Brasławska Kolej Wąskotorowa, Kolej Brasławska, kolej Dukszty – Druja (lit. Dūkšto–Drujos geležinkelis) – istniejąca w latach 1916–1971 wąskotorowa linia kolejowa na Kresach Wschodnich łącząca Dukszty z Drują.
W chwili powstania tereny przez które przebiegła były pod okupacją niemiecką (część zachodnia) i pod kontrolą Imperium Rosyjskiego (część wschodnia). Następnie znajdowała się na terytorium II Rzeczypospolitej. W latach 1939–1941 w Związku Sowieckim, następnie do 1944 pod okupacją niemiecką, później znów w ZSRR. Obecnie dawna trasa kolei znajduje się na terenie Litwy i Białorusi.
Trasa + Według stanu z 1939 roku trasa linii kolejowej Dukszty – Druja wyglądała następującokmnazwa stacjiuwagi0Dukszty Wąskotorowe4,2Berżeniki(p.o.)9,1Rymszany(p.o.)12,7Bieniuny(p.o.)16,4Czepukany(p.o.)21,1Grytuny(p.o.)24,8Stawarele(p.o.)30,1Trapsza(p.o.)33,8Pelikany(p.o.)38,5Opsa49,4Kalinkiszki(p.o.)51,5Racki Bór59,3Brasław72,0Słobódka80,2Drujsk(p.o.)86,7Jaja(p.o.)92,1Miłoszewo(p.o.)94,1Druja Wąskotorowa
Historia I wojna światowa Jesienią 1915 roku armia rosyjska zbudowała kolej polową o rozstawie szyn 750 mm wychodzącą ze stacji Balbinowo (na linii Dyneburg – Witebsk) do Przydrujska. W grudniu tego samego roku gdy Dźwina zamarzła, linię poprowadzono po lodzie i przedłużono o aż 58 km przez Druję do Opsy, położonej przy linii frontu.
Od lutego do kwietnia 1916 roku wojska niemieckie wybudowały pięć wąskotorowych linii kolei polowej wychodzących od Kolei Warszawsko–Petersburskiej:
Dukszty – Rymszany – Grutuny – Czepukany Czepukany – Leonpol Igalino – Leonpol – Widze Meiluny – Pakulne Leonpol – Germanowscht (Twerecz)
W marcu 1916 linia frontu przesunęła się na północ i linia zbudowana przez siły rosyjskie znalazła się na terenie zajętym przez Niemcy. Wówczas to Niemcy połączyli obie koleje polowe, poprzez budowę odcinka Czepukany – Opsa. Jednocześnie odcinek Opsa – Druja – Balbinowo został przebudowany na rozstaw 600 mm.
Wszystkie wymienione wyżej kolejki liczyły łącznie 193 km długości.
W maju 1918 uruchomiono przewozy publiczne.
Po kapitulacji Niemiec w listopadzie 1918 roku, kolej była pod kontrolą sił litewskich, polskich i bolszewickich.
W latach 1918–1923 linie zostały częściowo zniszczone, rozebrane i rozkradzione.
II Rzeczpospolita Od połowy 1920 roku PKP zaczęło przywracać ruch na trasie Dukszty – Druja. Wówczas linia ta liczyła 100 km. Pozostałe linie zostały rozebrane.
Ostatecznie w granicach polskich znalazła się w wyniku traktatu ryskiego (1921).
Od 1923 roku linia figurowała w urzędowych rozkładach jazdy pociągów. Kursowała nią jedna para pociągów mieszanych (pasażersko-towarowych).
Według stanu z 1928 roku na 100-kilometrowej linii znajdowało się tylko 8 stacji pośrednich: Rymszany, Czepukany, Grytuny, Trapsza, Opsa, Brasław, Słobódka, Drujsk.
Planowano przebudować ją na linię normalnotorową, lecz Ministerstwo Komunikacji odmówiło.
Od 1927 roku na linii kursowały dwie pary pociągów. Trasę pokonywały w 8,5 h.
W 1932 linię przebudowano z rozstawu 600 na 750 mm. Zmniejszono też niektóre promienie łuków w wyniku czego długość linii zmniejszyła się do 94 km. Dzięki temu czas jazdy skrócił się do ok. 4–5 godzin.
W 1935 roku wprowadzono nazwę Kolej Brasławska.
Po zmianie rozstawu linii (1932) dobudowano nowe przystanki: Berżeniki, Bieniuny, Stawarele, Pelikany, Kalinkiszki, Jaja. W 1936 roku zbudowano przystanek Racki Bór. Przed 1939 rokiem powstał jeszcze przystanek Miłoszowo.
W 1939 roku na kolei (prawdopodobnie) pojawił się wagon motorowy nr 01, zbudowany w 1933 roku w Krośniewicach. Obsługiwał on dodatkową trzecią parę pociągów.
Po 1939 roku W listopadzie 1939 roku kolej została przedzielona granicą radziecko-litewską w Czepukanach. 15 września 1940 roku Litwę włączono do Związku Sowieckiego i cała linia znalazła się pod zarządem sowieckim.
Po ataku Niemiec na ZSRR w 1941, linia znalazła się pod okupacją niemiecką. Wówczas w rozkładach jazdy przestały występować przystanki zbudowane w okresie międzywojennym.
Od 1944 roku ponownie znalazła się w ZSRR. W okresie powojennym kursowała jedna para pociągów. Wówczas czas jazdy wynosił 4, a później 5 godzin.
W 1964 roku wstrzymano ruch pociągów publicznych (pasażerskich). Do 1969 roku kolei używano jeszcze do eksploatacji torfu w okolicach Brasławia. W latach 1969–1971 linię rozebrano.
W październiku 2018 roku w Drui w miejscu dawnej stacji postawiono fragment toru wraz z kozłem oporowym oraz tablicę upamiętniającą dawną linię kolejową.
Tabor W okresie od powstania kolei do jej przekucia w 1932 roku eksploatowano typowy tabor niemieckich kolei polowych: parowozy HF.
Po przekuciu eksploatowano między innymi parowozy serii Wp29.
W okresie powojennym eksploatowano m.in. parowozy serii Kp4 oraz spalinowozy TU2.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Brasławska Kolej Wąskotorowa