Dom własny Paula Ehrlicha we Wrocławiu

Dom własny Paula Ehrlicha we Wrocławiu – zabytkowa willa znajdująca się przy ulicy Jastrzębiej we Wrocławiu, będąca pierwotnie prywatnym domem wrocławskiego architekta Paula Ehrlicha, łącząca w sobie elementy architektury willowej i landhausu. Obecnie własność Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie; od 2024 roku siedziba Autorskiego Liceum Przyszłości.

Historia thumb|left|240px|Balkon (2012) thumb|left|240px|Kamienny wykusz (2012) Teren, na którym znajduje się willa, jeszcze w drugiej połowie XIX wieku należał do wsi Borek. W 1871 roku berlińska spółka H. Quistrop & Co. wykupiła 100 mórg ziemi od właściciela wsi – Szpitala Świętej Trójcy – w celu wybudowania ekskluzywnego osiedla. W 1872 roku sporządzono plan parcelacji tego terenu. W 1897 roku Borek włączono w administracyjne granice Wrocławia. W 1898 roku, w drugiej, zachodniej części dawnej wsi, zaprojektowano nowoczesne osiedle, tzw. Borek II. Jej projektantami byli Alfred von Scholz i Alfred Frühwirt. Wytyczona działka 18/20 znajdowała się przy ówczesnej ulicy Scharnhorstrasse. Do 1905 roku, według księgi adresowej, działka o numerze 18/20 była niezabudowana, a jej sąsiednie działki 22/30 zarejestrowane zostały jako plac budowy. Od 1908 roku właścicielem działek 18/20 i 22 został Paul Ehrlich, przy czym działka nr 22 była zarejestrowana jako ogród. W Muzeum Architektury Wrocławia zachowały się projekty willi datowane na rok 1905. Prawdopodobnie pomiędzy rokiem 1905 a 1908 rozpoczęto i ukończono realizację projektu. W księdze adresowej z 1908 roku pod działką nr 22 znajdował się ogród, a pod działką o numerze 18/20 budynek mieszkalny.

W latach 1940–1943 jako właściciel willi występuje M. von Falkenhausen. Właścicielem działki nr 22 od 1936 do 1943 był Herrmann J.

Architektura Willa została zaprojektowana na planie zbliżonym do prostokąta. Jej układ wnętrz był dostosowany do kierunku padania światła. Wejście główne znajdowało się od strony północnej; połączone było z sienią i garderobą, a następnie prowadziło do obszernego holu z dużymi dwubiegunowymi schodami. W części północno-wschodniej znajdowała się kuchnia i spiżarnia z kredensem oraz boczna klatka schodowa prowadząca do sutereny. Po stronie południowej znajdował się pokój dzienny, salon i jadalnia połączona z werandą. Na I piętrze zaprojektowano główną sypialnię z pokojem toaletowym i łazienką, pokoje gościnne i służbowe oraz pracownię-gabinet właściciela domu połączony z drewnianym gankiem. Na poddaszu umieszczono dwa pokoje mieszkalne, a w suterenie znajdowały się mieszkania służbowe, składy i pomieszczenia gospodarcze. Wnętrze domu urządzone zostało w duchu typowego domu patrycjuszowskiego: w sieni wykonano drewniany strop belkowany, ściany obłożono boazerią, w pokojach zainstalowano kominki, okna zdobiły witraże firmy Hauswalt, a ściany i sufity ozdabiały polichromie firmy Heintze. Tak ozdobione wnętrza uzupełniono elementami „stylu rodzinnego” zaczerpniętymi z wzorcowego domu zaprojektowanego przez Hansa Poelziga w 1904 roku.

Bryła budynku ustawiona na nadziemnej części sutereny pokryta została mansardowymi dachami o różnej wysokości. Elewacja była rozczłonkowana ryzalitami i wykuszami; jeden z nich został podwieszony nad sutereną i zamknięto go trzema daszkami imitującymi kształt dachu mansardowego. Wykusz obłożony został kamieniem i ozdobiony płaskorzeźbami o formach wzorowanych na tych z końca XVIII wieku. Od strony południowo-wschodniej dach zakończony był galerią z werandą umieszczoną w południowym narożu domu i którą osłonięto drewnianymi balustradami. Balustrady i słupy dźwigające dach ozdobione były malarskimi i snycerskimi dekoracjami wzorowanymi na osiemnastowiecznym budownictwie miejskim. Elewacja w części sutereny wyłożona została kamienną rustyką autorstwa Richarda Schipkego o bogatym reliefie figuralnym i roślinnym. Powyżej cokołu ściany zostały otynkowane, a w części szczytowej wyłożone deskowaniem. Szczeblinowe okna miały różne wymiary. Cały projekt budynku stworzony był z myślą o połączeniu różnych form architektonicznych: historycznych, narodowych, regionalnych i etnicznych. Z tego powodu można w nim odnaleźć takie elementy jak masywny rustykalny cokół, portal o nordycko-romańskiej plecionce, odeskowany szczyt, drewniane okiennice, glorietę i krużganek, masywny wykusz wsparty na kroksztynach i mansardowe dachy.

Po 1945 roku Willa nie została zniszczona podczas działań wojennych w 1945 roku. Podczas oblężenia Wrocławia w budynku znajdował się punkt sanitarny dla żołnierzy radzieckichSzkoła teatralna sprzedaje willę przy ul. Jastrzębiej. Po wojnie jej wnętrza zostały przekształcone w kilka prywatnych mieszkań. W 1988 roku budynek został przekazany Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w KrakowieBudynek z duszą: Wrocławska kuźnia talentów aktorskich przy ulicy Jastrzębiej. W latach 1982–1988 budynek poddano generalnemu remontowi, przekształcając go i adaptując do celów dydaktycznych. Istniejącą w południowo-zachodnim narożniku loggię zabudowano i dobudowano do niej aneks z salą dydaktyczną wraz z tarasem; budynek powiększono również od strony zachodniej. Szkoła aktorska funkcjonowała w budynku do 2011 rokuBudynek z duszą: Wrocławska kuźnia talentów aktorskich przy ulicy Jastrzębiej.

W latach 2012–2019 w budynku mieściła się niepubliczna szkoła podstawowa Szalom AlejchemSzkoła Lauder etz Chaim"Ta szkoła ma duszę". Święto Domu w budynku słynnego architekta Paula Ehrlicha . W kolejnych latach budynek wynajmowany był przez Autorską Szkołę Podstawową NAVIGOSiedziba NAVIGO Wrocław. Od 2014 roku w budynku znajduje się siedziba Autorskiego Liceum PrzyszłościLiceum Przyszłości.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Zabytkowe wille we Wrocławiu Wrocław