Emanuele Pessagno – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej, jeden z 12 wielkich niszczycieli (liderów) typu Navigatori. Nosił imię na cześć genueńskiego żeglarza (skracane także do samego „Pessagno”) oraz znak burtowy: PS. Został wodowany w 1929 i przyjęty do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w 1930 roku. Walczył podczas II wojny światowej na Morzu Śródziemnym. Został zatopiony 29 maja 1942 roku przez brytyjski okręt podwodny .

Wyporność standardowa okrętu wynosiła początkowo 1900 ton, natomiast pełna sięgała ostatecznie prawie 2900 ton. Był uzbrojony w sześć armat kalibru 120 mm i cztery wyrzutnie torped, uzupełnione przez lekkie działka przeciwlotnicze i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość maksymalna wynosiła początkowo ponad 38 węzłów.

Budowa

„Emanuele Pessagno” należał do dwunastu włoskich wielkich niszczycieli typu Navigatori, nazwanego tak z powodu noszenia przez okręty imion włoskich żeglarzy. Zostały one zaprojektowane jako okręty o silnym uzbrojeniu artyleryjskim i wysokiej prędkości, aby przeciwstawić się wielkim niszczycielom francuskim. Zamówienia na ich budowę zostały złożone w 1926 roku. Wszystkie okręty zostały wciągnięte na listę floty dekretem królewskim z 23 czerwca 1927 roku, klasyfikowane wówczas jako niszczyciele, po czym 19 lipca 1929 roku przeklasyfikowano je na „zwiadowców” (wł. esploratori), odpowiadających podklasie liderów. 5 września 1938 roku okręty typu Navigatori przeklasyfikowano z powrotem na niszczyciele (cacciatorpedinieri).

„Emanuele Pessagno” był zbudowany w stoczni (CNR) w Ankonie, razem z niszczycielem „Nicoloso da Recco”. Stępkę pod jego budowę położono 9 października 1927 roku. Otrzymał imię na cześć średniowiecznego genueńskiego żeglarza w służbie portugalskiej. Wodowano go 12 sierpnia 1929 roku, a do służby wcielono 10 marca 1930 roku. Po ponownym przeklasyfikowaniu na niszczyciel w 1938 roku otrzymał znak burtowy: PS, od skrótu nazwy. Dewizą okrętu było: Superare e superarsi (z wł. Pokonać i przezwyciężyć siebie).

Opis konstrukcji

Skrócony opis ogólny thumb|Sylwetka okrętu po modernizacji Niszczyciele typu Navigatori miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym. Sylwetka okrętów wyróżniała się dwoma szeroko rozstawionymi pochylonymi kominami, na skutek zastosowania naprzemiennego układu przedziałów siłowni, w celu zwiększenia odporności na uszkodzenia. Wyporność standardowa pierwotnie wynosiła 1900 ton, a pełna 2599 ton. Długość całkowita pierwotnie wynosiła 107,28 m, szerokość 10,2 m, a zanurzenie 3,51 m przy wyporności standardowej i 4,35 m przy wyporności pełnej. W 1940 roku okręt został poddany modernizacji (drugiej) w celu polepszenia stateczności, jak większość niszczycieli tego typu. Wyporność standardowa okrętów po modernizacji wynosiła 2125 ton, a pełna 2880 ton. Długość kadłuba wzrosła do 108,9 m, a szerokość do 11,2 m.

Załoga etatowo składała się początkowo ze 173 osób, w tym 9 oficerów, a do początku II wojny światowej wzrosła do 224 osób, w tym 12 oficerów. W toku wojny liczebność załogi mogła się dalej zwiększać).

Okręty były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych z przekładniami, zasilane przez cztery kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer i poruszające dwie trzyłopatowe śruby. Podobnie jak drugi okręt budowy stoczni CNR „Emanuele Pessagno” został wyposażony w turbiny akcyjno-reakcyjne Tosi oraz cztery kotły wodnorurkowe Odero, o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer. Śruby miały średnicę 3,4 m. Moc projektowa wynosiła 55 000 KM, a projektowa prędkość maksymalna 38 węzłów. Na próbach „Pessagno” rozwinął średnią moc 59 931 KM). Typowo okręty tego typu rozwijały w realnych warunkach służby prędkość 33–36 węzłów. Po drugiej modernizacji natomiast prędkość spadła natomiast do 28 węzłów przy pełnej wyporności.

