Zespół Szkół Zawodowych im. Jana Liszewskiego – placówka oświatowa w Braniewie utworzona w 1962 roku na bazie obiektów przedwojennego gimnazjum, kształcąca na poziomie szkoły zawodowej i średniej.
Powstanie i historia szkoły Tradycje szkoły lewo|mały|Rok 1635 – miejsce szkoły zajmują zabudowania klasztoru OFM lewo|mały|Na wprost budynek gimnazjum wzniesiony w latach 1743–1771 lewo|mały|Szkoła po dobudowaniu kościoła (1863) oraz auli (1869) lewo|mały|Po przebudowie z lat 1931–1934 lewo|mały|Kamienny Dom, teraz boisko szkolne ZSZ lewo|mały|Szkoła, 1966, zajęcia tylko w prawym skrzydle lewo|mały|Boisko ZSZ, 2023 Szkoła nawiązuje tradycjami do uczelni jezuickiej, pierwszej tego typu na ziemiach polskich, założonej w Braniewie w 1565 przez biskupa Hozjusza. W 1780, po kasacie jezuitów, kolegium zostało przekształcone przez władze pruskie w Gymnasium Academikum, a od 1818 w Królewskie Liceum Hosianum. W 1936 roku, w okresie rządów narodowego socjalizmu, szkoła otrzymała za patrona wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego oraz twórcę potęgi zakonu krzyżackiego – Hermanna von Salzę. Szkoła nazywała się odtąd Hermann-von-Salza-Schule. W 1938 do szkoły została przyłączona ponadto Szkoła Zamkowa. Przez cały ten okres pozostawała szkołą średnią wyłącznie dla chłopców.
Prowadzenie nauki w gimnazjum zakończono 21 stycznia 1945, pozostałych jeszcze uczniów powołano do oddziałów obrony terytorialnej (Volkssturmu). W wyniku prowadzonych działań wojennych w okresie luty-marzec 1945 obiekty szkolne znacznie ucierpiałyRudolf Bultmann, Günther Bornkamm, Briefwechsel 1926-1976, str. 114Gymnasium Braunsberg. Des Gymnasiums letzter Akt 1933– 1945 von Michael Bludau, w: ZGAE 29 1966.
Architektura obiektów szkoły Pierwsza szkoła jezuicka wraz z konwiktem mieściła się w pofranciszkańskim budynku klasztornym. W latach 1743–1771 został wzniesiony nowy reprezentacyjny obiekt kolegium jezuickiego w miejscu budynków gospodarczych przylegających do murów obronnych i jest to środkowe skrzydło współczesnej szkoły (w 1758 budowa przerwana na jakiś czas wskutek katastrofy budowlanejKatalog zabytków sztuki. Województwo elbląskie. Braniewo, Frombork, Orneta i okolice. t. 2, zeszyt 1, Tekst, pod red. Mariana Arszyńskiego i Mariana Kutznera, Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1980, s. 27–29). Duże zmiany architektoniczne otoczenia szkoły nastąpiły po kasacie zakonu jezuitów. Przystąpiono do prac rozbiórkowych obiektów jezuickich. W 1792 rozebrano budynek drukarni jezuickiej. W latach 1805–1806 zburzono stary klasztor. W 1809 rozebrano stary średniowieczny kościół pofranciszkański, znajdujący się przed budynkiem szkoły. Dopiero po pół wieku zaczęto rozwijać infrastrukturę szkolną. W latach 1861–1863 przy szkole wybudowany został kościół gimnazjalny. W latach 1867–1869 pomiędzy kościołem a szkołą dobudowano aulę. Budynek gimnazjum do 1904 nie był połączony z lewym skrzydłem, w tym roku dobudowano łącznik spajający gimnazjum z Wieżą Kleszą, gdyż wieżę tę miasto już w 1858 przekazało szkole i wieża była użytkowana przez szkołę m.in. jako obserwatorium astronomiczne. Kolejna wielka przebudowa kompleksu gimnazjum, obejmująca również aulę i kościół, miała miejsce w latach 1931–1934. Wymusiła ją stale rosnąca liczna uczniów – w rekordowym roku 1930 było ich aż 459 w gimnazjum. W 1931 wyburzono najpierw dom nauczycielski i starą salę gimnastyczną, a w ich miejscu dobudowano następnie prawe skrzydło szkoły z nową salą gimnastyczną. Bryła szkolna otrzymała wówczas kształt podkowy, który został do współczesności. W ramach tego remontu z lat 1931–1934 kościół wraz z aulą i szkołą został między innymi nakryty jednolitym dachem dwuspadowymPiotr Gursztyn Liceum Hosianum w Atenach Północy, IKAT. Gazeta Braniewska, 25 lipca 2003 r., s. 6–7.
