Ośrodek Zapasowy 4 Dywizji Piechoty (OZ 4 DP) – oddział piechoty Wojska Polskiego, nie istniejący w czasie pokoju.
Formowanie i organizacja Ośrodek Zapasowy 4 Dywizji Piechoty nie istniał w organizacji pokojowej Wojska Polskiego. Był Jednostką mobilizowaną zgodnie z planem mobilizacyjnym „W”, w II rzucie mobilizacji powszechnej, w czasie X+7. Jednostką mobilizującą Ośrodek Zapasowy 4 Dywizji Piechoty był 63 pułk piechoty. Ośrodek miał być formowany według organizacji wojennej L.3010/mob.org., ukompletowany zgodnie z zestawieniem specjalności oraz uzbrojony i wyposażony zgodnie z wojennymi należnościami materiałowymi. W skład ośrodka zapasowego ramowo wchodziło:
dowództwo ośrodka zapasowego, kompania gospodarcza ośrodka zapasowego, kompania podchorążych rezerwy ośrodka zapasowego, trzy bataliony ośrodka zapasowego po trzy kompanie strzeleckie i jednej kompanii ckm, pluton przeciwpancerny ośrodka zapasowego, pluton pionierów ośrodka zapasowego, pluton łączności ośrodka zapasowego, pluton zwiadowców ośrodka zapasowego.
Po zmobilizowaniu wszystkich jednostek przewidzianych planem „W” w ramach mobilizacji alarmowej, w koszarach 63 pułku piechoty w Toruniu, w koszarach 67 pułku piechoty w Brodnicy i Toruniu oraz w 14 pułku piechoty we Włocławku pozostały znaczne nadwyżki osobowe rezerwistów oraz kadry stałej niezbędnej do sformowania i pracy z uzupełnieniami. Nadwyżki te sformowano w Oddziały Zbierania Nadwyżek poszczególnych pułków piechoty. Dowódcą OZ 4 DP był wyznaczony zgodnie z planem ppłk Stefan Kaczmarczyk pokojowy I zastępca dowódcy 63 pp. Jednak z powodu choroby dowódcy 63 pp ppłk. dypl. Władysława Winiarskiego, ppłk Kaczmarczyk pozostał w pułku obejmując z czasem jego dowództwo. W tej sytuacji na dowódcę OZ 4 DP wyznaczono mjr. Jana Wronę z 67 pp. 26 sierpnia 1939 z 67 pp w Brodnicy wyjechało transportem kolejowym dowództwo Ośrodka Zapasowego 4 Dywizji Piechoty wraz z częścią OZN 67 pp do planowanego miejsca mobilizacji w Rzeszowie, celem przygotowania miejsca mobilizacji i przyjęcia nadwyżek z pułków 4 Dywizji Piechoty. Również do Rzeszowa w godzinach popołudniowych 29 sierpnia dotarł transport z nadwyżkami z detaszowanego do Torunia II batalionu 67 pp pod dowództwem kpt. Karola Sordyla. Dowództwo OZ 4 DP zostało zakwaterowane w Żydowskim Domu Ludowym przy ul. Tenenbauma. 1 września do Rzeszowa przybył z Włocławka por. Dominik Radecki z grupą kwaterunkową 14 pp i ppor. Zygmunt Kowalczyk z Torunia z podobną grupą kwaterunkową 63 pp, celem przygotowania kwater dla OZN 14 pp i OZN 63 pp. Oddziały nadwyżek poszczególnych pułków po zmobilizowaniu w ramach mobilizacji alarmowej przewidzianych planem pododdziałów, rozpoczęły 31 sierpnia mobilizację powszechną oddziałów I rzutu. Rozkazem gen. bryg. Mikołaja Bołtucia, po uzyskaniu stosownych zgód z większości nadwyżek zebranych w Brodnicy w ramach OZN 67 pp sformowano poza planem mobilizacyjnym IV batalion 67 pułku piechoty, który pozostał w garnizonie i następnie wszedł w skład 208 pułku piechoty rez..
Oddziały Zbierania Nadwyżek 14 pp i 63 pp po zakończeniu mobilizacji powszechnej podjęły organizację i formowanie wchodzących w ich skład batalionów piechoty. Po zakończeniu formowania OZN 63 pp wieczorem 4 września wyszedł z Torunia pod dowództwem ppłk. Franciszka Cąpały, celem podjęcia marszu do OZ 4 DP w Rzeszowie. W trakcie marszu na południe OZN 63 pp nie dotarł do OZ 4 DP. Został rozbity 17 września podczas bitwy nad Bzurą. OZN 14 pp wyszedł z Włocławka 6 września o godz.21.00 pod dowództwem mjr. Ludwika Wlazełko celem dołączenia do OZ 4 DP w Rzeszowie. Oddział nadwyżek 14 pp poprzez Warszawę dotarł pod Garwolin, skąd powrócił do Warszawy i wziął udział w jej obronie zasilając składem osobowym walczące w jej obronie oddziały.
