Paweł Robert Kowal (ur. 22 lipca 1975 w Rzeszowie) – polski polityk, politolog, historyk i publicysta, doktor habilitowany nauk społecznych, profesor ISP PAN.

Poseł na Sejm V, VI, IX i X kadencji, w latach 2006–2007 sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, deputowany do Parlamentu Europejskiego VII kadencji, w latach 2011–2014 prezes partii Polska Jest Najważniejsza, w latach 2013–2017 przewodniczący rady krajowej Polski Razem.

Życiorys Wykształcenie i działalność zawodowa Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie. Na początku studiów w Krakowie dzięki wsparciu księdza Józefa Tischnera podjął pracę przy myciu tramwajów. W latach 1996–1998 studiował w Collegium Invisibile w Warszawie pod kierunkiem Krystyny Kersten. Odbył podróże badawcze do Jakucji, Buriacji i Chakasji. W 1999 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, po czym został asystentem w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. W styczniu 2011 w tej jednostce obronił napisaną pod kierunkiem Jana Kofmana pracę doktorską zatytułowaną Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989. Próba reformy w systemie władzy, następnie objął stanowisko adiunkta w ISP PAN. Zatrudniony również w Kolegium Europejskim w Natolinie. Habilitował się 22 lutego 2019 w ISP PAN w zakresie nauk społecznych, przedstawiwszy rozprawę pt. Testament Prometeusza. Źródła polityki wschodniej III Rzeczypospolitej. W tym samym roku objął stanowisko profesora Instytutu Studiów Politycznych PAN. Został również wykładowcą w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, objął tam też funkcję kierownika Podyplomowych Studiów Wschodnich.

W pracy naukowej zajął się w szczególności kwestiami polityki wschodniej Polski i UE oraz historii współczesnej. Autor artykułów publicystycznych na tematy polityki międzynarodowej. Został redaktorem naczelnym kwartalnika „Sprawy Międzynarodowe”.

Od 1998 do 2000 był zatrudniony w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Jerzego Buzka, m.in. kierował wydziałem w Departamencie Spraw Zagranicznych. W latach 2000–2001 pełnił obowiązki dyrektora Departamentu Współpracy z Zagranicą i Integracji Europejskiej w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Od 2001 do 2003 pracował jako ekspert ds. polityki wschodniej w Centrum Stosunków Międzynarodowych. W latach 2003–2005 był dyrektorem Mazowieckiego Centrum Kultury i Sztuki. Od 2003 pracował jako ekspert w Muzeum Powstania Warszawskiego, był współautorem koncepcji tego muzeum. W 2005 kierował Biurem Prasowym Prezydenta m.st. Warszawy.

Działalność polityczna Związał się z Prawem i Sprawiedliwością. W latach 2002–2005 przewodniczył radzie dzielnicy Ochota. W wyborach parlamentarnych w 2005 został wybrany na posła w okręgu chrzanowskim. W Sejmie do 2006 był przewodniczącym Komisji Kultury i Środków Przekazu i wiceprzewodniczącym Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość. Od 20 lipca 2006 do 22 listopada 2007 pełnił funkcję sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w rządzie Jarosława Kaczyńskiego. W wyborach parlamentarnych w 2007 po raz drugi uzyskał mandat poselski, otrzymując 26 184 głosy. W Sejmie objął stanowisko wiceprzewodniczącego klubu parlamentarnego PiS, a także wiceprzewodniczącego Komisji Spraw Zagranicznych.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 został wybrany na eurodeputowanego w okręgu wyborczym Kraków, otrzymując 18 614 głosówObwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 8 czerwca 2009 r. o wynikach wyborów posłów do Parlamentu Europejskiego przeprowadzonych w dniu 7 czerwca 2009 r. ().. W PE przystąpił do grupy Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy, objął funkcję przewodniczącego delegacji do komisji współpracy parlamentarnej UE-Ukraina.

