Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Sokalu – rzymskokatolicki kościół parafialny w Sokalu zbudowany w dwudziestoleciu międzywojennym, w stylu modernistycznym. Obecnie siedziba rzymskokatolickiej parafii w Sokalu i Tartakowie.

Historia Parafia w Sokalu ma metrykę średniowieczną, a rektor kościoła wspominany jest w źródłach już w 1409 roku. Od XV do XIX wieku w Sokalu funkcjonowało kilka kościołów parafialnych, najdłużej kościół przy Starym Rynku pw. św. Jana Chrzciciela, w XIX wieku parafia znajdowała się przy kościele pobrygidkowskimT. Zaucha, Dawny kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Sokalu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 521-528.. Ponieważ ta świątynia była niewielka, już na początku XX wieku rozpoczęto starania o budowę nowego kościoła, zakupując reprezentacyjną działkę położoną przy Nowym Rynku. Kamień węgielny pod budowę świątyni poświęcił abp Józef Bilczewski podczas wizyty w Sokalu 19 maja 1912H. Postawka-Lech, Nowy kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Sokalu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 563, na s. 579 ilustracja z pocztówką przedstawiająca uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod nowy kościół przez abp Józefa Bilczewskiego.. Projekty znacznych rozmiarów neogotyckiej świątyni przygotował architekt lwowski Jan Sas-ZubrzyckiJ. Wowczak, Jan Sas-Zubrzycki. Architekt, historyk i teoretyk architektury, Kraków 2017, s. 148; H. Postawka-Lech, Nowy kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Sokalu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 566-568.. Jerzy Wowczak uważa, że powstały one około 1910 rokuJ. Wowczak, Jan Sas-Zubrzycki. Architekt, historyk i teoretyk architektury, Kraków 2017, s. 148., nie podaje jednak uzasadnienia dla takiego datowania. Brak wiadomości archiwalnych utrudnia precyzyjne określenie daty powstania projektów. Budowa postępowała szybko, na planach miasta wykonanym w r. 1918 widnieje obrys kościoła pokrywający się z zachowanymi planami Sas-Zubrzyckiego. Z niewiadomych przyczyn budowa została wstrzymana w bliżej nieokreślonym czasie, a następnie pierwotne plany zostały zmienione. Zachowano rzut neogotyckiego kościoła, ponieważ mury musiały zostać wyciągnięte do pewnej wysokości w trakcie pierwszych lat budowy, ale zdecydowano się zmienić kostium stylowy z neogotyckiego na modernistyczny. Nie wiadomo kiedy dokładnie kościół został ukończony i czy udało się to zrobić przed wybuchem II wojny światowej, czy w trakcie jej trwaniaH. Postawka-Lech, Nowy kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Sokalu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 564.. Zdjęcia z l. 40. XX ukazują ukończoną architekturę, nie wiadomo jednak w jakim stanie pozostawało wnętrze kościoła.

Po zmianie granic w r. 1951 Polacy zostali wysiedlenia z Sokala przez władze sowieckiej Ukrainy, a kościół zamknięto. Zamieniono go na halę targową i magazyn, w bocznej nawie (wschodniej) mieści się siedziba Radia Sokal. Kościół został zwrócony rzymskim katolikom w r. 2011, a w 2012 roku byli parafianie sokalscy osiedleni w Łukawcu przekazali do kościoła używany ołtarz, który pełnił funkcję głównego. Nawa boczna w dalszym ciągu pełni funkcję siedziby Radia Sokal i nie została oddana parafii. Obecnie parafia obejmuje kościół w Sokalu i zabytkowy, XVIII-wieczny kościół w Tartakowie.

Architektura Kościół zbudowany w centrum nowego miasta. Jest to trójnawowa bazylika z prezbiterium zamkniętym półkoliście i zwróconym na północ. Korpus ma siedem przęseł, prezbiterium dwa. Nawy boczne otwarte są do głównej arkadami. W pierwszym przęśle wbudowany jest murowany chór muzyczny, przy szóstym przęśle dobudowane wieloboczne kaplice. Wnętrze przykryte jest żelbetowym sufitem z kratkę. Fasada kościoła dwuwieżowa, ale tylko prawa wieża została ukończona. Część środkową dekorują długie, wąskie okna zakończone półkoliście. Takie same okna znajdują się w korpusie i prezbiterium.

Z pierwotnego wyposażenia zachowała się modernistyczna, betonowa chrzcielnica o wielobocznej misie i takaż ambona ze schodkami ustawiona przy filarze nawy.

Problematyka artystyczna Pierwotny projekt kościoła przygotowany w stylu neogotyckim przez lwowskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego był typowy dla czasu swojego powstania. Noszą także większość cech stylu Sas-Zubrzyckiego. Kościół miał być zbudowany na rzucie krzyża łacińskiego, z trójnawowym, czteroprzęsłowym korpusem, transeptem, który na środku przewidywał ścięte naroża, prawe ramię miało być zakończone ścianą prostą a lewe półkoliście. Krótkie prezbiterium miało być zamknięte półkolem. Elewacje były opięte przyporami. Sas-Zubrzycki zaprojektował fasadę z niesymetryczną jedną wieżą. Jej hełm jest bardzo podobny do innego dzieła Sas-Zubrzyckiego – hełmu wieży kościoła św. Józefa na Podgórzu w Krakowie, które nawiązują do hełmu kościoła Mariackiego w KrakowieH. Postawka-Lech, Nowy kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Sokalu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 566-567.

Nie wiadomo kto jest autorem ostatecznie zrealizowanego modernistycznego kostiumu świątyni, ani kiedy nastąpiła zmiana pierwotnej koncepcji. Prawdopodobnie powstała w l. 30. XX wieku, być może po objęciu parafii w Sokalu przez nowego proboszcza ks. Nestora Szukalskiego w r. 1931. Nowy projekt kościoła w Sokalu wpisywał się w popularne w l. 30. XX wieku tendencje w architekturze polskiej, które starały się połączyć monumentalizm budowli z elementami klasycyzmu. Helena Postawka-Lech wskazała, że podobne rozwiązanie otrzymał kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła w TrembowliH. Postawka-Lech, Nowy kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Sokalu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 568-569..

Przypisy

Kategoria:Kościoły w archidiecezji lwowskiej Kategoria:Religia w Sokalu Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Michała Archanioła