Operacja Nemezis (, trb. "Nemesis" gortsoghut'iun) – specjalna operacja Armeńskiej Federacji Rewolucyjnej mająca na celu likwidację zarówno najwyższych tureckich oficjeli odpowiedzialnych za ludobójstwo Ormian, jak i urzędników Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu odpowiedzialnych za masakrę Ormian w Baku we wrześniu 1918 roku.
Akcja została zaplanowana przez Shahana Natalie, Armena Garo i Aarona Sachakliana, a jej nazwa pochodzi od greckiej bogini boskiej zemsty, Nemesis.
W wyniku operacji w latach 1920–1922 tajna komórka Ormiańskiej Federacji Rewolucyjnej dokonała siedmiu zabójstw, z których najbardziej znanym było zabójstwo głównego organizatora ludobójstwa Ormian – Talaata Paszy, dokonane przez Ormianina Soghomona Tehliriana w marcu 1921 r. w Berlinie. Celem Natalie było przekształcenie procesu Tehliriana w publiczną, ogólnoświatową debatę na temat osób odpowiedzialnych za ludobójstwo Ormian. W swoich wspomnieniach Natalie ujawnił rozkaz, jaki wydał Tehlirianowi: „Rozsadź czaszkę mordercy numer 1 i nie próbuj uciekać. Zostań tam, ze swoją stopą na jego zwłokach i poddaj się policji, która przyjdzie i założy ci kajdanki”.
Lista zabójstw Do zabójstw dokonanych w ramach Operacji Nemesis należą: Data i miejsce Cel Zabójca(cy) 19 czerwca 1920 Tyflis, Gruzja120x120pxFatali Khan KhoyskiPremier Azerbejdżanu Aram JerganianMisak Kirakosyan 15 marca 1921 Berlin, Niemcy133x133px Talaat PaszaMinister Spraw Wewnętrznych i Wielki Wezyr Soghomon Tehlirian 18 lipca 1921 Konstantynopol, Imperium Osmańskie120x120px Minister Spraw Wewnętrznych Azerbejdżanu Misak Torlakian 5 grudnia 1921 Rzym, Włochy120x120pxSaid Halim PaszaWielki Wezyr Arszawir Szirakian 17 kwietnia 1922 Berlin, Niemcy120x120pxCzłonek założyciel Komitetu Unii i Postępu Aram Jerganian 17 kwietnia 1922 Berlin, Niemcy150x150pxWali Wilejatu Trebizondu Arszawir Szirakian 25 lipca 1922 Tyflis, Gruzińska SRR123x123px Dżemal PaszaWali Wilejatu Syrii i minister marynarki wojennej Stepan DzaghigianBedros D. Boghosian
Turecka reakcja 31 maja 1926 r. rząd turecki uchwalił ustawę nr 882, która przyznawała krewnym zamordowanych przywódców osmańskich majątki będące własnością należącą do „zbiegłych Ormian”. Poseł i sekretarz Atatürka, Recep Zühtü Soyak, wspomniał, że nowe prawo miało być „przekazem ostrzegawczym dla zabójców: możecie zabić Turka poprzez zamach! Ale my wychowamy jego potomstwo za wasze pieniądze, tak że jutro on wydłubie wam oko i rozbije wam głowę”.
Upamiętnienie 25 kwietnia 2023 roku w Erywaniu odsłonięto pomnik poświęcony Ormianom, którzy uczestniczyli w operacji Nemesis. Ministerstwa Spraw Zagranicznych Turcji i Azerbejdżanu natychmiast potępiły ten gest.
Przypisy
Kategoria:Działania zbrojne w 1921 Kategoria:Działania zbrojne w 1920 Kategoria:Ludobójstwo Ormian