Koszykarz rdzawobrody (Asthenes ayacuchensis) – gatunek małego ptaka z rodziny garncarzowatych (Furnariidae). Występuje w Ameryce Południowej – endemicznie na niewielkim terenie Peru. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek bliski zagrożenia (NT, ).

Systematyka Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisali amerykańscy przyrodnicy Charles Vaurie, John S. Weske i John Whittle Terborgh w 1972 roku na łamach „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”, bazując na serii 9 okazów zebranych w sierpniu 1968 roku przez Weskego i Terborgha oraz w lipcu 1970 roku przez Weskego, Terborgha i O’Neilla. Autorzy nadali ptakowi nazwę Schizoeaca fuliginosa ayacuchensis, uznając go za podgatunek koszykarza białobrodego. Holotyp – dorosły samiec – został odłowiony 26 sierpnia 1968 roku i zdeponowany w kolekcji Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej (nr 803124). Jako miejsce typowe autorzy podali Puncu, 30 km na północny wschód od Tambo, , na wysokości 3370 metrów, w regionie Ayacucho w Peru.

Później koszykarz rdzawobrody uznawany był za podgatunek koszykarza brodatego Asthenes vilcabambae (pierwotnie opisanego jako podgatunek koszykarza białobrodego w tej samej publikacji co koszykarz rdzawobrody). Badania molekularne opublikowane w 2011 roku wykazały, że koszykarz brodaty jest najbliżej spokrewniony z koszykarzem kanionowym Asthenes pudibunda. W 2016 roku South American Classification Committee (SACC) zaakceptował wyodrębnienie podgatunku Asthenes vilcabambae ayacuchensis jako osobnego gatunku Asthenes ayacuchensis. Koszykarz rdzawobrody jest uznawany za gatunek monotypowy.

Etymologia Asthenes: asthenes „nieistotny, mało znaczący”, od negatywnego przedrostka α- a-; σθενος sthenos „siła, moc”. ayacuchensis: od miejsca występowania – region Ayacucho w Peru.

Morfologia Mały ptak o ciemnobrązowych tęczówkach. Dziób długi i cienki, od czarniawego do ciemnoszarego. Nogi i stopy ciemnoniebiesko-szare. Górne części ciała są brązowe, kark, grzbiet i pokrywy nadogonowe kasztanowo-brązowe. Głowa brązowawa z nieco ciemniejszą częścią szczytową. Czoło nieco jaśniejsze, także ciemnobrązowy pasek brwiowy, kantarek i okolice uszu ciemniejsze. Ogon długi, silnie stopniowany, sterówki postrzępione ze spiczastymi końcami, bledsze i bardziej rude niż grzbiet. Na brodzie ciemniejsza i większa niż u siostrzanego koszykarza brodatego ruda plama. Gardło szarawe, pierś nieco bardziej szarawa. Brzuch szary z piórami o lekko jaśniejszych obrzeżach dających niewielki efekt łusek, boki brązowawe. Długość ciała 18–20 cm. Nie występuje dymorfizm płciowy. U osobników młodocianych nie występuje ruda plama na brodzie, zamiast niej ta część jest szarawo-płowa.

Wymiary szczegółowe: +Długość skrzydła (mm)60–66Długość ogona (mm)100–115Długość dzioba (mm)17,5–18,5

Zasięg występowania Koszykarz rdzawobrody występuje na bardzo niewielkim obszarze Andów w południowym Peru na zachód od rzeki Apurímac w północnej części regionu Ayacucho. Jego obecność stwierdzono w ostoi ptaków IBA „Río Mantaro - Cordillera Central” (PE081). Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 17,1 tys. km². Występuje zazwyczaj w zakresie wysokości od 3300 do 3700 m n.p.m.

Ekologia i zachowanie Jego głównym habitatem są obrzeża lasów na skraju formacji roślinnej puna, w tym lasów PolylepisLasy Polylepis to formacje leśne, których górna granica występowania przewyższa 5000 m n.p.m., znacznie powyżej naturalnego poziomu występowania innych lasów. Składają się głównie z drzew rodzaju Polylepis, krzewów i traw. Drzewa Polylepis są sękate, mają zazwyczaj niewielką wysokość (chociaż pewne gatunki osiągają wysokość przekraczającą 10 m) i charakteryzują się szorstką i grubą wielowarstwową korą. Tworzą zarówno gęste skupiska, jak i niewielkie kępy drzew., lasów wtórnych i lasów karłowatych, często z bambusem z rodzaju Chusquea. Niewiele wiadomo o diecie i sposobie żerowania. Dieta składa się prawdopodobnie głównie ze stawonogów. Żeruje pojedynczo lub w parach, podejmując pokarm z liści i gałęzi. Długość pokolenia jest określona na 2,8 roku.

Rozmnażanie Brak informacji o rozmnażaniu i gniazdowaniu tego gatunku. Osobnika młodocianego obserwowano na początku grudnia.

Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN koszykarz rdzawobrody od 2025 roku jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia (NT, ); wcześniej, od 2016 roku klasyfikowano go jako gatunek najmniejszej troski (LC, ). Wielkość populacji nie jest oszacowana, ale gatunek ten opisywany jest jako dosyć pospolity w dogodnym dla niego środowisku. Trend liczebności populacji nie jest znany.

Uwagi

Przypisy

Systematyka i nazewnictwo polskie za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Garncarzowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Fauna endemiczna Peru Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1972 roku