thumb|Pięciu proroków wita Mahometa, który w trakcie swojej niebiańskiej podróży (Miradżu) odwiedza meczet (zob. Meczet al-Aksa) w Jerozolimie. Miradżnama, Herat, 1436. Bibliothèque nationale Prorocy w islamie – w islamie osoby wysłane przez Boga aby przekazać ludzkości jego objawienie.

Prorocy i wysłannicy thumb|Ibrahim (Abraham) i trzej aniołowie, miniatura z rękopisu Dżame at-Tawarich Raszidoddina. Tebriz, 1314. Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art Zgodnie z islamem ludzkość zawsze pozostawała w kontakcie z Bogiem, który od samego początku stworzenia wysyłał do niej swoich posłańców. Przekazywali oni ludziom zasady wiary w Boga i ostrzegali przed popadnięciem w grzech, a przede wszystkim w wielobóstwo (szirk). Posłańcy zjawiali się u wszystkich ludów, przy czym jak stwierdza Koran „nie ma żadnego narodu, do którego by nie przyszedł ostrzegający”XXXV, 24, przekład za: . Porównaj również: XVI, 36 i XIII, 7. W związku z tym każdy z owych posłańców posługiwał się językiem danego ludu (por. XIV, 4), co ma zastosowanie również do Mahometa, arabskiego proroka, który przyniósł swojemu ludowi arabski Koran (por. XII, 2)

Pierwszym prorokiem był już Adam, pierwszy człowiek na ziemi. Jak pisze Janusz Danecki „to logiczne, znalazł się on na ziemi dlatego, że wysłał go Bóg”. Następni byli wszyscy prorocy biblijni. Koran nie wymienia ich wszystkich, niemniej wspomniani są m.in. Nuh (bibl. Noe), Lut (Lot), Ibrahim (Abraham), Musa (Mojżesz) oraz Isa (Jezus).

Koran zna dwa rodzaje boskich posłańców: proroków (nabi) oraz wysłanników (albo apostołów) (rasul). Ponieważ ostrzegali ludzi przed grzechem, nazywa się ich również „ostrzegającymi” (nadir). Nazwa nabi jest zapożyczona z hebrajskiego lub aramejskiego, ale całkowicie zarabizowana, o czym świadczy łamana liczba mnoga anbija (obok regularnej nabijjun). Te różne formy słowa nabi w sumie występują w Koranie siedemdziesiąt pięć razy, przy czym dodatkowo termin proroctwo (nubuwwa) występuje pięć razy. Z kolei nazwa rasul (l. mn. rusul) występuje w Koranie ponad trzysta razy, przy czym ponadto więcej niż trzydzieści razy pojawia się forma mursal (l. mn. mursalun). Termin „wysłannik” jest zatem używany znacznie częściej.

Określenia nabi w Koranie używa się niemal wyłącznie do proroków biblijnych, którzy z zasady nie są nazywani wysłannikami. Z kolei prorokami i zarazem wysłannikami zwykle są ci, którzy zostali posłani do Arabów. Dotyczy to różnych wysłanników do arabskich plemion, takich jak Hud, Salih czy Szuajb, jak również samego Mahometa. Podobnie jak w Nowym Testamencie, gdzie apostołowie zdają się postawieni ponad prorokami (por. 1 Kor, 12,28–31 lub Ef, 3,5; 4,11), także w Koranie rasul wydają się wyniesieni ponad nabi. Wskazuje na to choćby fakt, iż kiedykolwiek te tytuły pojawiają się razem, rasul występuje jako pierwszy, co sugeruje, iż wysłannicy są ważniejsi niż prorocy. Według muzułmańskich komentatorów wysłannik jest prorokiem, który ma do przekazania przesłanie (risala), księgę, podczas gdy zwykły prorok nie ma takiego przesłania lub księgi. Al-Bajdawi precyzuje, iż wysłannik jest prorokiem, który ustanawia nowe prawo (szariat), podczas gdy zwykły prorok kontynuuje dotychczasowe. To dlatego było więcej proroków niż wysłanników i ci ostatni posiadają wyższy status. W Koranie określenia wysłannicy Boga używa się również w stosunku do aniołów, którzy jednak nie przekazują boskiego przesłania bezpośrednio ludziom, lecz jedynie indywidualnym prorokom.

