Okręty pancerne typu Osmaniye – tureckie (osmańskie) okręty pancerne z lat 60. XIX wieku. Okręty miały wyporność 6400 ton, a ich główne uzbrojenie stanowiło jedno działo kalibru 229 mm i 14 dział kalibru 203 mm, wsparte lżejszą artylerią. Napędzane maszynami parowymi i żaglami jednostki rozwijały maksymalną prędkość od 12 do 13,5 węzła, a ich załogi liczyły od 356 do 362 osób.

W latach 1863–1866 w brytyjskich stoczniach w Glasgow i w Londynie zbudowano cztery okręty tego typu, które otrzymały nazwy upamiętniające osmańskich władców. Jednostki zostały wcielone do służby w w latach 1865–1866. Okręty uczestniczyły w stłumieniu powstania kreteńskiego i wzięły ograniczony udział w wojnie rosyjsko-tureckiej i grecko-tureckiej. Wszystkie zostały rozbrojone w 1897 roku, a w 1909 roku wycofano je ze służby i złomowano w 1913 i 1923 roku.

Projekt i budowa mały|lewo|alt=Uproszczony plan okrętów pancernych typu Osmaniye|Uproszczony plan okrętów pancernych typu Osmaniye W 1856 roku, po wojnie krymskiej z Rosją, liczyła pięć żaglowych okrętów liniowych, sześć fregat, siedem korwet, osiem małych żaglowców i sześć bocznokołowych parowców. W następnych po wojnie latach rozwój floty przebiegał powoli, obejmując głównie przebudowę okrętów żaglowych na parowe. Gdy w 1861 roku władzę w Imperium Osmańskim objął sułtan Abdülaziz, rozpoczął ambitny program odbudowy floty tureckiej. Abdülaziz był pasjonatem wszelkich nowinek technicznych, a także żywo interesował się sprawami morskimi. Już w rok po objęciu rządów do przodujących w rozwoju technologicznym stoczni brytyjskich i francuskich zostały skierowane pierwsze zamówienia na nowe okręty, co poskutkowało zbudowaniem w latach 60. i 70. XIX wieku kilkunastu nowoczesnych okrętów pancernych. W rezultacie tego kosztownego programu turecka flota osiągnęła w latach 70. znaczną przewagę tonażową i technologiczną nad rosyjską Flotą Czarnomorską, licząc w 1877 roku 15 okrętów pancernych, siedem opancerzonych monitorów rzecznych, cztery stare okręty liniowe, siedem fregat, 12 korwet, 15 kanonierek i 14 awiz.

Cztery fregaty pancerne typu Osmaniye zostały zamówione przez Imperium Osmańskie w Wielkiej Brytanii w latach 1862–1863. Ich projekt bazował na brytyjskich fregatach pancernych typu . Jednostki typu Osmaniye były we flocie tureckiej pierwszymi dużymi okrętami z żelaznym kadłubem i napędem parowym. W stoczni w Glasgow powstały trzy okręty, a w stoczni w Londynie jedna. Ich stępki położono w latach 1863–1864, a zwodowane zostały w latach 1864–1865. Jednostki otrzymały nazwy na cześć osmańskich sułtanów: Osmana I, Abdülaziza, Orchana i Mahmuda II.

Okręt Stocznia Położenie stępki Wodowanie Wejście do służby Los „Osmaniye” (ex „Gazi Osman”) Robert Napier and Sons, Glasgow marzec 1863 2 września 1864 listopad 1865 wycofany ze służby 31 lipca 1909, złomowany w 1923 „Aziziye” (ex „Abdül Aziz”) maj 1863 1 grudnia 1864 sierpień 1865 wycofany ze służby 31 lipca 1909, złomowany w 1923 „Orhaniye” 1863 26 czerwca 1865 1866 wycofany ze służby 31 lipca 1909, złomowany w 1913 „Mahmudiye” Thames Ironworks and Shipbuilding Company, Londyn 1864 13 grudnia 1864 1866 wycofany ze służby 31 lipca 1909, złomowany w 1913

Dane taktyczno-techniczne Charakterystyka ogólna Okręty były fregatami pancernymi (pancernikami bateryjnymi) ze zbudowanymi z żelaza kadłubami o konstrukcji nitowej, z taranowymi dziobami. Długość całkowita wynosiła 91,4 metra (89,3 metra między pionami) szerokość 16,9 metra i zanurzenie 7,9 metra. Na śródokręciu przed kominem znajdował się odkryty pomost bojowy. Wyporność projektowa wynosiła 4221 ton, zaś normalna 6400 ton.

