thumb|240px|Wielki Randy Weston oraz muzyk Gnawa i uzdrowiciel – Abdellah Boulkhair El Gourd, 2011 Randolph Edward Weston (ur. 6 kwietnia 1926 w Nowym Jorku, zm. 1 września 2018 tamże) – afroamerykański muzyk jazzowy, pianista, aranżer, kompozytor, bandlider i edukator. Laureat NEA Jazz Masters Award 2001, określany mianem „afrykańskiego ambasadora muzycznego Ameryki”.
Życiorys Jego rodzicami byli Vivian z d. Moore i Frank Edward. Ojciec, który był pochodzenia jamajsko-panamskiego, prowadził własną restaurację oraz należał do zwolenników Garveizmu (czarnego nacjonalizmu), wpajając synowi, że jest „Afrykaninem urodzonym w Ameryce”. Randy już jako dziecko pobierał lekcje gry na fortepianie oraz tańca. Ukończył prestiżową The Boys’ High School w dzielnicy Bedford-Stuyvesant. Od urodzenia wychowywał się w Brooklynie w społeczności o bogatych tradycjach muzycznych. Znał perkusistę Maxa Roacha, pianistę Duke’a Jordana i saksofonistę Cecila Payne’a, z którym chodził do tej samej szkoły średniej. Jego sąsiadem z przeciwka był pianista Eddie Heywood. Pierwszymi wirtuozami fortepianu, na których się wzorował byli: Count Basie, Nat „King” Cole, Art Tatum, Duke Ellington oraz jego kuzyn Wynton Kelly. Nie oni jednak wywarli na niego największy wpływ. Jego mentorem został Thelonious Monk. Jak później wspominał: Kiedy usłyszałem grę Monka, jego brzmienie i styl, po prostu się w tym zakochałem. Spotykałem się z nim przez prawie trzy lata. Przywoziłem go autem do mnie na Brooklyn. Był wielkim mistrzem, ponieważ w moim odczuciu wprowadził magię do muzyki.
W 1944 – podczas toczącej się II wojny światowej – został powołany do U.S. Army i uczestniczył w zdobyciu Okinawy, na której stacjonował przez rok. Po trzech latach służby został zwolniony z wojska w stopniu sierżanta sztabowego.
Po powrocie do Nowego Jorku grywał w końcu lat 40. z różnymi grupami (głównie R&B) z takimi liderami jak „Bull Moose” Jackson i Eddie „Cleanhead” Vinson. Chcąc wyrwać się z otoczenia, w którym narkotyki były w powszechnym użyciu, w 1951 wyjechał na pewien czas do miasteczka Lenox, położonego na wyżynie Berkshires w stanie Massachusetts. W tamtejszej Gospodzie Muzycznej (The Music Inn), w której odbywały się stałe wykłady i sympozja jazzowe, oraz regularne koncerty, zaczął poznawać afrykańskie korzenie jazzu. Jego nauczycielem był tam m.in. Marshall Stearns, słynny historyk jazzu, krytyk i muzykolog. Przez kilka następnych lat dawał w The Music Inn letnie koncerty. Poznani tam intelektualiści i artyści, tacy jak Babatunde Olatunji, Geoffrey Holder, Langston Hughes i Willis Lawrence James, sprawili że już do końca życia muzyka afrykańska i jej wpływy na amerykańską kulturę muzyczną pozostały w kręgu jego zainteresowań. Ponadto skomponował tam utwór Berkshire Blues.
W 1953 grał w zespole trębacza Kenny’ego Dorhama, a w następnym – Cecila Payne’a, swojego starszego kolegi z Brooklynu. Również w 1954 założył mały zespół oraz dzięki zaproszeniu Orrina Keepnewsa, szefa Riverside Records, nagrał swój debiutancki album Cole Porter in a Modern Mood. W 1955 w plebiscycie krytyków zagranicznych amerykańskiego mięsięcznika jazzowego „DownBeat” został uznany za „nową gwiazdę fortepianu" (New Star Pianist). Pod koniec lat 50. nawiązał trwającą z przerwami ponad czterdzieści lat współpracę z puzonistką, aranżerką i kompozytorką Melbą Liston. Na wydanej w 1959 jednej z jego najlepszych płyt pt. Little Niles zaaranżowała wszystkie kompozycje. Album poświęcił swoim dzieciom – Pameli i Nilesowi (zwanego później Azzedinem) – o czym świadczy zdjęcie całej trójki na okładce oraz zawarte na nim utwory: Little Niles i Pam’s Waltz.
