mały|Grafika ilustrująca analfabetyzm cyfrowy Analfabetyzm cyfrowy – brak umiejętności obsługi urządzeń komputerowych, internetu i innych technologii cyfrowych. Osoba dotknięta analfabetyzmem cyfrowym nie potrafi korzystać z nowoczesnych narzędzi informacyjnych, co utrudnia jej funkcjonowanie w dzisiejszym, zdominowanym przez technologie społeczeństwie.

Analfabetyzm cyfrowy jest przeciwieństwem alfabetyzmu cyfrowego.

Analfabetyzm cyfrowy a analfabetyzm Główne różnice pomiędzy analfabetyzmem cyfrowym a analfabetyzmem są łatwo zauważalne, ponieważ terminy dotyczą dwóch odmiennych problemów społecznych. Analfabetyzm to brak podstawowych umiejętności czytania, pisania i wykonywania prostych działań matematycznych, ogranicza funkcjonowanie w tradycyjnych formach komunikacji i edukacji, uniemożliwia korzystanie z drukowanych źródeł wiedzy oraz podstawowych form pracy wymagających piśmienności. Analfabetyzm cyfrowy dotyczy nieumiejętności obsługi urządzeń komputerowych, internetu i innych technologii cyfrowych, a także zarządzania informacjami w środowisku cyfrowym, utrudnia funkcjonowanie w nowoczesnym społeczeństwie informacyjnym zdominowanym przez technologie, prowadzi do wykluczenia cyfrowego. brak|mały|929x929px|Wykres braku kompetencji cyfrowych w krajach Europy w roku 2023. Opracowanie własne na podstawie danych z Eurostathttps://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_sk_dskl_i21/default/table?lang=en. mały|419x419px|Poziom kompetencji cyfrowych dorosłych w Polsce w roku 2024. Opracowanie własne na podstawie danych z digitalpolandhttps://digitalpoland.org/blog/2024/04/stan-kompetencji-cyfrowych-w-polsce.

Przyczyny W większości krajów, w tym w Polsce, analfabetyzm cyfrowy najczęściej dotyka ludzi powyżej 50 roku życia, przyczynami tego są:

Brak dostępu do technologii w przeszłości. Osoby powyżej 50 lat wychowały się w czasie, gdy komputery i Internet były niedostępne lub ograniczone.

Brak edukacji cyfrowej w szkole. W okresie szkolnej edukacji tej grupy nie było możliwości uczenia się obsługi komputerów i korzystania z Internetu, co miało wpływ na ich późniejsze umiejętności cyfrowe

Dystansowanie się od świata cyfrowego. Część osób powyżej 50 roku życia wykazuje postawę lekceważenia nowych technologii, nie dostrzega ich znaczenia w codziennym życiu.

Brak motywacji do nauki nowych technologii. Wiele osób powyżej 50 roku życia nie dostrzega potrzeby korzystania z Internetu lub nie ma świadomości korzyści płynących z jego używania.

Strach przed zagrożeniami w Internecie. Lęk przed niebezpieczeństwami związanymi z korzystaniem z Internetu oraz sprzętu cyfrowego.

Skutki Ograniczony dostęp do informacji i usług: Osoby bez odpowiednich kompetencji cyfrowych mogą mieć trudności z efektywnym wyszukiwaniem, oceną i wykorzystaniem informacji, co ogranicza ich zdolność do nauki, rozwoju zawodowego i rozwiązywania problemów, poszukiwania informacji o towarach czy usługach (robi to tylko 45 proc. Polaków), Brak umiejętności korzystania z e-bankowości: Wśród osób posiadających dostęp do banków internetowych, wiele nie potrafi skutecznie obsługiwać konta online, co zmusza ich do korzystania z tradycyjnych metod, takich jak przelewy w okienkach bankowych. Niskie cyfrowe kompetencje: Niewystarczające umiejętności w zakresie obsługi komputera i internetu ograniczają efektywne wykorzystanie tych narzędzi, co utrudnia zdobywanie informacji, rozwiązywanie problemów i pełne uczestnictwo w życiu cyfrowym. Brak cyfrowego bezpieczeństwa: Niski poziom edukacji w zakresie bezpieczeństwa online prowadzi do zagrożeń związanych z cyberprzestępczością, w tym oszustwami finansowymi i kradzieżą danych osobowych. Niezadowalający poziom edukacji cyfrowej: Młodsze pokolenie, mimo częstego korzystania z internetu, nie posiada wystarczających umiejętności skutecznego wyszukiwania informacji czy tworzenia treści w sieci, co wskazuje na niewystarczającą edukację medialną w zakresie technologii cyfrowych. Wykluczenie społeczne: Osoby niepotrafiące korzystać z nowych technologii, mimo dostępu do internetu, są wykluczone z wielu aspektów życia społecznego, zawodowego i edukacyjnego, co może pogłębiać ich marginalizację.

Społeczne i rządowe przeciwdziałania Inicjatywy społeczne Fundacja Orange realizuje programy edukacyjne podnoszące kompetencje cyfrowe młodzieży, jak np. „Kompetencje Cyfrowe Młodzieży w Polsce”. Fundacja Nowoczesna Polska stworzyła „Katalog kompetencji medialnych i informacyjnych”, który łączy edukację medialną i informacyjną w ramach Europejskich Ram Kwalifikacji. Raporty i badania – instytucje takie jak OECD czy London School of Economics przeprowadzają badania, które pomagają zrozumieć skalę problemu oraz wypracować strategie edukacyjne.

Inicjatywy rządowe Program „Latarnicy Polski Cyfrowej” – skierowany do osób starszych, mający na celu poprawę ich umiejętności cyfrowych. Zintegrowana Informatyzacja Państwa – działania zmierzające do lepszej dostępności usług cyfrowych, zainicjowane przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji w 2013 r.

Przypisy

Bibliografia Wojciech Czerski, Rozprawy Społeczne. 2020. s. 68–70.

Hubert Kawalec, Jarosław Kinal, Krzysztof Lisowski i inni, Przestrzeń społeczna w badaniach naukowych. 2017. s. 120–121.

Kategoria:Wykluczenie społeczne Kategoria:Społeczeństwo informacyjne Kategoria:Oświata