Załoga pojedynczego okrętu składała się z 26–32 oficerów oraz 324–340 marynarzy. Kabiny oficerskie i ich mesy znajdowały się na rufie, a na pokładach dziobowych mieściły się marynarskie kambuzy, mesy, umywalnie, lazaret i inne pomieszczenia. Marynarze spali w hamakach rozwieszanych na pokładzie bateryjnym oraz na pokładach dziobowych. Do oświetlania pomieszczeń okrętowych używano świec i lamp świecowych.

Urządzenia napędowe Jednostki napędzane były przez poziomą maszynę parową bezpośredniego działania o mocy 900 KM, do której parę dostarczało sześć skrzyniowych kotłów parowych. Maszyna napędzała czteroskrzydłową śrubę o kształcie krzyżaka, która była w stanie rozpędzić okręty do prędkości maksymalnej od 12 do 13,5 węzła. Maksymalny zapas węgla wynosił 750 ton (normalnie 546 ton), co pozwalało na przebycie 1600 Mm. Spaliny odprowadzane były przez teleskopowy komin, obniżany podczas pływania pod żaglami i nakrywany stożkową osłoną na postoju. Okręty miały pełne ożaglowanie z trzema masztami (w tym grotmasztem o wysokości około 24 metrów) z takielunkiem barku o łącznej powierzchni 2200 m², co umożliwiało przy dobrej pogodzie uzyskanie prędkości 9–10 węzłów. Jednostki miały dobre właściwości morskie oraz stateczność, a ich średnica cyrkulacji wynosiła 785 metrów (ponad osiem długości kadłuba).

Uzbrojenie thumb|alt=Obsługa rufowego działa kalibru 24 cm okrętu pancernego Osmaniye|Obsługa rufowego działa kalibru 24 cm „Osmaniye” Głównym uzbrojeniem artyleryjskim okrętów były pojedyncze gwintowane działa odprzodowe . Na dziobie znajdowała się armata kalibru 229 mm (9 cali) MLR L/14, o masie 12 ton. Armata wykorzystywała pociski przeciwpancerne z utwardzonym czepcem lub zwykłe o masie 116,2 kg, wystrzeliwane za pomocą ładunków miotających o masie 22,7 kg. Maksymalna donośność wystrzeliwanego z prędkością początkową 439 m/s pocisku wynosiła około 6000 metrów. Uzbrojeniem głównym drugiego kalibru było 14 armat kalibru 203 mm (8 cali) MLR L/15, o masie 9 ton każda, umieszczonych na pokładzie bateryjnym (12 sztuk) i pokładzie górnym na rufie (dwie). Armaty wykorzystywały pociski pełne lub zwykłe o masie 79,4 kg, wystrzeliwane za pomocą ładunków miotających o masie 15,9 kg z prędkością początkową 421 m/s. Ambrazury dział na pokładzie bateryjnym znajdowały się na wysokości 2,65 metra od wodnicy, a działa na pokładzie górnym umieszczone były na wysokości 5,1 metra ponad linią wodną. Na pokładzie bateryjnym znajdowało się również 10 gładkolufowych odprzodowych dział 36-funtowych Armstronga L/12 o masie 6,5 tony każda, wystrzeliwujących za pomocą ładunków miotających o masie 13,6 kg pociski ważące 50,8 kg z prędkością początkową 475 m/s. Magazyny amunicyjne znajdowały się w dolnej części kadłuba.

Na pokład zabierano też z reguły 4- lub 6-funtową armatę polową na podwoziu kołowym, przeznaczoną do wsparcia oddziału desantowego. Broń osobistą załogi stanowiło 200 karabinów, 50 rewolwerów, 50 szabel i 40 toporów.

Opancerzenie Głównym elementem opancerzenia okrętów był sięgający 0,8 metra poniżej i 1,8 metra powyżej wodnicy żelazny pas burtowy o grubości 140 mm (5,5 cala), na końcach kadłuba zwężający się do wysokości 1,4 metra ponad wodnicę i z grubością zmniejszoną do 76 mm (3 cale). Pas burtowy zamontowany był na drewnianym podkładzie o grubości 229 mm (9 cali). Pionowe ściany pokładu bateryjnego zabezpieczone były pancerzem o grubości 127 mm (5 cali), zmniejszającej się na skrajach kadłuba do 114 mm (4,5 cala). Znajdujące się na pokładzie dziobowym działo kalibru 229 mm osłonięte było przedpiersiem o grubości 102 mm (4 cale).