Od 31 sierpnia po ogłoszeniu mobilizacji powszechnej do OZ 4 DP zaczęli napływać rezerwiści wszystkich pułków piechoty 4 DP, którzy mieli przydziały mobilizacyjne bezpośrednio do Ośrodka Zapasowego w Rzeszowie. Do 2 września przybyło do OZ 4 DP po kilkunastu oficerów i podchorążych oraz kilkudziesięciu szeregowych do każdego z pułków. Rezerwiści 67 pp byli zakwaterowani w Żydowskim Domu Ludowym, 63 pp w Szkole im. Królowej Jadwigi, 14 pp w Szkole im. księcia Józefa Poniatowskiego.
Udział OZ 4 DP w kampanii wrześniowej 3 września ze względu na zagrożenie nalotami dowództwo OZ 4 DP i najsilniejszy liczebnie oddział 67 pp przegrupowały się do wsi Drabinianka, 4 kilometry od Rzeszowa. Oddziały 14 pp i 63 pp zostały zakwaterowane w dawnych koszarach 10 dak przy ul. Lwowskiej. W nocy 4/5 września dowództwo OZ wraz z oddziałem 67 pp wyjechało transportem kolejowym z Rzeszowa do Przemyśla. Rano 6 września OZ 4 DP dotarł do Przemyśla i przeszedł do Siedlisk. W Przemyślu do 10 września sformowano batalion piechoty (bojowy) 67 pp pod dowództwem kpt. Karola Sordyla, który wszedł w skład Grupy „Przemyśl” pod dowództwem gen. bryg. Jana Chmurowicza. 14 września batalion piechoty OZ 4 DP (67 pp) kpt. Sordyla brał udział w ciężkich walkach w obronie Przemyśla. 15 września batalion wraz z pozostałością Grupy „Przemyśl” dołączył do 24 Dywizji Piechoty i dzielił jej dalsze losy. Dowództwo OZ 4 DP wraz resztkami nadwyżek 67 pp, po sformowaniu batalionu kpt. Sordyla, ewakuowało się z Siedlisk 10 września i podjęło marsz przez Sambor, Drohobycz, Bolechów, Dolinę docierając 14 września do Rożniatowa. W Rożniatowie pozostałości OZ 4 DP otrzymały rozkaz marszu do Nadwórnej. Podjęty dalszy marsz przez Krasną i Sołotwinę osiągając Pniów koło Nadwórnej 16 września. Po otrzymaniu informacji o sowieckiej agresji, 17 września po południu pomaszerował przez Delatyn, Dorę, Jeremcze, Mikulińcze i Tatarów, do Przełęczy Tatarskiej i przekroczył 18 września po południu granicę polsko-węgierską.
8 września połączone oddziały nadwyżek 14 pp i 63 pp wyruszyły transportem kolejowym z Rzeszowa do Przemyśla, gdzie dotarły 11 września, nie zastając OZ 4 DP, który wymaszerował 10 września z Siedlisk na wschód. Oddziały 14 i 63 pułków piechoty w koszarach 38 pułku piechoty uzupełniły umundurowanie i uzbrojenie uzyskując kilka lekkich karabinów maszynowych. 13 września wyruszyły w kierunku Lwowa. Oddziały maszerowały przez Sądową Wisznię i Janów osiągnęły 19 września Brzuchowice pod Lwowem. Wobec otoczenia przez wojska niemieckie Lwowa, oddziały podjęły w walce próbę przebicia się do miasta 20 września. Z uwagi na niepowodzenie akcji dowodzący oddziałami ppor. Zygmunt Kowalczyk wydał rozkaz, aby do Lwowa przedzierać się małymi grupkami lub samodzielnie. Większość żołnierzy obu oddziałów dostała się do niemieckiej niewoli.
Obsada personalna OZ 4 DP dowództwo
dowódca - mjr Jan Wrona zastępca dowódcy - mjr Henryk Krajewski adiutant ośrodka - ppor. Antoni Kozłowski oficer płatnik - por. Alfred Witt oficer żywnościowy - por. Władysław Sulatycki oficer mobilizacyjny - kpt. Henryk Otomański batalion piechoty OZ (bojowy 67 pp) dowódca - kpt. Karol Sordyl
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ośrodki zapasowe piechoty Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Kategoria:Polskie ośrodki zapasowe utworzone w 1939 Kategoria:Polskie ośrodki zapasowe rozwiązane w 1939