Tadeusz Morawa (ur. 19 października 1921 w Nowym Targu, zm. 20 listopada 2008 tamże) – polski żołnierz, długoletni więzień polityczny okresu PRL.
Życiorys Szkołę podstawową i gimnazjum ukończył w Nowym Targu, a liceum Ogólnokształcące im. Jana Śniadeckiego w Oszmianie koło Wilna. Wojna zastała go w Tuczynie na Wołyniu podczas służby w jednostce obrony narodowej, gdzie pracował przy umacnianiu fortyfikacji. Po wkroczeniu 17 września 1939 r wojsk sowieckich zarejestrował się z matką i siostrą jako "bieżeńcy" z zamiarem powrotu do Nowego Targu. Zimą 1940 r wywożono ich na Syberię. Uciekł z transportu na stacji kolejowej w Równem. Przez Warszawę dotarł na Podhale. W Nowym Targu zastał brata, który wprowadził go w tajniki życia konspiracyjnego. Działała już na terenie miasta młodzieżowa organizacja, której przywódcą był Emil PyzowskiTadeusz Morawa (junior) – Na Przekor Czasom. W marcu 1940 r były ogromne aresztowania, Tadeuszowi Morawie udało się zbiec i odtąd prowadził żywot tzw. "ludzi spalonych". W kwietniu 1941 został zaprzysiężony w powstałej komórce ZWZ/AK, a jego działalność do końca 1943 r polegała przede wszystkim na kolportowaniu prasy i zbieraniu informacji o okupancie. W 1944 r po nawiązaniu kontaktu z dowódcą obwodu Nowy Targ Inspektoratu AK Nowy Sącz Adamem Stabrawą ps. "Borowy" został przydzielony do ochrony komendanta obwodu nowotarskiego. W lipcu 1944 został wcielony do oddziału partyzanckiego Juliana Zapały ps. "Lampart"B. Zalot, Marzenia Ak-owców, Tygodnik Podhalański, 2000 r.. W tym czasie tj. od lipca do września brał udział w rozbrajaniu hlinkowców w Nowej Białej, Harkabuzie, Podwilku, Sromowcach oraz Spiskiej Starej Wsi, a od 22 września był żołnierzem 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej. Od 18-21 października brał udział w bitwie ochotnickiej. Po utworzeniu 1 PSP AK we wrześniu przeszedł do plutonu ochrony dowództwa, gdzie pełnił funkcję łącznika. W 1 PSP AK w grupie partyzantów z cenzusem ukończył skrócony kurs szkoły podchorążych rezerwy piechoty. Był awansowany dwukrotnie do stopnia starszego strzelca i kaprala podchorążego.
Działalność w AK w której używał pseudonimu "44" Tadeusz Morawa zakończył z chwilą jej rozwiązania w styczniu 1945 r. 25 stycznia 1945 został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, a następnie z Londynu w 1949 r został awansowany do stopnia podporucznika rozkazem dz. z 15.08.1949 r, legitymacja nr 36789 i otrzymał równocześnie Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami. Wczesną wiosną tego roku wstąpił do organizacji "Nie", a po 2 września założył w Nowym Targu komórkę Zrzeszenia "WiN". lewo|mały|Legitymacja WiN wydana przez Zarząd Główny WiN we Wrocławiu. Jednocześnie od 15 września 1945 r został zatrudniony jako kierownik Kancelarii Ogólnej Powiatowej Komendy MO w Nowym Targu. Zorganizował w strukturach MO i PUBP w Nowym Targu siatkę informatorów, przy pomocy których zbierał dane o członkach PPR, funkcjonariuszach MO i UB oraz działalności i planach tych instytucji. Na podstawie tych informacji przygotowywał comiesięczne raporty wywiadowcze o sytuacji polityczno-społecznej w powiecie nowotarskim, które od jesieni 1945 r. przekazywał Wieńczysławowi Kołłątajowi ps. "Owczarz" – szefowi Brygad Wywiadowczych/wywiad Zrzeszenia "WiN" / w Nowym TarguTadeusz Morawa, Krystyna Morawa-Fryźlewicz – Podhalańskie Brygady Wywiadowcze WiN. Walkę prowadzono bez broni, w sposób pokojowy, demaskując wszelkie przejawy przekraczania prawa w tym z zastosowaniem znanych metod NKWD, jak stosowanie terroru i metod barbarzyńskich w śledztwie, zarówno przez UB, jak i MO, demaskowano wówczas tych, którzy wykazywali nadgorliwość przy wykonywaniu poleceń służb specjalnych doradców sowieckich. Materiały przekazywane pochodziły z pierwszej ręki i dotyczyły organizowania władzy ludowej na Podhalu, a także krwawych dni Podhala. mały|Legitymacja Tadeusza Morawy, studenta prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Z dniem 01.05. 