Dzieje proroków thumb|Marjam i Isa na pustyni, miniatura z rękopisu Opowieści Proroków As-Salabiego przypisywana Sadeghi Begowi. Mężczyzna w tle może przedstawiać szatana. Kazwin, ok. 1595. Bibliothèque nationale Muzułmańska wiara w proroków jest zakorzeniona w bliskowschodniej tradycji religijnej i „jest w znacznej mierze konsekwencją uznania islamu jako kontynuacji objawienia judaistycznego i chrześcijańskiego”. To dlatego kategoria muzułmańskich proroków obejmuje wszystkich proroków biblijnych. Nie jest to jednak mechaniczne przeniesienie tych tradycji do islamu, który w swojej doktrynie przyjmuje, iż w ramach poprzedzających go religii doszło do zniekształcenia przekazanego przez proroków objawienia. Znaczenie i funkcja dawnych proroków ulega zatem istotnej zmianie. Na przykład Ibrahim (biblijny Abraham) jest uważany za pierwszego monoteistę, w związku z czym to od niego ma wywodzić się islam. Inaczej też jest interpretowane ofiarowanie syna przez Ibrahima: w islamie Ibrahim składa ofiarę z Isma'ila (Izmaela), a nie Ishaka (Izaaka) (Koran nie wspomina imienia syna składanego w ofierze). Z kolei Isa (Jezus), nie jest oczywiście synem bożym, lecz jedynie prorokiem, i wcale nie zginął na krzyżu.

Podstawową misją proroków jest głoszenie monoteizmu. Ich historie układają się w pewien ogólny wzorzec, który najwyraźniej odzwierciedla misja proroka Mahometa. Zwykle w wieku lat czterdziestu otrzymują oni od Boga misję głoszenia jedynobóstwa i ostrzegania ludzi przed dalszym popadaniem w grzech. W swojej misji napotykają na opór współbraci oraz są wyśmiewani i maltretowani. Wówczas dochodzi do zagłady niepoprawnych grzeszników, a ratują się tylko ci, którzy uwierzyli w posłannictwo proroka. Koran nazywa Mahometa „Pieczęcią Proroków” (Chatam an-nabijjin), co oznacza, że potwierdza on wszystkie poprzednie proroctwa, których treść jest zasadniczo taka sama. Z biegiem czasu to wyrażenie zaczęto jednak rozumieć nie tylko jako wskazujące na potwierdzenie poprzednich objawień, ale również na zamknięcie ich cyklu. Ta idea pojawia się wyraźnie w edykcie kalifa Al-Walida z 743, gdzie Mahomet ukazany jest jako ten prorok, który jako pierwszy odniósł sukces w przekazaniu boskiego przesłania, „przypominając objawienia poprzednich proroków, którym nie udało się wcześniej dotrzeć do ludzkości. Teraz jednak objawienie zostało przyjęte, a w związku z tym po Mahomecie nie musi być więcej proroków”. W konsekwencji zaczęto również podkreślać uniwersalny charakter misji Mahometa (sugerowany przez takie wersety Koranu jak IV, 79 czy XXI, 107), podczas gdy wcześniej koncentrowano się na specyficznie arabskim wymiarze jego przesłania. Po tym jak nabrało nowego znaczenia pojęcie „Pieczęci Proroków” zaczęło jednak implikować, że skoro Mahomet jest ostatnim prorokiem, to również jest prorokiem całej ludzkości.

Koran jasno stwierdza, że lista wspomnianych w nim proroków nie jest kompletna (por. XL, 78), zaś późniejsi egzegeci wyjaśniali, że prorocy byli zbyt liczni, by wymienić ich wszystkich – według niektórych Bóg zesłał osiem tysięcy proroków, z czego cztery tysiące było Izraelitami. Poza Koranem muzułmańska tradycja dotycząca proroków zawarta jest przede wszystkim w hadisach, drugim po świętej księdze najważniejszym źródle islamu. W klasycznych kolekcjach hadisów, w tym Sahihu Al-Buchariego, pojawiały się specjalne części zatytułowane ahadis al-anibija, czyli opowieści o prorokach. Często zawierają one powtórzenia treści zawartych w Koranie, ale niekiedy pojawiają się w nich tradycje sprzeczne ze sobą, co jest charakterystyczne dla hadisów. Muhammada przedstawia się zatem jako najważniejszego z proroków, ale z drugiej są też hadisy podkreślające, że jest im równy. Nie ma również zgody co do kolejności proroków.