W wyniku działań wojennych kompleks bardzo ucierpiał. Do odbudowy szkoły przystąpiono dopiero na początku lat 60. Odremontowano jednak jedynie jej prawe skrzydło, a następnie XVIII-wieczną środkową część szkoły z arkadami. Odbudowa trwała do roku 1971, lecz nie odwzorowywała wiernie przedwojennej architektury. Zniekształcony został m.in. kształt okien, uproszczona została elewacja budynku, zaś klatka schodowa, pierwotnie znajdująca się pośrodku budynku, została przesunięta do zachodniej części szkoły. Prawe skrzydło straciło też dach dwuspadowy na rzecz płaskiego, a także zamurowano znajdujące się w nim przejście pomiędzy dziedzińcem gimnazjum a dawną ulicą pocztową. Remont i odbudowę szkoły prowadzono pod kierunkiem Apolinarego Skrodzkiego.
Mury kościoła w lewym skrzydle stały w ruinie aż do roku 1968Andrzej Kopiczko Kościół warmiński a polityka wyznaniowa po II wojnie światowej, Olsztyn 1996, s. 73, dopiero wówczas je rozebrano, jako najpewniej niepasujące do nowej socjalistycznej rzeczywistości. Następnie na jego gruzach wzniesiono typowy dla socjalistycznej zabudowy blok mieszkalny, nieprzystający architekturą ani do XVIII-wiecznego skrzydła z krużgankami, ani do Wieży Kleszej. Budynek ten będzie pełnić przez wiele lat funkcję internatu przyszkolnego. Remont szkoły został ostatecznie zakończony w roku 1971 i nadany jej kształt architektoniczny utrzymał się do współczesnościStanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 301.
W 1973, w ramach przygotowań do obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika, w przestrzeni publicznej Braniewa zaplanowano 20 kompozycji plastycznych, które będzie można oglądać przez kilka, a nawet więcej lat. Jedną z tych instalacji miejskich, które oparły się próbie czasu i przetrwały do współczesności, był wykonany przed placu przed szkołą model Układu Słonecznego o średnicy ok. 22 metrów. Na trawniku wytyczono okręgi symbolizujące orbity planet, na których umieszczono różnej wielkości kule, przedstawiające słońce i planety Układu SłonecznegoNa szlaku Kopernika. Braniewo [w:] Warmia i Mazury. Miesięcznik kulturalny, 1973.02 nr 2, s. 8.
Do terenu szkoły należy boisko. Jest to miejsce, na którym przez wiele stuleci stał budynek seminarium papieskiego, a później seminarium diecezjalnego – słynny Kamienny Dom. Budynek został zniszczony w czasie działań wojennych II wojny światowej. Pozostałości okazałego 4-kondygnacyjnego gmachu rozebrano w 1960 rokuAndrzej Kopiczko Kościół warmiński a polityka wyznaniowa po II wojnie światowej, Olsztyn 1996, s. 73. W jego miejscu pozostał pusty, później wyasfaltowany plac, służący jako boisko szkolne. W 2023 szkoła zrealizowała inwestycję pn. Przebudowa/modernizacja istniejącego boiska szkolnego w ramach zadania „modernizacja infrastruktury sportowej” na kwotę 1,2 mln złRaport o stanie Powiatu Braniewskiego za rok 2023, Braniewo, maj 2024 roku.
Działalność Zespołu Szkół Zawodowych mały|329x329px|Tablica upamiętniająca patrona szkoły (w budynku) Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Braniewie otwarta decyzją Ministerstwa Oświaty nr SZ1-11/62 z dnia 7 czerwca 1962 roku oraz jako Zasadnicza Szkoła Zawodowa dla Pracujących decyzją Ministerstwa Oświaty nr SZ3–0a/24/62 z dnia 10 października 1962 rokuDziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty. 26 listopada 1962 nr 12 (26 XI), poz. 142, s. 417Dziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty. 15 sierpnia 1962 nr 9 (15 VIII), poz. 107, s. 324. Jednak ze względu na zniszczenia budynku przy ul. Gdańskiej lekcje przez pierwsze 2 lata odbywały się popołudniami w budynku Liceum Ogólnokształcącego przy ul. Sikorskiego. Pierwszym dyrektorem szkoły został Edward Imiołczyk. Początkowo szkoła funkcjonowała jako ZSZ dla pracujących.
W 1964 prawe skrzydło budynku przy ul. Gdańskiej zostało już na tyle wyremontowane, że szkoła mogła się tu przenieść i realizować zajęcia szkolne. Zarządzeniem nr SZ2–11/174/64 z dnia 17 października 1964 r. zatwierdzono utworzenie w nim od września tego roku Technikum EkonomicznegoDziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty. Warszawa 31 grudnia 1964 nr 13 (31 XII), poz. 156, s. 423. Dyrektorem szkoły został mianowany Apolinary Skrodzki. Wkrótce zostały otwarte następne kierunki w szkole: klasa mechaniczna i wielozawodowa. W następnych latach uruchomione zostały też kierunki: murarz, mechanik maszyn rolniczych, blacharz, tokarz, krawiec, kucharz, kelner i wiele innych specjalnościBraniewo. 45-lecie Zespołu Szkół Zawodowych. Od „handlówki” po współczesność, IKAT. Gazeta Braniewska, 30 listopada 2007.
