Powiat Lublin (niem. Landkreis Lublin, Kreishauptmannschaft Lublin-Land, pol. powiat lubelski) – jednostka podziału administracyjnego Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939–1944, wchodząca w skład dystryktu lubelskiego. Siedziba powiatu znajdowała się w Lublinie, który nie wchodził w skład powiatu, stanowiąc odrębny powiat miejski.

Po wybuchu II wojny światowej i agresji ZSRR na Polskę obszar II Rzeczypospolitej przedzieliła Linia Mołotowa. Na części terenów II RP okupowanych wojskowo przez III Rzeszę (a więc tej, która nie została anektowana bezpośrednio przez Niemców), na podstawie dekretu Adolfa Hitlera z 12 października 1939 (z mocą obowiązującą od 26 października 1939), utworzono jednostkę administracyjno-terytorialną o nazwie Generalne GubernatorstwoVerordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete = Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla Okupowanych Polskich Obszarów / hrsg. vom Amt des Generalgouverneurs. 1939, Nr 1 (26 October) - Nr 15 (31 Dezember). Generalne Gubernatorstwo podzielone na cztery dystrykty, a te z kolei były podzielone na powiaty, gminy zbiorowe i wsie (właściwie dawne polskie gromady)Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.

Jednym z powiatów dystryktu lubelskiego był Landkreis Lublin. Objął on początkowo obszary należące przed wojną do dwóch powiatów w województwie lubelskimGemeindekarte des Generalgouvernements für die besten polnischen Gebiete (1940).Skizze des Kreises Lublin: powiatu lubelskiego (w całości) – 16 gmin wiejskich: Bełżyce, Brzeziny, Bychawa, Chodel, Jastków, Jaszczów, Konopnica, Krzczonów, Mełgiew, Niedrzwica, Piaski, Piotrków, Piotrowice, Wojciechów, Wólka i Zemborzyce; powiatu lubartowskiego (częściowo) – miasto Łęczna oraz 3 gminy wiejskie: Niemce, Spiczyn i Ludwin – tę ostatnią początkowo nazywano gminą Zezulin z siedzibą w Zezulinie.

1 września 1941 zmieniono południowy zasięg Landkreis Radzyn, włączając jego południowe gminy do Landkreis Pulawy i Landkreis Lublin. Do Landkreis Lublin włączonoVerordnungsblatt für das Generalgouvernement = Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa. 1941, nr 106 (14 November), str. 629Rolf Jehke (2009): Territoriale Veränderungen in Deutschland und deutsch verwalteten Gebieten 1874-1945:, Herdecke.: 2 miasta – Lubartów i Ostrów, 10 gmin wiejskich – Firlej, Kamionka, Luszawa, Łucka, Rudno, Samoklęski, Serniki, Tarło, Tyśmienica i Uścimów.

Spośród nowo włączonych jednostek, miasto Ostrów oraz gminy Tyśmienica i Uścimów należały przed wojną do powiatu włodawskiego, a wszystkie pozostałe jednostki do powiatu lubartowskiegoGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933. Włączenie do Landkreis Lublin gmin Kamionka, Łucka i Samoklęski umożliwiło wyrównanie skomplikowanej linii granicznej w tym rejonie, głównie z gminą Niemce, gdzie występowały niekorzystne eksklawy, kliny i przeguby:

+Zmiany granic gmin w 1941 rokuMiejscowośćWyłączona z gminy:Włączona do gminy:Liczba mieszk.Majdan KrasienińskiSamoklęskiNiemce673KrasieninSamoklęskiNiemce327Krasienin-KoloniaSamoklęskiNiemce474OsówkaSamoklęskiNiemce322Wola KrasienińskaSamoklęskiNiemce232KierzkówkaSamoklęskiKamionka438DąbrówkaKamionkaSamoklęski524BratnikNiemceSamoklęski104Majdan KozłowieckiNiemceŁucka208

