mały|Stela wotywna z Epidauros (IV w. p.n.e.) z towarzyszącym podpisem: „Andromacha z Epiru [przybyła do sanktuarium] z nadzieją na poczęcie dziecka. Spała w abatonie, gdzie miała sen. Zdawało jej się, że piękny, młody mężczyzna rozchylił jej ubranie, po czym bóg dotknął jej brzucha ręką. Po tym śnie Andromacha miała syna ze swoim mężem Arybbasem.”

Inkubacja (łac. incubatio, gr. ἐγκοίμησις enkoímesis) – starożytna praktyka religijna polegająca na spędzeniu nocy w świętym miejscu w oczekiwaniu na sen wróżebny lub uzdrowienie.

W starożytnej Grecji i Rzymie mały|Chorzy praktykujący inkubację w świątyni Asklepiosa w Epidauros (mal. Ernest Board) Inkubacja jest praktyką dobrze udokumentowaną w źródłach literackich. Stosowano ją głównie w asklepiejonach. Według wierzeń bóg – Asklepios, albo ukazywał się choremu we śnie, powodując natychmiastowe uzdrowienie po przebudzeniu, albo udzielał wskazówek, które były następnie odpowiednio interpretowane przez kapłanów. W IV w. n.e. Serwiusz w komentarzu do VII księgi Eneidy napisał, że „inkubują w sensie ścisłym ci, którzy śpią dla uzyskania odpowiedzi”Incubare dicuntur proprie hi qui dormiunt ad accipienda responsa, cytat i tłumaczenie za: .. Również Hieronim opisuje inkubację jako sposób poznawania przyszłości poprzez sny. Także ze wzmianek u innych starożytnych autorów (np. Pauzaniasza) wynika, że postrzegano inkubację jako praktykę wróżebną, nie zawsze terapeutycznąUdokumentowane w źródłach przypadki inkubacji niezwiązanej ze zdrowiem i leczeniem związane są m.in. ze świątyniami Amfiaraosa w Oropos i Trofoniosa w Lebadei, zob. .. Jednak najczęściej poprzez nią poszukiwano odpowiedzi dotyczących zdrowia i leczenia, dlatego tak chętnie praktykowano ją w ośrodkach kultu Asklepiosa, a także Podalejriosa i Hygiei.

Przed odbyciem rytuału chętni musieli poddać się odpowiednim przygotowaniom poprzez post i obrzędy oczyszczające według wskazówek kapłanów, a następnie kładli się spać w wyznaczonej części sanktuarium – abatonie. Przebieg inkubacji w świątyni Asklepiosa dokładnie, choć humorystycznie, opisuje Arystofanes w komedii PlutosPor. Plutos, 633–747 w: .. Część źródeł podaje, że w asklepiejonach i miejscach kultu innych herosów należało spać na skórze ofiarowanego barana.

Najważniejsze ośrodki kultu Asklepiosa, w których praktykowano inkubację, znajdowały się w Epidauros, Pergamonie, Kos, później nawet w samym Rzymie. Pauzaniasz podaje, że w Epidauros w przeszłości znajdowały się liczne wota i stele z opisami uzdrowień, jednak do jego czasów (II w. n.e.) dotrwało ich tylko sześć.

Asklepiejony zaczęły stopniowo zanikać pod koniec IV wieku.

We wczesnym chrześcijaństwie Wraz z upowszechnieniem się chrześcijaństwa praktyka została schrystianizowana. Pielgrzymi nocowali w sanktuariach, przy relikwiach świętych. Dzięki zachowanym źródłom najlepiej znane są następujące ośrodki, w których praktykowano inkubację: sanktuarium św. Tekli w Seleukii, Kosmy i Damiana oraz Artemiusza w Konstantynopolu, Cyrusa i Jana w Menouthis. Poświadczone są również przypadki zachodzące w innych martyriach i kościołach. Prawdopodobnie jednak było ich znacznie więcej, na co wskazuje wąska specjalizacja niektórych ośrodków, np. do św. Artemiusza w dzielnicy Okseia w Konstantynopolu przybywano głównie z problemami przepukliny jąder. Podobnie jak w świątyniach pogańskich, w snach poszukiwano również odpowiedzi na problemy niezwiązane ze zdrowiem, choć takie kwestie stanowiły mniejszość.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Wróżenie Kategoria:Religia starożytnej Grecji Kategoria:Religia starożytnego Rzymu Kategoria:Kult religijny