Doskwier japoński (Aedes japonicus) – gatunek muchówki z rodziny komarowatych (Culicidae). Pierwotnie występował jedynie na terenach Azji Wschodniej, obecnie szeroko rozprzestrzeniony również w Ameryce Północnej oraz Europie.
Opis Ciało smukłe, delikatne. Samice zazwyczaj nieco większe od samców. Głowa wyposażona w długą, czarną kłujkę. Czułki u samic nitkowate, u samców pierzaste. Tułów czarny, po bokach białoplamkowany, natomiast w części grzbietowej z pięcioma złocistymi smugami układającymi się w charakterystyczny, lirowaty wzór. Odwłok czarny z białymi plamami u podstawy każdego segmentu. Odnóża czarne; na każdym z nich znajdują się 4 białe obrączki.
Biologia lewo|mały|241x241px|W trakcie przeobrażania Gatunek wykazuje szeroką tolerancję wobec niekorzystnych warunków środowiskowych, na przykład niskich temperaturTheodore G. Andreadis, Roger J. Wolfe, Evidence for reduction of native mosquitoes with increased expansion of invasive Ochlerotatus japonicus japonicus (Diptera: Culicidae) in the Northeastern United States, Journal of Medical Entomology 47(1), s. 43-52, 2010.Marcin Gierek, Gabriela Ochała-Gierek, Andrzej J. Woźnica, Grzegorz Zaleśny, Alicja Jarosz, Paweł Niemiec, Winged Threat on the Offensive: A Literature Review Due to the First Identification of Aedes japonicus in Poland, Viruses 16, 703, 2024.. Na terenach o klimacie umiarkowanym aktywny od wiosny do jesieni. Larwy rozwijają się w różnego rodzaju zbiornikach wodnych, zarówno naturalnych, jak i sztucznych, takich jak małe jeziorka, kałuże, zalane wodą dziuple, wiadra, pojemniki czy opony. Występuje kilka pokoleń w sezonie. Zimują jaja oraz larwy. Wraz z nadejściem pierwszych cieplejszych dni dochodzi do wyklucia się nowej generacji i przeobrażenia starszej. Imagines preferują tereny wilgotne i zalesione (lasy, zarośla, mokradła, parki, ogrody). Żywią się nektarem oraz spadzią. Samice pobierają głównie krew ssaków, choć w warunkach laboratoryjnych zaobserwowano także żerowanie na ptakachMichael R. Sardelis, Michael J. Turell, Richard G. Andre, Experimental transmission of St. Louis encephalitis virus by Ochlerotatus J. japonicus, Journal of the American Mosquito Control Association 19(2), s. 159-162, 2003.. Larwy pobierają pokarm w postaci szczątków organicznych unoszących się w toni. mały|247x247px|Pobierająca krew samica
Występowanie Pierwotny zasięg występowania Ae. japonicus obejmował obszar Azji Wschodniej (Japonia, Korea, południe Chin, Tajwan). Pierwsze stwierdzenie spoza tego obszaru pochodzi z Nowej Zelandii z 1994 roku, kiedy to odnaleziono kilka larw komara w transporcie opon samochodowych z JaponiiM. Laird, L. Calder, R. C. Thornton, R. Syme, Japanese Aedes albopictus among mosquito species reaching New Zealand in used tires, Journal of the American Mosquito Control Association 10 (1), s. 14-23, 1994..
W 1998 po raz pierwszy zaobserwowany w Ameryce Północnej w stanach Nowy Jork oraz New Jersey w USAE. L. Peyton, S. R. Campbell, T. M. Candeletti, M. Romanowski, W. J. Crans, Aedes (Finlaya) japonicus japonicus (Theobald), a new introduction into the United States, Journal of the American Mosquito Control Association 15 (2), s.238-241, 1999.. Wkrótce później gatunek został odnaleziony także w stanie Connecticut. Na dziś dzień opanował większość wschodnich stanów USA oraz prowincji Kanady. Obecny również na północnym zachodzie Ameryki Północnej, w większych miastach Kolumbii Brytyjskiej, stanu Waszyngton oraz w Oregonie.
W Europie pierwotnie stwierdzony we Francji w 2002 rokuFrancis Schaffner, Sébastien Chouin, Jacques Guilloteau, First record of Ochlerotatus (Finlaya) japonicus japonicus (Theobald, 1901) in metropolitan France, Journal of the American Mosquito Control Association 19 (1), s. 1-5, 2003.. Następnie notowany z Belgii, Szwajcarii, Niderlandów, Niemiec, Czech, Słowacji, Polski, Austrii, Rumunii, Liechtensteinu, Chorwacji, Słowenii, Włoch, Hiszpanii oraz Luksemburgu.
Pierwsze doniesienia o doskwierze japońskim w Polsce pochodzą z Kielc z końca października 2022 roku. Rok później komar został odłowiony w Mikołowie w województwie śląskim. Badania genetyczne zebranego materiału pozwoliły ostatecznie potwierdzić identyfikację gatunku. Na tę chwilę gatunek zaobserwowano w województwie świętokrzyskim, małopolskim, śląskim oraz łódzkim (stan na 2024 rok).
Obecność muchówki odnotowano także na Hawajach.
Spekuluje się, że za masowe rozprzestrzenienie się Ae. japonicus w Ameryce Północnej oraz w Europie odpowiada w dużej mierze transport opon samochodowych. To właśnie w ich dostawach bądź w pobliżu ich składowisk po raz pierwszy stwierdzano obecność tego gatunku w poszczególnych państwach. Niskie wymagania środowiskowe komara ułatwiają szybką aklimatyzację do nowych warunków bytowych oraz znacznie przyśpieszają proces inwazji. Stanowi to poważne zagrożenie dla populacji rodzimych gatunków komarowatych o mniejszej plastyczności środowiskowej, które przez to mogą być skutecznie wypierane przez Ae. japonicus.
Taksonomia Należy do podrodzaju Hulecoeteomyia wraz z blisko spokrewnionym doskwierem koreańskim (Aedes koreicus).
Wyróżnia się 4 podgatunki Ae. japonicus. Są to:
Aedes japonicus amamiensis, Aedes japonicus japonicus, Aedes japonicus shintiensis, Aedes japonicus yaeyamensis.
Znaczenie medyczne Doskwier japoński bywa wektorem wirusów zagrażających zdrowiu i życiu człowieka. Analiza materiału zebranego w Ameryce Północnej pozwoliła potwierdzić, że tamtejsze populacje potrafią transmitować wirusa Zachodniego Nilu (WNV), a także wywołującego zapalenie mózgu wirusa La Crosse (LACV)Mosquito species in which West Nile virus has been detected, United States, 1999-2016 [online], Centers for Disease Control and Prevention, 2016 [dostęp 2024-10-30]. Ponadto, w warunkach laboratoryjnych odnotowano możliwość przenoszenia szeregu innych arbowirusów, w tym wirusa japońskiego zapalenia mózgu (JEV), wirusa chikungunyi (Alphavirus chikungunya, CHIKV), wirusa dengi (DENV) czy wirusa ziki (ZIKV). Z tego powodu, przypuszcza się, że Ae. japonicus może być ich potencjalnym wektorem także w środowisku naturalnym. W celu dokładnego poznania, jaką rolę gatunek odgrywa w cyklach transmisyjnych tychże wirusów potrzebne będą dalsze badania środowiskowe.
Przypisy
Kategoria:Komarowate Kategoria:Muchówki Azji Kategoria:Muchówki Europy Kategoria:Muchówki Ameryki Północnej Kategoria:Inwazyjne gatunki owadów Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1901 roku