thumb|Amerykańska bomba szybująca GBU-39 SDB Bomba szybująca – bomba lotnicza posiadająca zdolność dotarcia do celu lotem ślizgowym. Poza konstrukcjami budowanymi z założenia w tym systemie stosuje się zestawy adaptacyjne pozwalające na dostosowanie starszych bomb do lotu szybowcowego. Zainstalowanie systemów naprowadzania pozwala na użycie bomb szybujących do taniego i precyzyjnego rażenia celów. Z uwagi na niską sygnaturę radarową i termiczną stanowią one trudny cel dla obrony przeciwlotniczej.

Historia thumb|left|Niemiecka bomba szybująca Henschel Hs 293 Koncepcja bomby szybującej powstała jeszcze przed I wojną światową. W Niemczech dr Wilhelm von Siemens zaproponował zbudowanie szybującej konstrukcji zdolnej do przenoszenia torpedy, która odłączona w odpowiednim momencie miała kontynuować atak pod wodą. W ramach testów wykonywano loty próbne, wykorzystując sterowiec jako nosiciel. Zakończenie I wojny światowej zakończyło testy.

Rozwój systemów obrony przeciwlotniczej i ich zdolności rażenia samolotów bombowych i szturmowych zmusiły konstruktorów do opracowania rozwiązań pozwalających na atakowanie celów z większej odległości. Bomby oparte na rozwiązaniach zawierających własny silnik wiązały się ze zmniejszeniem masy głowicy bojowej na rzecz masy własnej silnika oraz materiałów pędnych. Ukierunkowanie prac na rzecz bomby beznapędowej, poruszającej się lotem ślizgowym, pozwoliło na zachowanie siły rażącej bomby przy zwiększeniu jej zasięgu. Dodanie wyposażenia umożliwiającego precyzyjne rażenie celów punktowych (tj. naprowadzanie telewizyjne) zwiększyło skuteczność tej broni.

Niemcy przystąpiły już w 1938 r. do prac nad opracowaniem tego typu uzbrojenia. Podczas II wojny światowej skorzystano z istniejących bomb lotniczych, do których dodawano elementy wyposażenia umożliwiające zwiększenie zasięgu lotu i precyzji rażenia. Bomba Henschel Hs 293 pokazała możliwości nowej broni, pozwalające na atakowanie celów bez wchodzenia w zasięg ognia artylerii przeciwlotniczej.

