsparte rozpoznaniem z powietrza oraz przez system rozpoznania satelitarnego. Powstaną także m.in. rowy przeciwczołgowe, pogłębione rowy melioracyjne, obszary przygotowane do ustawienia pól minowych oraz magazyny sprzętu i materiałów, niezbędnych w przygotowaniu granicy do obrony w przededniu ewentualnego konfliktu i późniejszego prowadzenia operacji obronnej. W 2024 w Sztabie Generalnym WP rozpoczęły się już prace planistyczne. Został powołany międzyresortowy zespół, złożony z przedstawicieli ministerstw obrony, spraw wewnętrznych i administracji, aktywów państwowych, klimatu oraz infrastruktury. Do Sejmu RP ma wpłynąć projekt ustawy o inwestycjach mających szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa, który ułatwi przeprowadzenie infrastrukturalnej części programu.
W 2024 MON i wojsko rozpoczęło zakup sprzętu i materiałów potrzebnych do wzmocnienia granicy, a w pierwszym kwartale 2025 mają się rozpocząć pierwsze projekty budowlane. Program „Tarcza Wschód” ma być zakończony w 2028 o kosztach ok. 10 mld zł. (budżet państwa, część kosztów może sfinansować Unia Europejska). „Tarcza Wschód” jako program wzmocnienia granicy ma być uzupełnieniem projektu Bałtycka linia obrony, który jest realizowany przez kraje bałtyckie: Litwa, Łotwa i Estonia, by ostatecznie tworzyły całość będąc jedną linią obrony Unii Europejskiej i NATO.
Konstrukcja programu Tarcza Wschód, wydarzenia (2024/2026) W ramach programu Tarcza Wschód w roku 2024 rozpoczęła się budowa ośrodka szkolno-testowego na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w Orzyszu, a jego głównym zadaniem będzie przygotowanie i szkolenie pododdziałów inżynieryjnych, które będą realizować zadania związane z rozbudową inżynieryjną w ramach programu oraz zadania w zakresie testowania funkcjonalności rozwiązań technologicznych i elementów fortyfikacyjnych.
14 października 2024 odbyły się ćwiczenia w zakresie testowania elementów do budowy Tarczy Wschód w Ośrodku Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych Orzysz (Wyręby), w tym pokaz dynamiczny obrony z wykorzystaniem obiektu „Zapora”, który obserwował premier RP Donald Tusk, wicepremier, minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz wiceminister obrony narodowej Cezary Tomczyk. Testy elementów Tarczy Wschód prowadzone są na obiekcie szkoleniowo-badawczym „Zapora” na poligonie w Orzyszu, a działania w zakresie testowania elementów Tarczy Wschód przeprowadzają żołnierze i sprzęt 16 Dywizji Zmechanizowanej i 2 pułku saperów z Nowego Dworu Mazowieckiego. 30 listopada 2024 został ukończony pierwszy odcinek umocnień „Tarcza Wschód” na granicy z obwodem królewieckim w okolicach miejscowości Dąbrówka, woj. warmińsko-mazurskie.
31 sierpnia 2025 granicę polsko - białoruską w Krynkach oraz miejsce składowania elementów do budowy „Tarczy Wschód” i zmodernizowaną, stalową zaporę na granicy wizytowali Prezes Rady Ministrów Donald Tusk, Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oraz wiceminister obrony narodowej Cezary Tomczyk.
10 lutego 2026 pod przewodnictwem wicepremiera, ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza odbyło się kolejne posiedzenie rządowego zespołu sterującego odpowiedzialnego za koordynację realizacji programu „Tarcza Wschód”. W posiedzeniu tym udział wzięli m.in.: sekretarz stanu Cezary Tomczyk oraz przedstawiciele Sztabu Generalnego Wojska Polskiego i Departamentu Infrastruktury MON, podczas którego omówiono postępy prac i uzgodniono działania na 2026.
W roku 2026 według Ministerstwa Obrony Narodowej dotychczas zabezpieczono ponad 61 km długości granicy państwowej (działania te objęły zarówno wykonanie linearną rozbudowę inżynieryjną, jak i fizyczną budowę miejsc składowania) w ramach realizacji Narodowego Programu Odstraszania i Obrony – „Tarcza Wschód”. W 2026 będzie realizowany proces rozbudowy 16 obiektów MS; tym samym rozbudowa LRI oraz zgromadzenie materiałów fortyfikacyjnych co przełoży się na zabezpieczenie ponad 200 km granicy. Zostanie w 2026 wybudowany największy z magazynów o powierzchni około 20 hektarów. Ministerstwo Obrony Narodowej wskazuje, że Wojska inżynieryjne będą w stanie ustawić umocnienia na całej granicy w ciągu 7-14 dni, korzystając z wybudowanych z magazynów posiadające zapełnienie w 70%. Na początku 2026 MON zakupiło system obrony powietrznej i przecidronowej (kryptonim „San”), obejmujący dostawę 18 modułów bateryjnych. Wydatkowano ponad 1 mld zł od początku trwania pTW i zakontraktowano 15 mld zł (na zakup „SAN”) co w sumie dało to ponad 16 mld zł. Na początku plany zakładały wydatek w granicach 10 mld zł. Ostatecznie w ramach realizacji umów zaplanowanych w ramach projektu SAFE (ang. Security Action for Europe) wyniesie to ok. 10 mld eur. MON wskazuje o obecności wojsk sojuszniczych i ich zaangażowanie w realizacje zadań w ramach pTW. Obecnie Niemcy przemieściły I rotację kontyngentu niemieckich wojsk inżynieryjnych do Polski pod koniec czerwca 2026. W marcu 2026 odbył się rekonesans z przedstawicielami francuskich SZ, które planują praktyczne zaangażowanie w pTW. W przyszłym roku 2027 USA planuje przemieszczenie do Polski pododdziału inżynieryjnego (US Illinois Guard) do praktycznej rozbudowy inżynieryjnej (inicjatywa Strategic Partnership Programme).