Jego zainteresowanie Afryką sprawiło, że w 1961 po raz pierwszy udał się na ten kontynent, uczestnicząc w amerykańskim programie wymiany kulturalnej z Nigerią. W Lagos dał szereg koncertów oraz wykładów. Ponownie odwiedził Nigerię w 1963. W 1967 w ramach tournée koncertowego, zorganizowanego przez Departamentu Stanu, wystąpił ze swoim zespołem w czternastu krajach Czarnego Lądu. W następnym roku osiadł w Maroku – najpierw mieszkał w Rabacie, a potem w Tangerze. W 1969 otworzył tam African Rhythms Club. W Maroku nawiązał współpracę z muzykami berberyjskimi i Gnawa. Później stale wykorzystywał elementy muzyki afrykańskiej w swojej twórczości.
W 1972 powrócił na Brooklyn i wkrótce ruszył w trasę, koncertując z różnymi swoimi zespołami w Stanach Zjednoczonych i za granicą. Latem w 1975 wystąpił na festiwalu jazzowym w Tabarce w Tunezji. Na instrumentach perkusyjnych grał z nim jego syn – Azzedin Niles. Dwa lata później wziął udział w Drugim Światowym Czarnym i Afrykańskim Festiwalu Sztuki i Kultury (The Second World Black and African Festival of Arts and Culture – FESTAC). Impreza odbyła się w Lagos i uczestniczyli w niej również tacy artyści, jak Osibisa, Stevie Wonder, Miriam Makeba, Bembeya Jazz, Louis Moholo, Dudu Pukwana, Donald Byrd oraz Sun Ra.
W następnych dziesięcioleciach nieprzerwanie koncertował i nagrywał płyty. Był zapraszany do udziału w znaczących wydarzeniach kulturalnych. W 1995 na festiwalu jazzowym w Montrealu przez pięć dni odbywały się koncerty poświęcone jego twórczości. Uczestniczyli w nich także muzycy Gnawa. W 2002 razem z kontrabasistą i gitarzystą basowym Jamesem Lewisem wystąpił na otwarciu biblioteki w Aleksandrii w Egipcie. W tym samym roku na zaproszenie arcybiskupa Canterbury zagrał także w Katedrze Kanterberyjskiej. Towarzyszyła mu grupa Dar Gnawa.
W 2016 obchodził swoje 90. urodziny koncertem w Carnegie Hall. Następnie ruszył w trasę z koncertami prelekcjami. Jeszcze w kwietniu wystąpił na festiwalu Gnawa w Maroku. W czerwcu wziął udział w festiwalu Spoleto w Charleston w Karolinie Południowej, a w lipcu wraz ze swoim zespołem należał do grona wykonawców inaugurujących 50. Festival de Jazz de Montreux w Szwajcarii.
Oprócz muzyki przez większość kariery zajmował się również nauczaniem i popularyzacją jazzu oraz afrykańskich tradycji muzycznych. W 2015 był artystą rezydentem w The New School w Nowym Jorku. Prowadził wykłady i zajęcia warsztatowe dla studentów, wśród których cieszył się dużym autorytetem. W lipcu 2016 był jednym z głównych mówców na 32. Konferencji Światowej Międzynarodowego Towarzystwa Na Rzecz Edukacji Muzycznej (The International Society for Music Education – ISME) w szkockim Glasgow. Był laureatem licznych nagród i wyróżnień.
Do końca życia pozostał aktywny. Zmarł w swoim domu w Brooklynie w wieku 92 lat.
Małżeństwa i dzieci Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą małżonką była Mildred z d. Mosley, z którą się rozwiódł. Miał z nią syna – Nilesa Azzedina (zmarłego przed nim muzyka jazzowego) oraz córki – Pamelę, Cheryl i Kim. W 1994 poznał Fatoumatę Mbengue, którą wkrótce potem poślubił. Fatoumata była także jego partnerką biznesową.