1946, w związku ze studiami na Wydziale Prawa UJ na własna prośbę przeniesiony do Komendy Miejskiej MO w Krakowie. lewo|mały|Fotografia wykonana w areszcie WUBP przy Placu Inwalidów w Krakowie. Następnie jako student II roku prawa na UJ aresztowany jako "wróg PRL" dn. 20.09.1946, osadzony w więzieniu przy Placu Inwalidów w Krakowie, ponieważ przekazywał informacje z pracy, łamiąc tajemnicę służbową. Skazany przez Rejonowy Sąd Wojskowy w Krakowie za działalność wywiadowczą dn.28.06.1947 z artykułu 7 dekretu z dn.13 06 1946 oraz z artykułu 86 par.2 KKWO na łączną karę 10 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich na 2 lata oraz przepadek mienia. mały|Zwolnienie Tadeusza Morawy z zakładu karnego w Potulicach po odsiedzeniu 9 lat i 8 miesięcy z łącznych 10 lat skazania. Zwolniony został 14 maja 1956 r z więzienia z Potulic po 9 latach i 8 miesiącach pobytu w 9 ośrodkach odosobnienia, w tym we Wronkach 5 lathttps://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/13430,Wiezniowie-Wronek-w-okresie-stalinowskim-Czesc-I-Lata-19451948.html. Od roku 1958 włączył się w nurt działalności AK polegający na popularyzacji właściwej wiedzy o niej, sławieniu jej dobrego imienia: piórem, słowem, poezją, muzyką i śpiewem. Jego pieśni partyzanckie oraz patriotyczne utwory poetyckie Jadwigi Apostoł Staniszewskiej były nagrane oraz emitowane w Radiu WatykańskimElżbieta Chodurska, Agata i Zbigniew Judyccy - Podhalanie, Słownik Biograficzny, Tom II ISBN 978-83-922827-5-4.. lewo|mały|Medal za szczególne zasługi dla miasta Nowy Targ nadany Tadeuszowi Morawie 11 listopada 1996 roku przez Radę Miasta Nowy Targ. W latach 1981–1989 Tadeusz Morawa był jednym z organizatorów uroczystości patriotycznych oraz mszy za Ojczyznę. W okresie stanu wojennego organizował wykłady o tematyce historyczno-patriotycznej. Ponadto zajmował się organizacją zbiórki pieniężnej dla osób internowanych oraz kolportażem ulotek i czasopism podziemnych m.in. pisma "Janosik"Z. Solak, J. Szarek, Jan Studentowicz „Janosik” z Nowego TarguR. M. Remiszewski, Tadeusz Morawa walka o niepodległość, Urząd Miasta Nowy Trag [dostęp: 08.06.2022 r.]A. Supruniuk, M.A. Supruniuk, Drugi obieg wydawniczy (1974) 1976–1990 w zasobie Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, tom I, Warszawa 2015, wydawanego w latach 1982–1989 na terenie byłego województwa nowosądeckiego. W 1988 r. był jednym z inicjatorów odbudowy Kopca Wolności w Nowym Targu. Z uwagi na prowadzoną działalność antykomunistyczną był inwigilowany przez SB do 1989 r. Zmarł 20 listopada 2008 r. w Nowym Targu, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polskihttps://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-lecha-kaczynskiego/aktualnosci/rok-2008/odznaczenia-dla-dzialaczy-ziemi-malopolskiej-w-90-rocznice-odzyskania-niepodleglosci,26858,archive oraz Krzyżem Wolności i Solidarnościhttps://nowytarg24.tv/krzyze-wolnosci-i-solidarnosci-dla-morawow-ojca-i-syna/.
Odznaczenia mały|Odznaka Zrzeszenia WiN nr 248 nadana Tadeuszowi Morawie w 2000 roku.Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami – 36789 Londyn 15 08.1949 Krzyż Armii Krajowej – 39405 Londyn 11.08.1987 Medal Wojska – 41987 Londyn 15.08.1948 Krzyż Partyzancki – 176-96-395-12.12.1996 Medal „Pro Memoria” – 664/KU/05-29.12.2005 Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza” – legitymacja nr. 997 nadana w 1994 rokumały|Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza” nadana Tadeuszowi Morawie w 1994 roku. Medal za szczególne zasługi dla Miasta Nowego Targu – Uchwala rady miasta nr. 56/ XXXIX /96 z dn. 17.10.1996 Weteran Walk o Wolność i Niepodległość – patent nr. 20345, rok 2001 Odznaka Weterana Walk o Niepodległość – legitymacja nr. 29296 Odznaka Zrzeszenia WiN – nr 248 Honorowa Odznaka Żołnierza 1 PSP AK – legitymacja nr. 232 Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – legitymacja nr. 120-2008-8 Krzyż Wolności i Solidarności – nr 478/2022
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Targu Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2008 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Żołnierze 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową Akcji „Burza” Kategoria:Członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Ofiary represji komunistycznych w Polsce 1939–1989