Ośrodek Hodowli Żubrów Nadleśnictwa Niepołomice – prowadzony przez Nadleśnictwo Niepołomice zachowawczy ośrodek hodowli żubrów o charakterze zamkniętym znajdujący się w Puszczy Niepołomickiej, który działa w ramach projektu „Kompleksowa ochrona żubra przez Lasy Państwowe”.

Hodowla jest położona na terenie należącym do wsi Kłaj w pobliżu osady Poszyna.

Charakterystyka mały|Podest do obserwacji żubrów mały|Kwatera bytowa nr 5 mały|Tablica informacyjna w altance punktu widokowego mały|Ogrodzenie ośrodka mały|Pamiątka fotograficzna przy ośrodku Ośrodek zajmuje powierzchnię 70 hektarów i jest podzielony na siedem obszarów – pięć kwater bytowych (z paśnikami, wodopojami i stanowiskami karmowymi), kwaterę gospodarczą oraz izolatkę/odłownię. Większość terenu ośrodka pokrywa gęsty las, w głównej mierze sosnowy, z domieszką dębu szypułkowego. Teren hodowli otoczony jest wysokim betonowym płotem o długości 3,5 kilometra. Populacja żubrów w hodowli utrzymuje się w ostatnich latach na poziomie około 16 osobnikówDane podane na tablicy informacyjnej Nadleśnictwa Niepołomice znajdującej się w altance punktu widokowego na ośrodek., a ich liczba optymalna ze względu na charakter i rozmiar ośrodka wynosi 25 osobników.

Początkowo w hodowli mieszkały żubry linii białowiesko-kaukaskiej (do roku 1976 wyłącznie z tej linii), z czasem jednak pozostały w niej jedynie żubry z linii białowieskiej. W ośrodku do 1 września 2024 roku na świat przyszło łącznie 279 żubrząt.

Historia Początki hodowli i przerwa wojenna mały|Żubr Puk w roku 1950 Budowa ośrodka rozpoczęła się w roku 1936, a pierwsze dwa żubry pojawiły się w niej dwa lata później, w roku 1938 (był to byk o imieniu Puk i krowa o imieniu Pusta, które do ośrodka trafiły z Białowieży). Zwierzętami opiekował się w tym czasie leśniczy Stanisław Siedlecki. Pierwszy żubr urodzony w ośrodku nosił imię Pulle i przyszedł na świat w roku 1939. Hodowla została przerwana w tym samym roku ze względu na wybuch II wojny światowej – zwierzęta zostały wywiezione do Berlina, a następnie do ZOO we Wrocławiu.

Początkowo ośrodek ogrodzony był drewnianym ogrodzeniem i podzielony na dwie kwatery bytowe oraz jedną gospodarczą (z wyodrębnioną izolatką) o łącznej powierzchni 26 hektarów. „Żubrownia” w okresie przedwojennym miała także funkcję ośrodka widokowego, w którym żubry oglądać można było ze znajdującej się na jego terenie wieży widokowej.

Lata powojenne W ośrodku żubry zagościły ponownie po zakończeniu wojny, w roku 1946. Do hodowli trafiły wtedy 2 krowy, 2 cielęta oraz 1 byk. Zwierzętami opiekował się ówcześnie leśniczy inż. Brudziana. W kolejnym roku do ośrodka trafiły kolejne 3 krowy oraz 3 cielaki, natomiast w roku 1948 do hodowli powrócił jej pierwszy mieszkaniec, byk Puk (po pobycie w Berlinie i Wrocławiu przebywał także w Łodzi i Smardzewicach), a także sprowadzona została dodatkowa krowa. Wszystkie zwierzęta pochodziły z Białowieży i reprezentowały linię białowiesko-kaukaską. Pierwsze dwa powojenne żubry urodziły się w ośrodku w roku 1947. W latach 1948–1955 zwierzętami opiekował się leśniczy Marian Kołpowski oraz trzech strażników.

W roku 1954, gdy ośrodek zamieszkiwało już 28 żubrów, z powodu epizootii pryszczycy padło 9 żubrów (5 cielaków, 3 dorosłe krowy i 1 byk). W ciągu roku na świat przyszło jednak 9 nowych cieląt, co pozwoliło nawet, w kolejnych dwóch latach, na przekazanie do ośrodka w Pszczynie łącznie 2 krów, 3 cielaków i 1 byka (w ośrodku tym, w wyniku epizootii tej samej choroby, padły wszystkie żubry).

W 1955 roku, na mocy Zarządzenia Ministra Leśnictwa, powołano do życia Ośrodek Hodowli Rzadkich Zwierząt w Niepołomicach, na którego czele stanął inż. Tadeusz Ewert (pełnił on tę rolę do roku 1974). Kolejnym kierownikiem ośrodka został Bogdan Neyman (pełnił on tę funkcję do roku 1978).

Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku ośrodek został powiększony od południa o dwie kwatery bytowe o łącznej powierzchni 26 hektarów, a jego ogrodzenie zostało wymienione na betonowe.

W latach 1976–1978 do ośrodka sprowadzono z Białowieży i Pszczyny 10 żubrów (8 krów i 2 byki), które reprezentowały linię białowieską. Były to pierwsze żubry tej linii w niepołomickiej hodowli, w której do tej pory hodowano wyłącznie żubry linii białowiesko-kaukaskiej. Pierwsze zwierzęta linii białowieskiej przyszły w ośrodku na świat w roku 1979, a żubry linii białowiesko-kaukaskiej zostały ze stada wyeliminowane.

W roku 1979, za sprawą decyzji Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, ośrodek przekazany został w zarząd Ojcowskiemu Parkowi Narodowemu, a kierownikiem został Stanisław Wiktorowicz (pełnił on tę rolę do roku 1998).

W latach osiemdziesiątych XX wieku wymieniono pokrycia dachowe obiektów kubaturowych znajdujących się na terenie ośrodka.

Pomiędzy rokiem 1982 a 1986 w hodowli panowała tajemnicza choroba powodująca biegunki i odwodnienia żubrów, z powodu której padło łącznie 11 zwierząt. Podejrzewa się, że chorobę wywoływał wirus BVD/MD, którego obecność stwierdzono u padniętego w krakowskim ZOO byka przekazanego z ośrodka w roku 1983.

III Rzeczpospolita Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku w ośrodku wybudowano m.in. magazyny na paszę.

W roku 1998, za sprawą rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Ojcowskiego Parku Narodowego, ośrodek przeszedł pod zarząd Nadleśnictwa Niepołomice, w którego gestii pozostaje do dziś.

W latach 1998–2007, za sprawą dotacji z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, w ośrodku dokonano modernizacji kwater karmowych, remontu ogrodzeń, paśników, wodopojów, budynków gospodarczych i mieszkalnych, zakupu ciągnika z przyczepą, maszyn do zbioru siana, czy też zbiorników do przechowywania paszy, a przede wszystkim dokonano wybudowania odłowni oraz powiększenia ośrodka o dodatkową kwaterę bytową z całą infrastrukturą towarzyszącą (paśnik, wodopój, stanowiska karmowe) o powierzchni 18 hektarów.

W roku 2023, tuż za południowym ogrodzeniem ośrodka, przy kwaterze bytowej nr 5, zbudowany został podest do obserwacji żubrów.

Kierunki przesiedleń Niepołomickie żubry dały początek stadu w Bieszczadach, w Supraślu czy ZOO w Gdańsku.

Do Ośrodka Hodowli w Smardzewicach, w latach 1949–1964 przekazano łącznie 22 żubry, a do Ośrodka w Pszczynie, w latach 1955–1967, 14 żubrów. W Bieszczady, w latach 1963–1976, wywieziono 33 osobniki, do Nadleśnictwa Borki, w tym do Puszczy Boreckiej, w latach 1956–2006, 17 osobników. 2 żubry trafiły w roku 2008 do Nadleśnictwa Łobez i Dobrzany, 3 w latach 1993–2003 do OKL Gołuchów, a 2 w latach 1955–2003 do Puszczy Białowieskiej. W latach 1956–2002 łącznie 18 osobników trafiło do ogrodów zoologicznych w Białymstoku, Warszawie, Wrocławiu, Płocku, Nowym Tomyślu i Krakowie.

Łącznie 47 niepołomickich żubrów trafiło także zagranicę, do następujących krajów: Rosja, Niemcy, Czechy, Szwecja, Anglia, Bułgaria, Finlandia, Dania, Słowacja, Austria, Francja, Litwa, Hiszpania, Szwajcaria, czy też Kanada.

Liczba zwierząt w ośrodku na przestrzeni lat W trakcie roku 1999 na terenie ośrodka przebywała rekordowa liczba 36 żubrów. RokBykiKrowyRazem193811219391231946145194711213194841317195021315195291827195411162719567101719587132019621112231964691519659918196697161967881619687815196969151970311141971391219723101319737121919745131819750661976-1978189197941014198051217198171320198231114198339121984611171985681419864711198759141988-1990613191991714211992715221993915241994111627199513193219964172119978202819988223019991120312000-200191625200261622200381624200471320200510182820065162120078152320086152120091117282010111526201181523201251520201391625201491322201511162720161016262017918272018716232019814222020415192021313162022412162023 ? ?16

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Galeria zdjęć z ośrodka na stronie Gminy Kłaj. Galeria zdjęć z ośrodka na stronie Klubu Podróżników Śródziemie.

Kategoria:Hodowla zwierząt Kategoria:Kłaj (gmina) Kategoria:Kłaj Kategoria:Kraków Kategoria:Ochrona przyrody w województwie małopolskim Kategoria:Puszcza Niepołomicka