Powiat Bilgoraj (niem. Landkreis Bilgoraj, Kreishauptmannschaft Bilgoraj, pol. powiat biłgorajski) – jednostka podziału administracyjnego Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939–1944, wchodząca w skład dystryktu lubelskiego. Siedziba powiatu znajdowała się w Biłgoraju.
Po wybuchu II wojny światowej i agresji ZSRR na Polskę obszar II Rzeczypospolitej przedzieliła Linia Mołotowa. Na części terenów II RP okupowanych wojskowo przez III Rzeszę (a więc tej, która nie została anektowana bezpośrednio przez Niemców), na podstawie dekretu Adolfa Hitlera z 12 października 1939 (z mocą obowiązującą od 26 października 1939), utworzono jednostkę administracyjno-terytorialną o nazwie Generalne GubernatorstwoVerordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete = Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla Okupowanych Polskich Obszarów / hrsg. vom Amt des Generalgouverneurs. 1939, Nr 1 (26 October) - Nr 15 (31 Dezember). Generalne Gubernatorstwo podzielone na cztery dystrykty, a te z kolei były podzielone na powiaty, gminy zbiorowe i wsie (właściwie dawne polskie gromady)Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.
Jednym z powiatów dystryktu lubelskiego był Landkreis Bilgoraj. Objął on początkowo następujące obszary, należące przed wojną do województw lubelskiego i lwowskiegoGemeindekarte des Generalgouvernements für die besten polnischen Gebiete (1940).: prawie cały obszar powiatu biłgorajskiego z woj. lubelskiego (oprócz wschodniego skrawka gminy Aleksandrów) – miasto Biłgoraj i gminy: Aleksandrów, Babice, Biszcza, Frampol, Goraj, Huta Krzeszowska, Kocudza, Krzeszów, Księżpol, Łukowa, Potok Górny, Puszcza Solska, Sól, Tarnogród i Wola Różaniecka, fragment powiatu jarosławskiego z woj. lwowskiego – części gmin Adamówka (Adamówka, Cieplice, Dobcza, Krasne, Majdan Sieniawski, Pawłowa i Słoboda) i Sieniawa (gromady Dąbrowica, Piskorowice i Rudka); z obszarów tych utworzono gminę Cieplice, jedynie Majdan Sieniawski włączono do biłgorajskiej gminy Wola Różaniecka, fragment powiatu lubaczowskiego z woj. lwowskiego – główna część gminy Dzików Stary (Cewków, Dzików Nowy, Dzików Stary, FutoryCzęść zachodnia, Moszczanica i Ułazów), fragment powiatu łańcuckiego z woj. lwowskiego – główna częśćBez położonych po lewym brzegu Sanu gromad Przychojec, Siedlanka i Stare Miasto, które weszły w skład Landkreis Jaroslau gminy Kuryłówka (gromady Brzyska Wola, Dornbach, Jastrzębiec, Kuryłówka, Ożanna, Rzuchów, i Wulka Łamana).
29 kwietnia 1940 zmieniono podział dystryktu lubelskiego znosząc Landkreis Tomaschow-Lubelski, którego obszar podzielono między Landkreis Hrubieszów i Landkreis ZamoscFrykowski, J. A. (2013). Z dziejów powiatu tomaszowskiego i jego roli w strukturze ochrony granic państwa. Roczniki Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych KUL, 8(1), 81-95.. Równocześnie zachodnią część Landkreis Zamosc włączono do Landkreis Bilgoraj – miasto Szczebrzeszyn oraz gminy Radecznica, Tereszpol i Zwierzyniec. Po zmianie tej Landkreis Bilgoraj obejmował 2 miasta (Biłgoraj i Szczebrzeszyn) i 21 gmin zbiorowych podzielonych na 166 wsi (gromad): Aleksandrów, Babice, Biszcza, Cieplice, Dzików Stary, Frampol, Goraj, Huta Krzeszowska, Kocudza, Krzeszów, Księżpol, Kuryłówka, Łukowa, Potok Górny, Puszcza Solska, Radecznica, Sól, Tarnogród, Tereszpol, Wola Różaniecka i Zwierzyniec.
Landkreis Bilgoraj funkcjonował do 25 lipca 194425 lipca 1944 – data zajęcia Lublina przez Armię Czerwoną.. 22 sierpnia 1944 przywrócono powiat biłgorajski o przedwojennych granicach w nowym województwie lubelskim., natomiast południowe gminy i gromady "galicyjskie" powróciły do powiatów jarosławskiego, lubaczowskiego i łańcuckiego w resztkowym województwie lwowskim., gdzie pozostały aż do utworzenia na tym obszarze województwa rzeszowskiego z dniem 18 sierpnia 1945.
Miejscowości Lista największych miejscowości w Landkreis Bilgoraj w 1943 rokuAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG:
+Największe miejscowościMiejscowośćStatusLiczba mieszkańców 1.III.1943GminaSzczebrzeszynmiasto5091SzczebrzeszynBilgorajmiasto4746BilgorajŁukowawieś3593ŁukowaAleksandrówwieś3098AleksandrówTarnogródwieś3034TarnogródCieplicewieś2724CiepliceKocudzawieś2629KocudzaZamchwieś2481BabiceCewkówwieś2360Dzików StaryPiskorowicewieś2300CiepliceGorajwieś2263GorajMajdan Sieniawskiwieś2169Wola RóżanieckaRóżaniecwieś2165Wola RóżanieckaBiszczawieś2152BiszczaUłazówwieś2036Dzików StaryDzików Starywieś1981Dzików StaryRudkawieś1922ZwierzyniecPotok Górnywieś1736Potok GórnyHuta Krzeszowskawieś1732Huta KrzeszowskaSólwieś1719SólBrzyska Wolawieś1673KuryłówkaBukowinawieś1633BiszczaZwierzyniecwieś1606ZwierzyniecBabicewieś1588BabiceKorchówwieś1581KsiężpolLipiny Górnewieś1541Potok GórnyKuryłówkawieś1532KuryłówkaGorajec-Starawieświeś1504RadecznicaTereszpol Zaorendawieś1481TereszpolDzwolawieś1398KocudzaJózefówwieś1372AleksandrówChmielekwieś1354ŁukowaLipiny Dolnewieś1317Potok GórnyDąbrowicawieś1314Puszcza SolskaFrampolwieś1289FrampolDzików Nowywieś1227Dzików StaryObszawieś1108BabiceKulnowieś1103Potok GórnyCzarnystokwieś1101RadecznicaTereszpol Kukiełkiwieś1093TereszpolBystrewieś1090KrzeszówWola Obszańskawieś1081BabiceRakówkawieś1054KsiężpolTeodorówkawieś1048FrampolŻurawnicawieś1038ZwierzyniecKorytkówwieś1033KocudzaKsiężpolwieś1024KsiężpolBukowawieś1016KocudzaKrzeszówwieś1013Krzeszów
Przypisy
Bibliografia Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG. 1943. Burgverlag Krakau. Czesław Madajczyk, Generalna Gubernia w planach hitlerowskich. Studia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1961. Czesław Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1970.
Bilgoraj Kategoria:Historia Biłgoraja