Wybrana dyskografia Jako lider 1955 Cole Porter in a Modern Mood (Riverside) The Randy Weston Trio (Riverside) 1956 Get Happy with the Randy Weston Trio (Riverside) With These Hands... (Riverside) Jazz à la Bohemia (Riverside) 1957 Randy Weston – Trio and Solo (Riverside) The Modern Art of Jazz by Randy Weston (Dawn Records) lub How High the Moon (Biograph) 1958 New Faces at Newport (MetroJazz Records) 1959 Piano á la Mode (Jubilee Records) Little Niles (United Artists) Destry Rides Again (United Artists) Randy Weston – Live at the Five Spot (United Artists) 1961 Uhuru Afrika (Roulette) 1963 Highlife (Colpix Records) 1964 Randy (Atlantic) 1966 Monterey ’66 (Verve) 1969 African Cookbook (Polydor) Niles Littlebig (Polydor) 1972 Blue Moses (CTI) 1974 Tanjah (Polydor) 1975 Blues to Africa (Arista) Carnival (Freedom) Nuit Africaine (Enja) 1977 Berkshire Blues (Freedom) 1988 The Healers – David Murray–Randy Weston (Black Saint) 1990 Randy Weston – Portraits of Thelonious Monk - Well You Needn’t (Verve) Randy Weston – Portraits of Duke Ellington – Caravan (Verve) Randy Weston – Self Portraits – The Last Day (Verve) 1991 The Spirit of Our Ancestors (Verve) 1993 Randy Weston–Melba Liston – Volcano Blues (Verve) 1998 Khepera (Verve) 2000 Spirit! The Power of Music – Randy Weston African Rhythms Quintet and the Gnawa Master Musicians of Morocco (Verve) 2002 Randy Weston’s African Rhythms (Comet) Ancient Future (Mutable Music) 2003 Randy Weston – Live in St. Lucia (Image Entertainment) – DVD 2006 Randy Weston and His African Rhythms Trio – Zep Tepi (Random Chance) 2010 The Storyteller (Motéma) 2013 Randy Weston–Billy Harper – The Roots of the Blues (Sunnyside Records) 2016 The African Nubian Suite (African Rhythms) – 2 CD 2017 Solo Piano – Sound (African Rhythms) Zestawienie wg dat wydania płyt
Autobiografia W 2010 nakładem wydawnictwa Duke University Press ukazała się jego The Autobiography of Randy Weston – African Rhythms (). „Skomponował” („composed”) ją w „aranżacji” („arranged”) Willarda Jenkinsa – pisarza, dziennikarza, historyka oraz laureata NEA Jazz Masters Award.
Wybrane nagrody i wyróżnienia 1955 New Star Pianist – „DownBeat” International Critics' Poll 1994 „Kompozytor Roku” w plebiscycie czytelników miesięcznika „DownBeat” („DownBeat” Readers' Poll) 1996 „Kompozytor Roku” w plebiscycie czytelników miesięcznika „DownBeat” 1997 Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja) 1999 Nagroda „Swing Journal” (Japonia) „Kompozytor Roku” w plebiscycie czytelników miesięcznika „DownBeat” 2000 Black Star Award przyznana przez Arts Critics and Reviewers Association of Ghana (ACRAG) 2001 NEA Jazz Master 2006 Doktor honoris causa Brooklyn College (City University of New York) 2011 Guggenheim Fellowship Wyróżnienie honorowe przyznane przez króla Maroka Muhammad VI za "długoletnie zaangażowanie na rzecz Maroka i głębokie oddanie sprawie przybliżenia tradycji marokańskiej muzyki Gnawa światu zachodniemu” 2012 Doktor honoris causa Colby College 2013 Doktor honoris causa The New England Conservatory of Music 2016 Wprowadzenie do Panteonu Sław miesięcznika „DownBeat” 2017 Legends of Jazz Award przyznana przez The National Jazz Museum in Harlem
Ciekawostka Był ogromnym mężczyzną. Miał 2 m (6 stóp 8 cali) wzrostu.
Przypisy
Bibliografia Randy Weston, allmusic.com NEA Jazz Masters – Randy Weston, National Endowment for the Arts
Linki zewnętrzne Randy Weston – dyskografia, Discogs
Kategoria:Amerykanie odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Amerykańscy aranżerzy Kategoria:Amerykańscy bandliderzy jazzowi Kategoria:Amerykańscy muzycy bebopowi Kategoria:Amerykańscy pianiści jazzowi Kategoria:Doktorzy honoris causa Kategoria:Kawalerowie Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Laureaci Nagrody NEA Jazz Masters Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Muzycy związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Uczestnicy wojny na Pacyfiku Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Nauczyciele akademiccy The New School Kategoria:Zmarli w 2018