Koszary w Tarnowie

Koszary w Tarnowie – kompleksy koszarowe znajdujące się na terenie garnizonu Tarnów.

Przed I wojną światową stacjonował w nich 2 Galicyjski pułk ułanów oraz 57 Galicyjski pułk piechoty (dowództwo i I batalion); w okresie II Rzeczypospolitej – 5 pułk strzelców konnych i 16 pułk piechoty, a po II wojnie światowej – 14 Kołobrzeski pułk piechoty i formacje kontynuujące jego tradycję. Wojsko opuściło miasto w 1993 roku.

Infrastruktura koszarowa Na terenie garnizonu tarnowskiego funkcjonowało kilka kompleksów koszarowych, znajdowały się m.in. przy ul. Koszarowej (obecnie Mickiewicza), ul. Chyszowskiej (obecnie ul. Mościckiego) i ul. Bandrowskiego. Rozkazem z 22 września 1922 Komenda Garnizonu Tarnów nadała nowe nazwy kompleksom nieruchomości wojskowych. Odtąd koszary kawalerii nosiły imiona: Jazdy Kłuszyńskiej, gen. Dezyderego Chłapowskiego i gen. Józefa Orłowskiego. Koszary piechoty nosiły imiona: Zygmunta Sierakowskiego, Karola Kniaziewicza, Zygmunta Chmielińskiego i Jan Tarnowskiego. Po II wojnie światowej nie kontynuowano tradycji nadawania nazw oficjalnych poszczególnym kompleksom koszarowym zastępując je nazwami obiegowymi. Koszary przy ul. Mościckiego nazywano Koszarami Dolnymi, a koszary przy ul. Mickiewicza Koszarami Górnymi.

Koszary Górne mały|Kaplica w dawnych koszarach im. Karola Kniaziewicza Kompleks koszarowy znajdował się w dzielnicy Zawale, w rejonie ulic: Mickiewicza (dawniej Koszarowej), al. Matki Bożej Fatimskiej, Poniatowskiego i Goldhammera. Początki koszar na tym obszarze sięgają 1805 roku, kiedy powstał pierwszy budynek koszarowy z placem ćwiczeń. W latach 1833–1835 w jego sąsiedztwie wzniesiono parterowy budynek szpitala garnizonowego na planie zbliżonym do litery C, który w 1855 roku (po wybudowaniu nowego szpitala garnizonowego) zaadaptowano na koszary. Zgodnie z ustawą kwaterunkową z 1879 Tarnów, jako miasto garnizonowe, miał obowiązek rozbudowania i przekazania wojsku koszar. Na przełomie 1887/1888 rozpoczęła się budowa koszar dla kawalerii, stajni i wozowni i magazynów wojskowych. Do 1892 roku do głównego budynku dobudowano drugie piętro, a w 1894 w północnej części dziedzińca budynku frontowego wybudowano kaplicę. W latach 1893–1894 przy obecnej ul. ks. Józefa Poniatowskiego wybudowano dwupiętrowy gmach przeznaczony na koszary dla dwóch kompanii strzelców oraz remizę wojskową. mały|Dawna remiza wojskowa W listopadzie 1918 decyzją rady miejskiej koszarom na Zawalu nadano imię ks. Józefa Poniatowskiego. W okresie II RP kompleks dzielił się na trzy części:

Koszary im. Karola Kniaziewicza – znajdowały się w południowej części kompleksu koszarowego, budynkiem koszarowym był gmach obecnej siedziby Akademii Tarnowskiej. Od 1927 roku, po kolejnej rozbudowie, gmach koszar miał trzy piętra z dodatkowym poddaszem, w części frontowej ma 69 m długości, jego powierzchnia całkowita wynosi 6284 m2. Koszary kawaleryjskie im. Jazdy Kłuszyńskiej – na północ od Koszar Kniaziewicza, znajdował się w nich podłużny koszarowiec o prowizorycznej konstrukcji przeznaczony dla 300 żołnierzy, wzniesiony z funduszy miejskich zimą 1887/1888 wzdłuż obecnej al. Matki Boskiej Fatimskiej, a na zachód od niego, za obszernym placem ćwiczeń, znajdowały się cztery stajnie na 340 koni. 9 września 1923 w koszarach uroczyście odsłonięto obelisk upamiętniający poległych żołnierzy 5 Pułku Strzelców Konnych zaprojektowany przez por. Tadeusza Ulejskiego, uzupełniony 8 czerwca 1929 tablicą pamiątkową z nazwiskami poległych i odznaczonych żołnierzy pułku. Jesienią 1934 koszary opuściły ostatnie pododdziały 5 Pułku Strzelców Konnych, a ich miejsce od 15 listopada zaczęły zajmować pododdziały 16 Pułku Piechoty. Koszary im. Zygmunta Sierakowskiego – zlokalizowane po północnej stronie ul. Poniatowskiego, budynkiem koszarowym był gmach z 1894 roku (od 1958 użytkowany jest przez szkołę podstawową), przy nim znajdowały się kryta i otwarta ujeżdżalnia. mały|Dawne koszary im. Zygmunta Sierakowskiego Po przeprowadzce 16 pułku piechoty do innych koszar, w kompleksie pod koniec lat 30. stacjonował 9 batalion Junackich Hufców Pracy.