Po zmianie tej Landkreis Lublin stał się największym powiatem dystryktu lubelskiego pod względem ludności. Składał się z trzech miast (Lubartów, Łęczna i Ostrów Lubelski) oraz 29 gmin wiejskich, podzielonych na 475 wsi (gromad): Bełżyce, Brzeziny, Bychawa, Chodel, Firlej, Jastków, Jaszczów, Kamionka, Konopnica, Krzczonów, Ludwin, Luszawa, Łucka, Mełgiew, Niedrzwica, Niemce, Piaski, Piotrków, Piotrowice, Rudno, Samoklęski, Serniki, Spiczyn, Tarło, Tyśmienica, Uścimów, Wojciechów, Wólka i Zemborzyce.

1 września 1943 z Landkreis Lublin wyłączono położoną w odległym, południowo-zachodnim krańcu powiatu gminę Chodel, włączając ją do Landkreis Pulawy, redukując tym samaym liczbę gmin wiejskich do 28.

W Lubartowie utworzono komisariat ziemski starostwa Landkreis Lublin: Landeskomissariat Lubartow.

W latach 1941–1944 na terenie Landkreis Lublin naziści operowali obóz koncentracyjny na Majdanku pod LublinemTadeusz Mencel (red.): Majdanek 1941-1944. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1991, s. 407. ISBN 83-222-0566-X..

Landkreis Lublin funkcjonował do 25 lipca 194425 lipca 1944 – data zajęcia Lublina przez Armię Czerwoną.. 22 sierpnia 1944 przywrócono powiaty lubelski, lubartowski i włodawski o przedwojennych granicach w nowym województwie lubelskim..

Miejscowości Lista największych miejscowości w Landkreis Lublin w 1943 rokuAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG:

+Największe miejscowościMiejscowośćStatusLiczba mieszkańców 1.III.1943GminaLublinLublin stanowił odrębny powiat miejski.miasto95596Lublin-StadtLubartówmiasto5696LubartówTrawnikiwieś5476JaszczówOstrów Lubelski miasto3274Ostrów Lubelski Piaskiwieś2606PiaskiBełżycewieś2532BełżyceCzechówwieś2449KonopnicaNiedrzwica Dużawieś2256NiedrzwicaKamionkawieś2200KamionkaŁęcznamiasto2191ŁęcznaNiemcewieś1990NiemceDyswieś1708NiemceBychawawieś1596BychawaMotyczwieś1576KonopnicaWola Sernickawieś1546SernikiWrotkówwieś1506ZemborzyceRozkopaczówwieś1474LudwinKrzczonówwieś1464KrzczonówNiedrzwica Kościelnawieś1463NiedrzwicaRury Jezuickiewieś1375KonopnicaJabłonnawieś1361PiotrkówRadawiec Dużywieś1337KonopnicaNasutówwieś1335NiemcePalikijewieś1309WojciechówJastkówwieś1294JastkówWola Gałęzowskawieś1289BychawaBiskupicewieś1276JaszczówPuchaczówwieś1235BrzezinyWojciechówwieś1221WojciechówBrzostówkawieś1174SernikiPiotrków IIwieś1167PiotrkówJawidzwieś1159SpiczynFirlejwieś1153FirlejLeszkowicewieś1126LuszawaKozłówkawieś1124KamionkaNowawolawieś1120SernikiWierzchowiskawieś1093PiaskiMełgiewwieś1091MełgiewSkrzynicewieś1090PiotrkówBabinwieś1079BełżyceZawieprzycewieś1061SpiczynPałecznicawieś1061TarłoMinkowicewieś1048MełgiewOsmolicewieś1036PiotrowiceJaszczówwieś1033JaszczówPiotrków Iwieś1020PiotrkówKrępiecwieś1017Bełżyce

Przypisy

Bibliografia Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG. 1943. Burgverlag Krakau. Czesław Madajczyk, Generalna Gubernia w planach hitlerowskich. Studia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1961. Czesław Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1970.

Lublin Kategoria:Historia Lublina w czasie II wojny światowej