22 listopada 2010 wystąpił z Prawa i Sprawiedliwości w związku z zaangażowaniem się w działalność ugrupowania Polska Jest Najważniejsza. 4 czerwca 2011 został wybrany na stanowisko prezesa partii o tej nazwie (wstąpił do niej dzień wcześniej). 7 września 2011 został powołany w skład Rady Bezpieczeństwa Narodowego, odwołany został z niej 27 grudnia tego samego roku.

7 grudnia 2013 kierowana przez niego partia została rozwiązana, współtworząc powołaną na bazie ruchu społecznego „Godzina dla Polski” nową partię Polska Razem, w której Paweł Kowal objął funkcję przewodniczącego rady krajowej. W 2014 z jej listy bezskutecznie ubiegał się o europarlamentarną reelekcję. We wrześniu 2015, po niewpisaniu go wbrew ustaleniom na listę kandydatów PiS do Senatu, wycofał się z działalności politycznej (formalnie pozostał na czele rady krajowej Polski Razem do momentu przekształcenia partii w listopadzie 2017).

W lipcu 2019 ogłosił swój start w wyborach do Sejmu z listy Koalicji Obywatelskiej z pierwszego miejsca w okręgu krakowskim. W wyborach z października tegoż roku uzyskał mandat poselski, otrzymując 76 720 głosów. W Sejmie IX kadencji został wiceprzewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych.

W wyborach w 2023 utrzymał mandat poselski na kolejną kadencję, kandydując jako lider listy KO w okręgu rzeszowskim i otrzymując 63 534 głosy. W X kadencji Sejmu objął funkcję przewodniczącego Komisji Spraw Zagranicznych. Udzielił poparcia ubiegającemu się o reelekcję w 2024 prezydentowi Rzeszowa Konradowi Fijołkowi. W tym samym roku został przewodniczącym Rady do spraw Współpracy z Ukrainą. W 2026 wstąpił do przekształconej w partię Koalicji Obywatelskiej, po kilku tygodniach został przewodniczącym jej regionu podkarpackiego. Był inicjatorem polsko-brytyjsko-ukraińskiego forum biznesowego dotyczącego kontraktów na odbudowę infrastruktury na Ukrainie, które odbyło się w lutym 2026 w Rzeszowie.

Działalność społeczna Był długoletnim uczestnikiem i animatorem Ruchu Światło-Życie w diecezji rzeszowskiej. Działał w Radzie Młodzieży Rzeszowa, m.in. jako jej przewodniczący. W latach 1996–1998 pełnił funkcję prezesa Klubu Jagiellońskiego, działał także w Centrum im. Mirosława Dzielskiego w Krakowie. W latach 1997–2005 był współpracownikiem Ośrodka Myśli Politycznej, gdzie kierował m.in. programem Państwo Polskie wobec Polaków na Wschodzie. Członek Stowarzyszenia Wspólnota Polska i od 2005 jako członek nadzwyczajny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Współpracownik Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu, w 2007 został członkiem rady kolegium. Zasiadał też w radzie programowej Instytutu Spraw Publicznych. W 2008 został honorowym członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej w Choczni. W 2011 założył Fundację Energia dla Europy. W 2014 został przewodniczącym rady programowej przedstawicielstwa Polskiej Akademii Nauk w Kijowie. Od 2016 związany z think tankiem Medyczna Racja Stanu, którego był współzałożycielem, w 2021 wszedł w skład rady Fundacji Kaukaskiej.

Wyniki w wyborach ogólnopolskich Wybory Komitet wyborczy Organ Okręg Wynik 2005 Prawo i Sprawiedliwość Sejm V kadencji nr 12 12 625 (6,30%) 2007 Sejm VI kadencji 26 184 (9,78%) 2009 Parlament Europejski VII kadencji nr 10 18 614 (2,00%) 2014 Polska Razem Parlament Europejski VIII kadencji nr 4 25 037 (3,28%) 2019 Koalicja Obywatelska Sejm IX kadencji nr 13 76 720 (11,82%) 2023 Sejm X kadencji nr 23 63 534 (9,43%)

Życie prywatne Jest żonaty, ma czworo dzieci.

Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 lipca 2014 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (). Krzyż Wielki Orderu Zasługi (2008, Portugalia) Order „Za Zasługi” III stopnia (2007, Ukraina) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) Srebrny Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” (2005) Nagroda im. Profesora Tomasza Strzembosza za książkę Koniec systemu władzy (2013) Wyróżnienie tygodnika „Polityka” w rankingu na najlepszych polskich europosłów (2013) Nagroda „Rzeczpospolitej” im. Jerzego Giedroycia (2014) Nagroda Pojednania Polsko-Ukraińskiego (2015) Nagroda „Przeglądu Wschodniego” za książkę Testament Prometeusza. Źródła polityki wschodniej III Rzeczypospolitej (2019) Medal św. Cyryla i Metodego Centrum Europy Wschodniej UMCS (2019) Nagroda Klio III stopnia za książkę Trauma i sława w kategorii autorskiej (2023) Nagroda im. Józefa Łukaszewicza za książkę Abakanowicz. Trauma i sława (2024)

Publikacje thumb|Paweł Kowal podczas Warszawskich Targów Książki w 2012 Państwo polskie wobec Polaków na Wschodzie (współautor), Kraków 2000 Włodzimierz Bączkowski. O wschodnich problemach Polski. Wybór pism (współautor), Kraków 2000 Nie jesteśmy ukrainofilami (współautor), Wrocław 2002 „Wymiar wschodni” UE – szansa czy idée fixe polskiej polityki? (redaktor, współautor), Warszawa 2002 Krajobrazy z Mistralami w tle, Kraków 2011 Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989, Warszawa 2012 Między Majdanem a Smoleńskiem. Rozmawiają Piotr Legutko i Dobrosław Rodziewicz, Kraków 2012 Jaruzelski. Życie paradoksalne (współautor), Kraków 2015 Testament Prometeusza. Źródła polityki wschodniej III Rzeczypospolitej, Warszawa-Wojnowice 2018 Muzeum i zmiana. Losy muzeów narracyjnych (współredaktor, współautor), Warszawa-Kraków 2019 Inicjatywa Trójmorza: geneza, cele i funkcjonowanie (współautor z Agnieszką Orzelską-Stączek), Warszawa 2019 Three Revolutions: Mobilization and Change in Contemporary Ukraine I. Theoretical Aspects and Analyses on Religion, Memory, and Identity (współautor, współredaktor z Georges’em Minkiem i Iwoną Reichardt), Stuttgart 2019 Three Revolutions: Mobilization and Change in Contemporary Ukraine II. An Oral History of the Revolution on Granite, Orange Revolution, and Revolution of Dignity (współautor, współredaktor z Georges’em Minkiem, Iwoną Reichardt i Adamem Reichardtem), Stuttgart 2019 Spokojnie już nie będzie. Koniec naszej belle epoque (współautor z Agnieszką Lichnerowicz), Warszawa 2023 Abakanowicz. Trauma i sława, Warszawa 2023 Pięć kręgów imperium. Długi koniec Rosji, Warszawa 2023

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Collegium Invisibile Kategoria:Członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” Kategoria:Członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (niekombatanci) Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Ludzie związani z Klubem Jagiellońskim Kategoria:Ludzie związani z Ruchem Światło-Życie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem „Za zasługi” (Ukraina) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Portugalia) Kategoria:Politycy Koalicji Obywatelskiej Kategoria:Politycy PJN Kategoria:Politycy Platformy Obywatelskiej Kategoria:Politycy Polski Razem Kategoria:Politycy Prawa i Sprawiedliwości Kategoria:Polscy działacze kulturalni Kategoria:Polscy politolodzy Kategoria:Polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego VII kadencji Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji (2005–2007) Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IX kadencji Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej X kadencji Kategoria:Posłowie z okręgu Chrzanów Kategoria:Posłowie z okręgu Kraków Kategoria:Posłowie z okręgu Rzeszów Kategoria:Pracownicy Instytutu Studiów Politycznych PAN Kategoria:Pracownicy Muzeum Powstania Warszawskiego Kategoria:Radni Warszawy Kategoria:Urzędnicy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Urzędu Rady Ministrów (III Rzeczpospolita) Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego III Rzeczypospolitej