W 1998 roku kompleks koszarowy został przekazany na potrzeby tarnowskiej uczelni. W 2020 roku na terenie dawnych koszar im. Jazdy Kłuszyńskiej odsłonięto tablicę upamiętniającą 100. rocznicę utworzenia w Tarnowie 5 pułku strzelców konnych. Do dziś zachowały się m.in. budynki koszar Kniaziewicza (obecnie siedziba Akademii Tarnowskiej) i koszar Sierakowskiego (obecnie budynek szkolny), kaplica, pomnik 5 Pułku Strzelców Konnych.

Koszary Dolne mały|Budynek w Koszarach Dolnych, widok od ul. Szkotnik Kompleks koszar położony był w dzielnicy Strusina, w rejonie obecnych ulic: Mościckiego, Szujskiego i Szkotnik. Historia Koszar Dolnych sięga 1884 roku, kiedy to gmina miasta Tarnowa zakupiła pierwszy grunt na Strusinie pod budowę dorywczych koszar Obrony Krajowej, dla żołnierzy 53 batalionu polowego Tarnów. W 1886 wybudowano magazyn wojskowy, w 1889 pawilon dla żołnierzy, w 1891 wozownię, a w 1894 dobudowano skrzydło w budynku koszarowym. W 1890 rada miasta zakupiła kolejny grunt pod koszary, w 1893 wybudowano na nim magazyn dla formacji Pospolitego Ruszenia (niem. Landsturm).

W 1900 rada miasta podjęła decyzję o budowie na Strusinie koszar dla szwadronu ułanów, dwa lata później zakupiła na ten cel grunt o powierzchni 3,1 ha w sąsiedztwie koszar Obrony Krajowej. Budowa koszar kawalerii zakończyła się jesienią 1903 roku. Dwa lata później przeniesiono tu również stajnie z koszar przy ul. Bandrowskiego. mały|Koszary kawaleryjskie im. Dezyderego Chłapowskiego W listopadzie 1918 decyzją rady miejskiej kompleks koszar dolnych otrzymał imię Tadeusza Kościuszki. W okresie II RP dzieliły się na trzy części:

Koszary kawaleryjskie im. Dezyderego Chłapowskiego – znajdowały się w północnej części kompleksu. Składały się z jednego piętrowego (później dobudowano drugie piętro) budynku żołnierskiego o pojemności dwóch szwadronów, dwóch dużych stajni oraz kilku mniejszych budynków. Pojemność koszar szacowano na 162 ludzi i 220 koni. Koszary im. Jana Tarnowskiego Koszary im. Zygmunta Chmielińskiego

W Koszarach Dolnych zachowały się niemal wszystkie budynki, choć niektóre mocno przebudowane. Większość z nich pełni funkcje edukacyjne, usługowe i handlowe

Koszary im. gen. Józefa Orłowskiego mały|Szkoła Ekwitacyjna, w II RP koszary im. gen. Józefa Orłowskiego, obecnie siedziba komendy policji Koszary położone u zbiegu ulic Bandrowskiego i Narutowicza. Znajdowały się na gruncie należącym do książąt Sanguszków, początkowo stacjonował w nich szwadron kawalerii. W latach 1892–1893 wzniesiono budynek koszarowy o dość bogatym wystroju architektonicznym na potrzeby szkoły ekwitacyjnej, podoficerów kadry uzupełniającej i sztabu. Po drugiej stronie ul. Narutowicza (w sąsiedztwie Browaru Książąt Sanguszków) znajdowała się kryta ujeżdżalnia. Od 1907 funkcjonowała tu szkoła oficerska 11 Brygady Kawalerii. Do 1914 stacjonowało w nim między innymi dowództwo austro-węgierskich: 24 Brygady Piechoty i dowództwo 2 pułku ułanów.Po odzyskaniu niepodległości do tego obiektu wprowadziło się w 1922 dowództwo 5 pułku strzelców konnych. Tam też urządzono kasyno oficerskie. 6 grudnia 1934 Koszary Orłowskiego przejął 16 pułk piechoty i stacjonowało tu prawdopodobnie dowództwo pułku. Dyslokacja w koszarach