Zapas paliwa po pierwszej modernizacji w 1930 roku został ograniczony do 460 ton. Po drugiej modernizacji zwiększono normalny zapas do 560 ton, a pełny do 680 ton. Zasięg według pierwotnego projektu miał wynosić 3800 mil morskich przy prędkości 18 węzłów, jednakże po pierwszej modernizacji zmniejszył się. Po drugiej modernizacji zasięg wzrósł do 5000 mil przy prędkości 18 węzłów lub 1200 mil przy 28 węzłach.

Uzbrojenie i jego zmiany Główną artylerię stanowiło sześć armat kalibru 120 mm Ansaldo o długości lufy 50 kalibrów (L/50) umieszczonych na trzech dwudziałowych podstawach. Podwójne stanowiska dział z maskami ochronnymi umieszczone były: na pokładzie dziobowym i na niskich nadbudówkach przed drugim kominem i na rufie. Kąt podniesienia lufy wynosił od -10° do +45° i umożliwiał też strzelanie amunicją rozpryskową do nisko lecących samolotów. Działa strzelały pociskami o masie 23,15 kg z prędkością początkową 920 m/s na odległość do 19 600 m. Szybkostrzelność wynosiła do 6–7 strzałów/min, lecz na dłuższą metę była ograniczona do czterech salw przez możliwości systemu podawania amunicji. Amunicja była łuskowa rozdzielnego ładowania, a zapas wynosił etatowo 1200 pocisków bojowych (408 przeciwpancernych, 672 burzące i 120 zapalających) oraz 100 oświetlających – przy czym można było zabrać do komór 250 pocisków więcej.

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwie armaty automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, umieszczone na burtach na tylnych końcach pokładu dziobowego. Ich zapas amunicji wynosił 3000 nabojów. Uzupełniały je dwa stanowiska podwójnie sprzężonych wielkokalibrowych karabinów maszynowych kalibru 13,2 mm Breda na skrzydłach mostka, z zapasem 3000 nabojów. W latach 1933–1934 montowano dwa dalsze stanowiska podwójnie sprzężonych karabinów maszynowych na platformie za drugim kominem, po bokach dalmierza. Pod koniec 1941 roku na wszystkich ocalałych okrętach, w tym „Emanuele Pessagno” zamieniono działka kalibru 40 mm i karabiny maszynowe na siedem pojedynczych działek automatycznych kalibru 20 mm Breda L/65 z 2400 nabojów na lufę (parami na skrzydłach mostka, tylnych końcach pokładu dziobowego i platformie po zdjętym dalmierzu za drugim kominem oraz jedna pojedyncza za pierwszym kominem).

Uzbrojenie torpedowe stanowiło pierwotnie sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych. Z uwagi jednak na ograniczoną dostępność nowych torped kalibru 533 mm, w środkowych wyrzutniach stosowano wkładki dla torped kalibru 450 mm i etatowy zapas obejmował początkowo cztery torpedy kalibru 533 mm i dwie kalibru 450 mm. Już w latach 1932–33 środkowe wyrzutnie zostały jednak zdemontowane, pozostawiając cztery wyrzutnie torped. Na „Emanuele Pessagno” aparaty torpedowe zamieniono w 1940 roku powtórnie na nowe trzyrurowe typu SI 1929 P/3×533,4 kalibru 533 mm, w układzie spłaszczonej piramidy, z podwyższoną środkową wyrzutnią.

Okręty początkowo przenosiły po 14 bomb głębinowych na dwóch zrzutniach na rufie, w tym cztery duże bomby o masie 100 kg i 10 małych o masie 50 kg. Podczas II wojny światowej stosowano także niemieckie bomby głębinowe oraz montowano na okrętach tego typu dwa lub cztery miotacze bomb głębinowych i zwiększano ich zapas, typowo do 40 bomb. W 1931 roku okręty otrzymały holowane torpedy przeciw okrętom podwodnym Ginocchio model 1927/46T, wodowane za pomocą żurawika w części rufowej. „Emanuele Pessagno” jak większość okrętów typu był wyposażony w tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 56 min kotwicznych. W 1941 roku tory minowe wydłużono i można było zabierać od 86 do 104 min zależnie od typu.

Wyposażenie Po pierwszej modernizacji w 1930 roku „Emanuele Pessagno” na dachu nadbudówki dziobowej miał standardowy dla okrętów tego typu dalocelownik z dwoma dalmierzami optycznymi o bazie 3 m. Na platformie przed masztem znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu. Trzeci 3-metrowy dalmierz, służący do strzelań torpedowych oraz rezerwowy dla artylerii, był w zakrytej wieży na platformie nadbudówki za kominem rufowym. Dalmierz ten był zdemontowany w 1941 roku przy instalacji działek kalibru 20 mm. Dane były przetwarzane w centrali artyleryjskiej w dolnej kondygnacji nadbudówki, wyposażonej w przelicznik artyleryjski.