Istnieją także odrębne kolekcje tradycji dotyczących proroków, z prawdopodobnie najbardziej znaną Kisas al-Anbija (Opowieściami proroków) As-Salabiego (zm. 1035). Opowieści o prorokach pojawiają się również w muzułmańskiej historiografii, co wiąże się z faktem, iż muzułmańscy kronikarze zwykli zaczynać swoje dzieła od początku świata, czyli pojawienia się Adama, pierwszego proroka, tak że historia proroctwa stała się ważną częścią historiozofii. Ten schemat początku dziejów świata jako ery proroków znajdujemy u pierwszego wielkiego historyka świata islamu, At-Tabariego (zm. 923), który cytuje Ibn Ishaka (zm. 761–767), autora jednej z pierwszych biografii (sira) Mahometa. Większość informacji na temat proroków Ibn Ishak zaczerpnął ze źródeł żydowskich i opisuje on jak kolejni prorocy przekazywali sobie w spadku władzę nad społecznością i autorytet religijny, którego częścią były pisma objawione. Każdy z nich jest przedstawiany jako wybrany przez Boga zwierzchnik ziemskiej społeczności, który ma chronić święte dziedzictwo przed zmianą i zepsuciem, co jednak rzadko kończy się powodzeniem. Pierwszym prorokiem był Adam, ostatnim zaś Mahomet, jednak zarówno u At-Tabariego, jak i wielu innych historyków łańcuch między tymi dwoma skrajnymi punktami był podawany bardzo różnie i z przerwami. Szczególnym zainteresowaniem cieszył się dopiero Ibrahim i jego następcy, gdyż to on miał zapoczątkować na ziemi erę monoteizmu. Muzułmanie poświęcali również szczególną uwagę Isie, ponieważ był on prorokiem bezpośrednio poprzedzającym Mahometa i często uważanym za mu najbliższego (chociaż istnieją też tradycje ukazującego jako proroka najbliższego Mahometowi Musę).

Natura proroctwa Prorok, wieszczek i oznaki proroctwa thumb|Mahomet otrzymuje objawienie od anioła Dżibrila (Gabriela), miniatura z rękopisu Dżame at-Tawarich Raszidoddina. Tebriz, 1314. Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art W języku hebrajskim przez proroctwo (נבואה, newuah) rozumiano w pierwszej kolejności zdolność widzenia przyszłości daną przez boga prorokowi i przepowiednię poczynioną przez tego ostatniego dotyczącą przyszłych zdarzeń. Początkowo nie istniało przy tym jasne rozróżnienie pomiędzy prorokiem a widzącym (רֹאֶה, roeh), który przepowiadał przyszłość (por. 1Sm 9,9). Również wśród Arabów istniała instytucja wieszczka (kahin), podobna do hebrajskiego roeh lub aramejskiego haze, i Mahomet miał duże trudności z przekonaniem swoich współczesnych, że jego przepowiadanie ma fundamentalnie inny charakter od działalności wieszczków. Do tych ostatnich upodabniał go szczególnie rytmiczny i poetycki charakter Koranu, jak również maniera „zakrywania głowy” i „owijania siebie samego” podczas momentów boskiego natchnienia (por. LXXIII, 1; LXXIV). To dlatego w Koranie Mahomet podkreśla, że jest kimś zupełnie różnym od wieszczków, choćby kiedy stwierdza:Zaprawdę, to słowa Wysłannika szlachetnego, a nie są to słowa poety! – wy, małej wiary! – ani nie są to słowa wieszczka – jak mało pamiętacie! – to objawienie od Pana światów!II, 34, przekład za: , ze zmianą słów „Posłańca” na „Wysłannika” oraz „wróżbity” na „wieszczka”.

To co odróżnia proroka od wieszczka to zatem źródło jego objawienia. Obaj przepowiadają to co przekazano im z zaświatów, jednak, jak zaznacza Ibn Chaldun, wiedza prawdziwych proroków pochodzi od aniołów, którzy przekazują słowa Boga, podczas gdy wieszczkowie przekazują słowa dżinnów, mogących głosić prawdę lub fałsz. Źródłem fałszywego objawienia może być również szatan (w muzułmańskiej tradycji postrzegany jako anioł albo dżinn, zob. Iblis), czego ofiarą miał paść sam Mahomet, kiedy zły duch podsunął mu szatańskie wersety. Al-Bajdawi wprowadził dodatkowe rozróżnienie, twierdząc, iż wysłannicy otrzymują objawienie od aniołów, podczas gdy zwykli prorocy otrzymują je w snach. Po śmierci Mahometa jemenickie plemię Mazhidż zbuntowało się pod przywództwem wieszczka Al-Aswada al-Ansiego i wkrótce sformułowano zasadę, iż „nie ma wieszczenia po proroctwie”. Jak to opisano powyżej, Mahomet został uznany za ostatniego proroka, zaś zgodnie z muzułmańską tradycją dżinnowie, którzy mieli nasłuchiwać u bram Nieba i udzielać natchnienia wieszczkom zostali przepędzeni przez aniołów zsyłających na nich spadające gwiazdy.