Wincenty Flak (ur. 25 marca 1870 w Nowej WsiMadejski 2024, s. 20., zm. 17 czerwca 1943Madejski 2024, s. 32.) – polski artysta ludowy, rolnik.
Życiorys Urodził się w rodzinie chłopskiej Antoniego i Agnieszki z d. Żak. Miał 11 rodzeństwa, z tego siedmioro przeżyło okres dziecięcyMadejski 2024, s. 20, 21.. Ukończył parę klas szkoły podstawowejMadejski 2024, s. 33.. Od 1883 r. mieszkał z rodziną w Zielonce NowejMadejski 2024, s. 24.. Był trzykrotnie żonaty: z Marianną z d. Oczkowską (1892), Marianną z d. Milczarczyk (1899) i Wiktorią z d. Nowak (1908), z każdą z żon miał dzieciMadejski 2024, s. 27, 29., w sumie dziewięcioro, ale troje z nich zmarło w dzieciństwieMadejski 2024, s. 30.. Ponadto wychowywał kilkoro osieroconych dzieci swoich krewnychMadejski 2024, s. 30.. Wincenty gospodarował na swojej ziemi od 1892Madejski 2024, s. 27., początkowo na 20 zadłużonych morgach, a od 1903 miał już tylko 10 mórgMadejski 2024, s. 28.. Dodatkowo w latach 1931–1935 był właścicielem restauracji w ZwoleniuMadejski 2024, s. 31..
Jako młody mężczyzna grywał na zabawach wiejskich na skrzypkach, które samodzielnie wykonał. Od 1905 r. zajął się też amatorsko, ale intensywnie rzeźbiarstwem w drewnieKubaszewska 1975, s. 225.. Wykształcił swój styl, cechujący się bardzo bogatą ornamentyką florystyczno-geometryczną, ekspresyjnie wyrażonymi uproszczonymi postaciami i widoczną surową fakturą drewna, prawie nigdy nie malowanego. Często tworzył „obrazy w drewnie” mające postać skrzynkowej kompozycji z centralną sceną figuralną (o tematyce pasyjnej lub świeckiej) i bardzo obficie rzeźbionym otoczeniem, którym były różne detaliczne, pasujące do tematyki dzieła przedmioty lub ornamentyMadejski 2024, s. 48, 51–54.Kubaszewska 1975, s. 225.. Tematyka dzieł Flaka była różnorodna – tworzył rzeźby religijne (np. ołtarze kościelne, ołtarzyki, krzyże), patriotyczne (np. duża kompozycja Zmartwychwstanie Polski, w latach 30. XX w. godła i herby m.in. dla urzędów, w tym płaskorzeźby z orłem)Kubaszewska 1975, s. 225.Madejski 2024, s. 55, 59., ale też zdobione ramy obrazów i feretronówMadejski 2024, s. 35, 48, 54., rzeźbione przedstawienia bukietów roślin oraz przedmioty użytkowe (m.in. meble)Madejski 2024, s. 60, 61..
W. Flak kilkukrotnie brał udział w wystawach, m.in. w Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929Madejski 2024, s. 61, 62., uzyskując nagrody pieniężne na wystawie rzemiosła ludowego w Kozienicach (1911) oraz rolno-przemysłowej w Radomiu i Staszowie (obie 1912)Madejski 2024, s. 37, 38.. Otrzymał tytuł Zasłużony dla ZwoleniaMadejski 2024, s. 66..
W. Flak wielokrotnie przekazywał swoje dzieła rzeźbiarskie w darze ważnym osobistościom lub instytucjom. W 1918 ofiarował, za pośrednictwem miejscowych władz, cesarzowi Austrii Karolowi I i jego żonie Zycie Burbon-Parmeńskiej zdobione drewniane trony, za co otrzymał od dworu podziękowanie i podarunekMadejski 2024, s. 43.. Około 1920 stworzył rzeźbiarski portret Piłsudskiego i podarował go marszałkowi. Wszedł on potem w skład stałej ekspozycji Muzeum Józefa Piłsudskiego w BelwederzeMadejski 2024, s. 50.. W 1930 wręczył swój tryptyk z patriotycznymi treściami prezydentowi Ignacemu MościckiemuMadejski 2024, s. 58., a w 1935 przekazał tryptyk dla Prezydium Rady MinistrówMadejski 2024, s. 59.. Podczas odwiedzin Polski w 1937 przez króla Rumunii Karola II ofiarował mu jedno ze swoich dziełMadejski 2024, s. 60.. Wykonał ołtarz polowy dla Wojska Polskiego i w 1925 osobiście przekazał go prezydentowi RP Stanisławowi WojciechowskiemuMadejski 2024, s. 56.. Ponadto doprowadził do wystawienia w budynku Sejmu RP w 1923 r. swojej rzeźby, w postaci kolumny symbolizującej apoteozę PolskiMadejski 2024, s. 55.. W czasie wojny zostali aresztowani jego synowie i córka Antonina. Artysta, chcąc ich ocalić, podarował Generalnemu Gubernatorowi Hansowi Frankowi wykonany przez siebie tryptyk. Zmarł na zapalenie płuc 17 czerwca 1943.
Pamięć Rzeźbiarstwu i życiu W. Flaka poświęcona jest stała wystawa w Muzeum Regionalnym w Zwoleniu. W zbiorach Muzeum Etnograficznego w Krakowie znajduje się prząślicaKubaszewska 1975, s. 226., a w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu patriotyczny tryptyk Orzeł z lat 30. dłuta FlakaMadejski 2024, s. 59.. Muzeum w Łowiczu posiada ołtarz polowy dla Prezydium Rady Ministrów RPOlesiuk D., Kmieć W., 2024: Katalog prac Wincentego Flaka. W: Wincenty Flak (1870–1943) – rzeźbiarz z Zielonki Nowej (red. Madejska K. i Smyk K.). Muzeum Regionalne w Zwoleniu, Wydawnictwo Muzyczne Polihymnia, Zwoleń–Lublin, s. 228–231.. O artyście powstał także artykuł Marii Przeździeckiej opublikowany w 1961 w „Polskiej Sztuce Ludowej”Przeździecka M., 1961: Wincenty Flak – rzeźbiarz samouk. „Polska Sztuka Ludowa”, R. 15, nr 1, s. 41–45.. Pomnik W. Flaka znajduje się w Zielonce NowejMadejski 2024, s. 64..
Przypisy
Bibliografia Kubaszewska H., 1975: Flak Wincenty. W: Maurin-Białostocka J. i in.: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, tom II. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, s. 225, 226. Madejski P., 2024: Wincenty Flak – życie i twórczość. W: Wincenty Flak (1870–1943) – rzeźbiarz z Zielonki Nowej (red. Madejska K. i Smyk K.). Muzeum Regionalne w Zwoleniu, Wydawnictwo Muzyczne Polihymnia, Zwoleń–Lublin.
Linki zewnętrzne Wincenty Flak i Ignacy Mościcki z dziełem podarowanym prezydentowi
Kategoria:Polscy rzeźbiarze ludowi Kategoria:Urodzeni w 1870 Kategoria:Zmarli w 1943 Kategoria:Ludzie związani ze Zwoleniem (powiat zwoleński)