Na podstawie wniosków wyciągniętych z obserwacji skuteczności niemieckich nalotów na Wielką Brytanię wojska amerykańskie przystąpiły do opracowania własnych bomb szybujących. Pierwszą z nich była bomba , której użyto podczas bombardowania Kolonii w 1944 r. Jej rozwinięciem była bomba GB-4, której użyto do bombardowania schronów niemieckich okrętów podwodnych w Hawrze. Ostatnią amerykańską bombą szybującą opracowaną podczas II wojny światowej była GB-14, którą wyposażono w radarowy system naprowadzania. Konstrukcje te wykazały niezadowalającą celność i skuteczność, co wynikało z niedoskonałości telewizyjnego systemu naprowadzania i niewielkich głowic bojowych. Po zakończeniu działań wojennych część niemieckiego uzbrojenia trafiła w ręce aliantów, którzy poddali je testom. Jednakże rozwój broni atomowej spowodował wstrzymanie prac nad broniami precyzyjnego rażenia. left|thumb|System Paveway III na bombie GBU-28 "Bunker Buster" o masie 5 000 funtów Postęp w opracowaniu doskonalszych systemów przeciwlotniczych oraz konieczność precyzyjnego atakowania niewielkich, dobrze bronionych obiektów spowodował powrót do koncepcji broni zdolnej precyzyjnie niszczyć cele z użyciem pocisków z relatywnie niewielkimi głowicami bojowymi. Rozwój systemów kierowania opartych na systemach naprowadzania laserowego i GPS pozwolił na zwiększenie skuteczności tej broni. Jedną z pierwszych konstrukcji tego typu była amerykańska bomba AGM-62 Walleye wprowadzona do użycia w marcu 1967 r. Z wykorzystaniem systemu naprowadzania telewizyjnego pilot wskazywał cel układowi naprowadzania bomby, która po zwolnieniu przez nosiciela docierała do celu lotem ślizgowym. W USA opracowano również system Paveway, umożliwiający dostosowanie starszych typów bomb lotniczych do lotu ślizgowego i precyzyjnego rażenia celów dzięki dodatkowym elementom konstrukcyjnym (usterzeniu i skrzydłom) oraz systemowi naprowadzania laserowego. Bomby zostały użyte podczas wojny w Wietnamie i wykazały się dużą skutecznością. W kolejnych latach system ten był rozwijany. W 1974 r. przystąpiono do opracowania systemu Paveway II, w którym poprawiono elektronikę oraz wprowadzono składane skrzydła. Poprawiło to celność bombardowania oraz ułatwiło obsługę naziemną. Na wyposażenie armii USA Paveway II został przyjęty w 1977 r. W latach 80. powstał Paveway III, który wykorzystano podczas wojny w Zatoce Perskiej. System Paveway zapewniał upadek bomby w promieniu 20 stóp od celu. Przy cenie 3000 dolarów był to zdecydowany postęp w porównaniu z AGM-62 Walleye. thumb|Rodzina bomb typu JDAM W latach 90. XX w. w firmach Lockheed Martin i Boeing opracowano system Joint Direct Attack Munition (JDAM), umożliwiający poprzez dodanie zestawu ogonowego zmianę standardowej niekierowanej bomby ogólnego przeznaczenia lub penetrującej w broń precyzyjnego rażenia, działającą w każdych warunkach pogodowych. Testy wykazały skuteczność trafienia sięgającą 95%, dodatkowo system był relatywnie tani – kosztował około 20 000 dolarów za zestaw. Innym rozwiązaniem z kategorii broni szybujących jest opracowany w USA zasobnik szybujący Joint Standoff Weapons (JSOW). Przenosi on subamunicję, która może zwalczać siłę żywą, cele nieopancerzone i lekko opancerzone. Około 400 pocisków JSOW zostało użyte m.in. podczas bombardowania Iraku w 1998 r., oraz Operacji Enduring Freedom w Afganistanie. W chwili obecnej bomby JSOW znajdują się na wyposażeniu Sił Powietrznych Polski. W 2006 r. USA wprowadziła do użytku bombę szybującą GBU-39 SDB – najmniejszą bombę precyzyjną o wagomiarze 250 funtów. Jest zdolna do niszczenia celów stacjonarnych oraz ruchomych. Dzięki precyzyjnemu naprowadzania jest równie skuteczna jak bomba o wagomiarze 2000 funtów. Celność bomb SDB wynosi od 5 do 8 metrów, co ogranicza niebezpieczeństwo przypadkowego zniszczenia obiektów cywilnych. thumb|left|Makieta rosyjskiej bomby szybującej UPAB-50 W Rosji bomby szybujące opracowano później niż w NATO, a pierwsze konstrukcje były bombami lekkimi, dedykowanymi do użycia przez rosyjskie drony. Opracowano bombę szybującą UPAB-50, w 2021 r. przetestowano bombę KAB-20. Od 2023 r. Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej wykorzystują ujednolicony moduł szybowania i korekcji (ros. Унифицированный модуль планирования и коррекции), który pozwala na zastosowanie w roli bomb szybujących starszych konstrukcji. Tak zmodyfikowane bomby zostały użyte podczas rosyjskiej agresji na Ukrainę. W rosyjskiej konstrukcji zastosowano odbiornik nawigacji satelitarnej GLONASS Kometa-M dedykowany dla dronów Orłan-10. Elementy zapewniające siłę nośną składają się z układu rozkładania skrzydeł, które prostują się po rozłączeniu z nosicielem dzięki mechanizmowi sprężynowemu. Zestaw ten zastosowano do modernizacji bomb , FAB-500, FAB-1500 oraz . Tak zmodernizowane bomby pozwalają na atakowanie celów znajdujących się w odległości od 50 do 70 km od miejsca zrzutu.