W szkole w kolejnych latach utworzono klasy szkoły średniej – technikum i liceum ekonomiczne, liceum medyczne, liceum zawodowe, liceum ogólnokształcące i technikum żywienia i gospodarstwa domowego. W 1971 otwarto przy szkole Ośrodek Doskonalenia Zawodowego, a także oddano do użytku internat. W 1972 utworzono liceum zawodowe o profilu kelner-bufetowy, a następnie o profilu sprzedawca-magazynier. W latach 70. otworzone zostało również Średnie Studium Zawodowe50 urodziny Zespołu Szkół Zawodowych. Były gratulacje, życzenia i podziękowania [w:] IKAT. Gazeta Braniewska, 16 listopada 2012, s. 4.
Charakterystyczną placówką dydaktyczną było otwarte w 1975 roku Liceum Medyczne (był to rok otwarcia w Braniewie nowego dużego szpitala), które funkcjonowało przez następne 20 lat, do roku 1995.
10 listopada 1987 szkoła na XXV-lecie powstania otrzymała imię i sztandar. Patronem szkoły został Jan Liszewski – założyciel „Gazety Olsztyńskiej”, nauczyciel, poeta, etnograf, warmiński działacz polityczny i społeczny.
9 listopada 2012, podczas obchodów 50-lecia utworzenia szkoły, na ścianie pod arkadami odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą prof. Władysławowi Świtalskiemu, kanonikowi warmińskiemu, polskiemu przedwojennemu wykładowcy, autorowi licznych rozpraw naukowych50 urodziny Zespołu Szkół Zawodowych. Z kart historii [w:] IKAT. Gazeta Braniewska, 9 listopada 2012, s. 4.
Od roku szkolnego 2007/2008 do budynku ZSZ został przeniesiony z ul. Szkolnej Zespół Szkół Ekonomicznych, znany przez wiele lat pod nazwą Szkoła RolniczaBraniewo. Zespół Szkół Ekonomicznych przeniesiony na ul. Gdańską. Dwie szkoły w jednym budynku, IKAT. Gazeta Braniewska 27 lipca 2007.
Internat W 1971 rokuW każdym województwie kilka zagrożonych obiektów [w:] Kurier Polski, R. 14 [i.e. 15], nr 140 (17 czerwca 1971), s. 1–2 szkoła otrzymała nowe skrzydło, w którym utworzono duży internat umożliwiający zakwaterowanie 200 osóbPraca zbiorowa. Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, Olsztyn 1973, s. 370. Zabytkowy obiekt szkolny bez oporów połączono z prostopadłościennym, typowym dla tamtego okresu blokiem, postawionym w miejscu dopiero co rozebranych ścian kościoła gimnazjalnego pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny oraz auli szkolnej. Wykonawcą robót było Warmińskie Przesiębiorstwo Budowlane, które równolegle prowadziło budowy szkół w Pasłęku i we Fromborku, co było przyczyną rocznego opóźnienia w zakończeniu prac w Braniewie.
W internacie mieszkali uczniowie nie tylko Zespołu Szkół Zawodowych, lecz również Zespołu Szkół Budowlanych i Szkoły Rolniczej przy ul. Szkolnej. Internat był przeznaczony dla młodzieży męskiej i żeńskiej. W 1995 internat posiadał 150 miejsc, z czego wykorzystywanych na stałe było około 80. Liczba wynajmowanych miejsc wzrastała w okresach organizowanych przez Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Zawodowego kursów. Pokoje w internacie były 2- oraz 4-osobowe. Na każdym z trzech pięter znajdował się pokój do cichej nauki, pokój gospodarczy oraz świetlicaAgnieszka Zalewska Życie w internacie, Nasz Tygodnik. Gazeta Braniewska, 27 października 1995, s. 23. W drugiej dekadzie XXI w. internat został zamknięty. Lewe skrzydło kompleksu ZSZ, czyli były internat, pozostaje współcześnie (rok 2026) nieużytkowane. Uczniowie wszystkich braniewskich szkół są zakwaterowani współcześnie w jednym internacie, mieszczącym się przy ul. Królewieckiej, przy Zespole Szkół BudowlanychAnna Wiśniewska, Dariusz Lis Zespół Szkół Budowlanych w Braniewie dawniej i dziś : 45-lecie istnienia, Braniewo 2015, s. 36.
Biblioteka pedagogiczna