Wyposażenie i malowanie mały|alt=Zdobienia dziobu Orhaniye eksponowane w Muzeum Morskim w Stambule|Zdobienia dziobu „Orhaniye” eksponowane w Muzeum Morskim w Stambule Okręty wyposażone były w cztery kotwice admiralicji, podnoszone dwoma umieszczonymi za fokmasztem i grotmasztem kabestanami z napędem ręcznym, przebiegającymi przez pokład górny i dolny. Jako środki ratownicze i komunikacyjne na okrętach znajdowały się: dwa barkasy (umieszczone na pokładzie na śródokręciu) oraz welbot, dwa jole i szalupa, zawieszone na obu burtach na wysokości stermasztu.

Kadłuby okrętów wraz z kominami pomalowane były na kolor czarny, nadburcie miało kolor biały, a część podwodna kolor ceglasty; wodnicę wyznaczał biały pas o szerokości około 20 cm. Maszty, bukszpryt i pokład nie były malowane i miały naturalny kolor drewna, a łodzie okrętowe pomalowane były w części widocznej z zewnątrz na kolor biały. Jednostki miały złocone zdobienia dziobu i rufy.

Służba Fregaty pancerne typu Osmaniye zostały wcielone do służby w w latach 1865–1866. W kwietniu 1867 roku „Osmaniye” wraz z siostrzanym „Mahmudiye”, który był okrętem flagowym wielkiego admirała Ahmeta Vesima Paszy, uczestniczyły w stłumieniu powstania kreteńskiego, dostarczając do Zatoki Suda oddziały mające wzmocnić tamtejszy garnizon. Od czerwca do sierpnia 1867 roku „Aziziye” wraz z „Orhaniye” uczestniczyły w europejskim rejsie jachtu z sułtanem Abdülazizem na pokładzie, zawijając do Tulonu i powracając do Warny. W sierpniu tego roku, wezwany przez awizo „İzzeddin”, „Mahmudiye” zabrał ładunek broni i maszyny z przechwyconego greckiego statku-łamacza blokady „Arkadion”, odholowując pryz do Hanyi. Na przełomie 1868 i 1869 roku „Osmaniye”, „Aziziye” i „Orhaniye” patrolując wody nieopodal wyspy Siros przechwyciły wiele greckich statków usiłujących dostarczyć zaopatrzenie dla walczących na Krecie powstańców.

Latem 1877 roku, po rozpoczęciu wojny rosyjsko-tureckiej, „Aziziye” i „Orhaniye” przeszły na Morze Czarne, dołączając w Batumi do formowanego dywizjonu z siostrzanym „Mahmudiye” na czele. Po zdobyciu Suchumi „Aziziye” powrócił pod Bosfor, gdzie pełnił przez następne dwa miesiące zadania patrolowe. 17 czerwca 1877 roku „Mahmudiye” stoczył pojedynek z rosyjską baterią na wybrzeżu Kaukazu, otrzymując według rosyjskich meldunków 15 trafień. Następnie „Aziziye” udał się na Adriatyk, docierając do Avlonyi i Antivari, gdzie dołączył do eskadry składającej się z „Orhaniye” i korwety „Lübnan”. Okręty eskadry eskortowały transport 45 tysięcy żołnierzy tureckich z Bośni do Dedeağaçu. Po ukończeniu zadania „Aziziye” przeszedł do Zatoki Suda, po czym powrócił pod Antivari, uczestnicząc w blokadzie wybrzeża, gdzie toczyły się walki z czarnogórskimi powstańcami. W grudniu do „Aziziye” dołączył „Orhaniye” i obie siostrzane jednostki dalej prowadziły działania blokadowe. W styczniu 1878 roku, w końcowej fazie wojny, „Osmaniye” wraz z okrętem pancernym „” ostrzelały Eupatorię i Teodozję, w wyniku czego ucierpiała ludność cywilna tych miast. Następnie „Osmaniye” uczestniczył w ewakuacji wojsk tureckich z Oczamcziry i Ozurgeti do Batumi, a 27 stycznia osłaniał ewakuację 35-tysięcznej armii z . Po zakończeniu wojny jednostki typu Osmaniye zostały odstawione w Stambule do rezerwy.

Po przegranej wojnie z Rosją sułtan Abdülhamid II znacząco ograniczył środki finansowe przeznaczone na utrzymanie floty, w wyniku czego tureckie okręty przez lata nie wychodziły z portów, pogarszał się ich stan techniczny i spadał poziom wyszkolenia załóg.

Przebudowa okrętów