Zwalczanie bomb szybujących stanowi znaczny problem dla obrony przeciwlotniczej. W NATO rozwijane są systemy C-RAM (ang. Counter rocket, artillery, and mortar), które umożliwiają zwalczanie tego typów pocisków w końcowej fazie lotu. Analiza użycia tej broni wskazuje jednakże, że najlepszą metodą jest niszczenie nosicieli tego typu uzbrojenia.

Wojna rosyjsko-ukraińska W czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej Rosja zaczęła na dużą skalę stosować bomby szybujące – klasyczne bomby lotnicze doposażone w moduł skrzydeł oraz układ naprowadzania (typowo GNSS/GPS lub GLONASS + INS), co umożliwia zrzuty z większego dystansu od celu. W ukraińskich przekazach tego typu uzbrojenie bywa określane skrótowo jako „КАБи” (KABi).

Zasięg i dystans zrzutu ewoluowały wraz z upowszechnieniem rosyjskich zestawów konwersyjnych UMPK do bomb serii FAB oraz pojawieniem się bardziej zintegrowanych konstrukcji. W 2023 ukraińskie media branżowe szacowały, że zasięg użycia bomb FAB z modułem UMPK wynosi ok. 50–60 km (zależnie od profilu lotu i parametrów zrzutu). W lipcu 2024 rosyjska agencja państwowa TASS (cytując rozmówcę) podawała szacunki rzędu 60–70 km dla bomb 250–1500 kg doposażonych w UMPK. We wrześniu 2024 Defense Express przytaczał wartości maksymalne zbliżone do ok. 92 km dla użycia tego typu bomb (zależne od warunków zrzutu). W maju 2024 Defense Express opisywał także użycie bomby UMPB D-30SN, dla której wskazywano zasięg rzędu ok. 90 km. W czerwcu 2025 media ukraińskie donosiły o udokumentowanym użyciu UMPK-PD (modułu o podwyższonym zasięgu), szacując zasięg do ok. 95 km. Według danych ukraińskiego wywiadu wojskowego (HUR) w 2025 w produkcji miały pojawić się także nowe modyfikacje o zasięgu do ok. 200 km.

Skala użycia bomb szybujących rosła w latach 2024–2025. Według komunikatu ukraińskiego Ministerstwa Obrony (z grudnia 2025) rosyjskie lotnictwo miało zrzucić na Ukrainę niemal 40 tys. takich bomb (określanych w komunikacie jako KAB-y) w 2024 roku (średnio 109 dziennie), a w ciągu 11 miesięcy 2025 roku – niemal 44 tys. (średnio 130 dziennie). Ukraińskie media publiczne i ogólnokrajowe (powołując się na wypowiedź zastępcy szefa HUR Wadima Skibickiego w rozmowie z Reuters) podawały ponadto, że Rosja używała 200–250 bomb tego typu dziennie oraz zakładała produkcję do 120 tys. w 2025 roku.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Hitler's Precision Guided Bombs: Fritz X & Hs 293, dostęp: 2024-08-15 The Pursuit of Precision. AGM-62 Walleye The TV-Guided Glide Bomb, dostęp: 2024-08-15 Paveway III, dostęp: 2024-08-15 JDAM: The Joint Direct Attack Munition GPS Upgrade Kit for All-Weather Precision-Guided Weapons, dostęp: 2024-08-15 Rosyjska broń uderzeniowa - bomby szybujące FAB-500M62, dostęp: 2024-08-15

Kategoria:Bomby szybujące