21 sierpnia 2026 w Giżycku podczas konferencji prasowej minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz i wiceminister Cezary Tomczyk podsumowali dwa lata programu „Tarcza Wschód” oraz przedstawili szczegóły dalszej realizacji programu, w tym nowego elementu z tego programu, jako „Wschodni Miecz”, który rozwija środki do dalekiego i precyzyjnego rażenia, obejmując m.in. pociski JASSM oraz drony-pociski. W ramach programu przygotowano już 150 km umocnień przy granicy, przemieszczanych jest niemal 300 tys. betonowych jeży, a działania w realizacji programu „Tarcza Wschód” prowadzone są we współpracy z sojusznikami Polski, w tym przy budowie pomagają m.in. niemieccy saperzy, a niedługo do Polski dotrą żołnierze francuscy, amerykańscy i brytyjscy wojsk inżynieryjnych. Żołnierze wojsk sojuszniczych będą swoimi zespołami inżynieryjnymi prowadzić umocnienia na granicy polsko-rosyjskiej i polsko-białoruskiej, wschodniej flance NATO. Minister obrony narodowej wskazał rolę unijnego mechanizmu SAFE w realizacji programu, który umożliwił dołączenie do programu „Tarcza Wschód” 30 dodatkowych projektów, m.in. systemy dronowe, antydronowe, systemy sztucznej inteligencji czy obrony cybernetycznej. Medialne doniesienia (2026) W lipcu 2026 media (francuski analityk Clement Molin, dziennikarz Onetu Marcin Wyrwał) wskazywały, że w kluczowych miejscach dla całej wschodniej flanki NATO realne umocnienia znajdują się na zaledwie kilku kilometrach z 744 km granicy z Rosją, Białorusią i Litwą na przesmyku suwalskim. Francuski analityk ukazuje, że fortyfikacje znajdują się tylko w czterech miejscach, a najdłuższa z nich liczy 2 km z 210 km granicy (lądowej) z Rosją (najdłuższy odcinek to prawdopodobnie w rejonie w Dąbrówki).
Linia żelbetowych jeży kończy się w rejonie Dąbrówki, urywa się w środku łąki – dalej jest nie rozbudowywana. Według MON założenie jest takie, aby w szybkim tempie kłaść jeże w sytuacji realnego zagrożenia, a żelbetowe zapory czekają na rozłożenie w 13 magazynach, które dalej są budowane jako kolejne. Dziennikarz Onetu Marcin Wyrwał potwierdza, że natrafił na skład setek takich jeży w tym rejonie, ale twierdzi na podstawie opinii doświadczonego logistyka (pełnił ważne funkcje w wojsku), że takich jeży nie da się rozłożyć w szybkim tempie, gdyż położenie jednego kilometra żelbetowych jeży zajmuje, w zależności od warunków terenowych, od kilku tygodni do kilku miesięcy. Poza tym dziennikarz na podstawie analizy map satelitarnych przedstawia odmienne stanowisko w przeciwieństwie do stanowiska MON, twierdząc, że większość granicy polsko-rosyjskiej jest słabo bądź w ogóle niezalesiona, a od strony rosyjskiej znajduje się w kierunku Polski sieć dróg. Odcinkiem jedynym zalesionym, by sprawić przeciwnikowi realne problemy z przebiciem się przez ściany drzew, to 30-kilometrowy odcinek na wysokości Puszczy Romickiej, wiodący od trójstyku granic polskiej, litewskiej i rosyjskiej w kierunku zachodnim. Na całej długości granicy z Rosją drut żyletkowy, tzw. concertina to jedyne zabezpieczenie, trzy zwoje drutu ułożone jeden na drugim i zamocowane do metalowych słupków nie są trudne do sforsowania. Nie widać także na całej długości granicy z Rosją umocnień typu schronów. Podstawowe dane planowanego projektu Cele projektu Projekt programu „Tarcza Wschód” ma na celu m.in. wzmocnienie zdolności Wojska Polskiego, w tym: wzmocnienie systemów wykrywania, ostrzegania i śledzenia, przygotowanie wysuniętych baz operacyjnych, przygotowanie węzłów logistycznych stworzenie odpowiedniej infrastruktury dla systemów antydronowych.
Założenia Główne założenia projektu „Tarcza Wschód”: zwiększenie odporności państwa, odstraszanie i przygotowanie do obrony, nowa infrastruktura i wykorzystane technologie mają na celu ochronę Rzeczypospolitej, utrudnianie przemieszczania się wojsk przeciwnika, ułatwianie poruszania się wojsk własnych, ochronę ludności, zapewnienie bezpieczeństwa tym, którzy strzegą bezpieczeństwa państwa.
Wykonawca, miejsce, czas, koszty W pracach zespołu ds. koordynacji zadań w ramach programu zaangażowani będą: zespół międzyresortowy MON,