Okres galicyjski (1772–1918) mały|Dawna menaża oficerska Historia garnizonu w Tarnowie sięga 1772 roku, kiedy do miasta wkroczyły wojska austriackie po I rozbiorze Polski. Z biegiem lat liczebność załogi, rodzaj formacji wojskowych stacjonujących w mieście oraz stan infrastruktury koszarowej ulegały licznym zmianom. Przez tarnowskie koszary przewinęli się m.in. żołnierze Batalionu Strzelców Polnych Nr 13 i 1. Pułku Huzarów. W II połowie XIX wieku garnizon w Tarnowie ukształtował się jako siedziba dowództwa 24 Brygady Piechoty wchodzącej w skład 12 Dywizji Piechoty oraz miejsce stałego stacjonowaniaWacław Szczepanik Wzajemne relacje między wojskiem a społeczeństwem w galicyjskim garnizonie przełomu XIX i XX wieku na przykładzie Tarnowa [w:] Zeszyty naukowe UJ, Prace Historyczne 145, z. 4 (2018) s. 809-810:

57 Galicyjskiego pułku piechoty 2 Galicyjski pułku ułanów I batalionu 32 pułku piechoty Obrony Krajowej

W mieście znajdowała się też komenda uzupełnień i jeden z większych magazynów w zachodniej Galicji. W tarnowskich koszarach w 1815 stacjonowało 132 żołnierzy, w 1830 – 604 żołnierzy (w tym 142 kawalerzystów), w 1840 roku – 944, w 1870 roku – 1805, w 1900 roku – 2137, a w 1910 roku – 1792. Po 1905 dwa szwadrony ułanów stacjonowały w koszarach kawalerii na Zawalu, a jeden w koszarach kawalerii na Strusinie. Pułk piechoty dyslokowany był na Zawalu, a batalion obrony krajowej w koszarach przy obecnej ul. Mościckiego.

Okres II RP (1918–1939) Piechota Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kompleksy koszarowe zostały przejęte przez Wojsko Polskie. W listopadzie 1918, na bazie 57 Galicyjskiego pułku piechoty, został sformowany 57 Pułk Ziemi Tarnowskiej, który w styczniu 1919 został przemianowany na 13 Pułk Ziemi Tarnowskiej, a miesiąc później otrzymał ostateczną nazwę: 16 Pułk Piechoty Ziemi Tarnowskiej. Od 17 grudnia 1920 stacjonował na stałe w Tarnowie, w koszarach piechoty na Strusinie i Zawalu do 1939 roku (od 1934 również w koszarach im. Jazdy Kłuszyńskiej). Po 1930 roku stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowychZdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007 s.63-65.

Kawaleria W lipcu 1919 w Tarnowie został utworzony szwadron zapasowy 3 pułku dragonów. We wrześniu 1919 pułk przeformowano na 3 pułk strzelców konnych, a 6 października 1920 na 5 pułk strzelców konnych. W latach 1919–1921 kwaterował tu też szwadron zapasowy 1 pułku Ułanów Krechowieckich. Po wojnie polsko-bolszewickiej w obu tarnowskich koszarach kawaleryjskich stacjonowało dowództwo i wszystkie pododdziały 5 pułku strzelców konnych. W skład pułku wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego. W 1934 pułk został przeniesiony do koszar w Dębicy, po 16 grudnia 1934 w Tarnowie pozostał tylko I szwadron, przemianowany później na zapasowy. Strzelcy konni stacjonowali w koszarach im. Jazdy Kłuszyńskiej (do 1934) i w koszarach im. Chłapowskiego do 1939 roku.

Okres powojenny (1945–1993) W październiku 1945 roku w tarnowskich koszarach rozlokowano 4 Drezdeńską Brygadę Pancerną, w następnym roku przeformowano ją w 8 pułk czołgów. W 1947 jednostkę przeniesiono do Żurawicy.

W 1947 roku do Tarnowa dyslokowano 14 Kołobrzeski pułk piechoty, na którego bazie w 1962 został zorganizowany został 14 Kołobrzeski pułk zmechanizowany. W 1988 roku pułk ten został przeformowany w 14 Ośrodek Materiałowo-Techniczny. Jednostka ta stacjonowała w tarnowskich koszarach do 1993 roku.

W latach 50. XX wieku w Tarnowie stacjonował również 5 dywizjon artylerii przeciwpancernej (został rozformowany w 1957), a w latach 1965–1977 Tarnowski batalion Obrony Terytorialnej.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Wojsko w Tarnowie Tarnów