Okręty miały jeden reflektor średnicy 90 cm na maszcie rufowym. W skład wyposażenia wchodziła aparatura w kominach do stawiania zasłony dymnej (czarnej albo białej). W 1940 roku okręty wyposażono w trały kontaktowe na rufie, o szerokości trałowania 200 m, lecz do połowy 1942 roku zostały zdjęte. „Emanuele Pessagno” nie został wyposażony podczas służby w stacją hydrolokacyjną ani radar.

Malowanie Początkowo okręty włoskie były malowane w części nadwodnej na kolor jasnoszary, z ciemnoszarym pokładem. Od 1938 roku na kadłubie malowano czerwone litery identyfikacyjne: PS. Na początku wojny latem 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza. „Emanuele Pessagno” nie zdążył otrzymać kamuflażu przed swoim zatopieniem.

Służba Okres międzywojenny Okręt wcielono do służby w Regia Marina 10 marca 1930 roku. Już między 1 maja a 23 września 1930 roku przeprowadzono pierwszą modernizację okrętu w La Spezii, polegającą przede wszystkim na obniżeniu nadbudówki i zmniejszeniu zapasu paliwa dla polepszenia stateczności. Od 1 grudnia 1930 do 18 marca 1931 roku „Emanuele Pessagno” wchodził w skład zespołu ośmiu niszczycieli tego typu zabezpieczających trasę grupowego przelotu transatlantyckiego 12 wodnosamolotów gen. Italo Balbo, przydzielony do trzeciej grupy operującej u brzegów Afryki (razem z „Antoniotto Usodimare”). 8 grudnia 1931 roku okręt otrzymał w Genui banderę bojową ufundowaną przez to miasto. Między 8 września a 24 grudnia 1932 roku wraz z bliźniaczym „Alvise da Mosto” odbył rejs do portów Ameryki Południowej – Brazylii i Argentyny. 11 maja 1935 roku został okrętem flagowym inspektora okrętów podwodnych (admirała dowodzącego dywizją okrętów podwodnych). Podczas hiszpańskiej wojny domowej pełnił służbę na południowym Morzu Śródziemnym, udzielając wsparcia stronie nacjonalistów. W sierpniu 1938 roku został okrętem flagowym 6 Flotylli, zastępując krążownik „Quarto”. We wrześniu tego roku, po przeklasyfikowaniu na niszczyciel, został przydzielony do 16. dywizjonu niszczycieli (squadriglia). W kwietniu 1939 roku wraz z 16. dywizjonem osłaniał włoską inwazję na Albanię. Między 2 stycznia a 31 marca 1940 roku „Pessagno” przeszedł w La Spezii drugą modernizację polepszającą stateczność.

II wojna światowa 1940–1941 W chwili przystąpienia Włoch do II wojny światowej „Emanuele Pessagno” wchodził w skład 16. dywizjonu niszczycieli, przydzielonego do 1. eskadry w Tarencie, wraz z „Nicoloso da Recco”, „Antoniotto Usodimare” i „Luca Tarigo”. Okręt brał udział w działaniach głównych sił floty przed pierwszym starciem morskim z Brytyjczykami, lecz razem ze swoim dywizjonem powrócił do bazy w Auguście rano 9 lipca celem uzupełnienia paliwa i nie uczestniczył w samej bitwie koło przylądka Stilo podaje mylnie w świetle dokładniejszych źródeł (), że „Pessagno” brał udział w bitwie koło Punta Stilo, stawiał zasłonę dymną i strzelał torpedy.. „Pessagno” brał udział w patrolu przeciwpodwodnym pod Augustą 1 sierpnia 1940 roku, w trakcie którego „Ugolino Vivaldi” wykrył i zatopił okręt podwodny HMS „Oswald”. Od października 1940 roku niszczyciel wraz ze swoim dywizjonem bazował w Brindisi w związku z osłoną konwojów w Cieśninie Otranto po inwazji na Grecję. 28 listopada wraz z innymi niszczycielami i torpedowcami ostrzeliwał w celu wsparcia oddziałów włoskich pozycje greckie na Korfu. 18 grudnia ponownie z krążownikami ostrzeliwał pozycje greckie pod Lukovë.

1941